10

Wbrew nadąsanemu postanowieniu, Omski wziął udział w wycieczce zamiejskiej, urządzonej przez panią Teresę, i kupił bilet na raut generałowej Chwościkowej.

Samo się to jakoś zrobiło, że należał teraz do świty pań Hennert, matki i córki — wraz z Anglikiem Curllem, porucznikiem Linem i panem Sednowskim. Młody Laterna nie pojawiał się więcej w tym towarzystwie.

Po złożeniu pierwszej wizyty z rękawiczkami w dłoni i twardym rzemieniem przez piersi, pułkownik od razu się zadomowił. Dostarczał kwiatów do ozdoby salonu, karmił ciastkami szarą charcicę Klingę, doradzał, co zrobić z resztą wieczoru; stał się cenionym i zaufanym przyjacielem pani domu, dość z dala trzymającym się od panny. Parę razy na tydzień bywał na obiedzie lub kolacji — niekiedy nawet w ściśle rodzinnym gronie.

Nie od razu przywykł do panujących tam zwyczajów, które były wesołe.

Po kolacji zasiadano w małym salonie. Był zawsze pan Nutka, pan Sednowski, porucznik, Curll, panna Elżbieta, często jeszcze jakaś mała przyjaciółka Wandy. Słuchano egzotycznych melodii Anglika, który grał chętnie na żądanie, pito do kawy przedwojenne likiery i koniaki, jedzono wszelkie słodycze, nawet chałwę i rachatłukum1. W kącie pokoju, na wolnej od dywanu przestrzeni, Wanda z Linem tańczyła prześliczne figury tanga, wpisując je bez trudu w czworobok nie większy od powierzchni stołu.

Na prośby pana Hennerta Elżbieta stawała przy fortepianie i w takt akompaniamentu Curlla śpiewała arie z nowych operetek.

— Co za temperament, co za temperament — mówił Hennert do pana Sednowskiego.

Pięknej dziewczynie płonęły oczy, grały rytmem ramiona i biodra. Krople światła sypały się z jej palców, ubranych pierścieniami. Wyuzdane słowa kupletów2 śpiewnie płynęły z jej ust. Melodia muzyki krążyła jak krew po jej ciele, które całe biło pulsem rytmu.

— Na scenę, prosto na scenę! — bił oklaski rozpromieniony pan Nutka.

— A teraz napije się pani jeszcze kawy — częstowała pani Teresa.

Omski siedział jak na przedstawieniu. Oto właśnie Hennert cieszył się, że panna Ela utyła — i odsuwał rękaw jej złotawej sukni, jak się dało najwyżej, by wszystkim to unaocznić.

Pani Teresa patrzyła uważnie.

— Tak, tak, utyła pani. I bardzo pani z tym ładnie — mówiła ze swym ujmującym uśmiechem.

Omski obserwował panią Teresę, poszukując czegoś na jej twarzy. Czyżby naprawdę nic jej w tym nie raziło? Była taka inna od swego otoczenia, taka spokojna i szlachetna. I wcale jak gdyby o tym nie wiedziała, nie zdawała sobie sprawy z tej różnicy.

Hennert znowu odwijał ten sam rękaw Elżbiety — tym razem po to, by jej rękę wysoko ponad łokciem ucałować.

Szeroko rozsiadły z drugiej strony pan Sednowski, mniej skory do romantyzmu, gładził tylko wielką ręką jej smagły kark — gestem ojcowskiej pobłażliwości czy zachęty.

Ona opędzała się niedbale. Obie ręce bowiem zajęte miała obieraniem mandarynki nad talerzykiem, który trzymała między kolanami.

— No, dosyć, ojej! Bo stłukę talerzyk, jeżeli zaraz nie przestaniecie.

Nie przestawali jakoś.

— Młodość, młodość! — cieszył się pan Nutka.

Nastrój naprawdę był zupełnie rodzinny. Wanda z przyjaciółką siedziały na jednym fotelu, trzymając się wpół, i patrzyły. Pani Teresa — spokojna i pogodna — zajmowała się nalewaniem czarnej kawy do filiżanek.

Curll przestawał grać i obracał życzliwie ku rozbawionym swe oczy poważne i niebieskie.

— Może naprawdę nie ma w tym nic znów takiego — pocieszał się niejasno Omski.

Był nie wiadomo dlaczego rad, że i Sednowskiemu podobała się Sasinówna.

Tak bawiono się zresztą tylko w gronie najbliższych. Na większych przyjęciach i five’ach3 Elżbieta skromnie usuwała się na dalsze plany. Nawet jej uroda nabierała wtedy bardziej dyskretnego charakteru.

W pewnym dniu tygodnia przez duży i mały salon Hennertów przewalały się tłumy ludzi. Na ulicy przed bramą hukały samochody, w przedpokoju wisiały na kołkach płaszcze i czapki, pełne szychów i różnokolorowych tasiemek. Dyplomacja swoja i obca, nazwiska najlepszego kalibru i zwłaszcza pieniądze, pieniądze. Były to wciąż te same oblicza, które Omski znał z dziesięciu innych eleganckich domów, gdzie także bywał.

Mógł teraz podziwiać wielki życiowy i towarzyski talent pani Teresy. Jakże wszystko szło składnie, jak weseli i zadowoleni byli wszyscy. Stali, siedzieli, przechodzili, gwarzyli, zatrzymywali się, witali i żegnali. Wciąż coś się działo, odbywało w najwyższym stopniu i bezustannie. Po dwóch, trzech godzinach znikali wszyscy, jakby ich nigdy nie było.

I znów zasiadało do stołu szczupłe grono najbliższych, którego skład zaledwie nieznacznie się zmieniał.

Raz wreszcie zdarzył się, niemiły Omskiemu, młody Laterna. Powrócił z jakiejś podróży po kraju i tym wytłumaczył swą dłuższą nieobecność.

Przyszedł z Curllem dość oficjalnie, w dzień przyjęć. Mimo pozornego braku obycia, okazało się, że ma wielu znajomych w rozmaitych kołach towarzyskich, reprezentowanych u Hennertów. Pani Teresa witała go serdecznie, a później zatrzymała na wieczór. Chętnie przystał.

Do najbliższych należał tego dnia jeszcze młody pan Niemeński, zaszczycony zaproszeniem Hennerta, swego zwierzchnika.

Po kolacji Curll musiał grać wyłącznie do tańca, gdyż Elżbieta życzyła sobie tańczyć z panem Niemeńskim, do czego dotąd nie miała wcale sposobności. Leniwy i znudzony młodzieniec uległ pokusie, chociaż musieli obijać sobie boki, kręcąc się z Wandą i Linem na zbyt małej przestrzeni.

— No to każę zdjąć dywan, jeżeli państwo naprawdę chcecie tańczyć — zatroskała się pani Teresa.

Wcale nie chcieli naprawdę. Tak było dobrze, właśnie tak.

Elżbieta śmiała się i z odchyloną głową patrzyła głęboko w przymrużone oczy swego tancerza. W tańcu jej było to samo, co w jej śpiewie.

— Szampańska dziewczyna — mówił z bliska Hennert do Sednowskiego. — Ale diabelnie droga...

Pani Hennertowa rozpytywała Laternę o zdrowie jego siostry. Zmartwiła się, słysząc, że znów ma się gorzej, chociaż nie znała jej wcale.

— Pan się nie bawi, panie pułkowniku — zwróciła się nagle do Omskiego.

Uśmiechnął się bezbronnie w świetle jej kryształowego spojrzenia.

— Jest mi tak dobrze... — powiedział.

Gdy przestali tańczyć, Laterna podszedł do Lina i wdał się z nim w dłuższą rozmowę.

Porucznik ocierał pot z czoła i z żywą uwagą słuchał opowiadania Laterny o wrażeniach z podróży. Młoda, szczupła twarz chłopca powlekała się wyrazem powagi i troski.

Laterna wracał z Kresów, gdzie właśnie... Tam widzi się dopiero, do czegośmy doszli, co okupiliśmy takim kosztem — za cenę potoków krwi.

Porucznik także już o tym myślał. Białorusini, Ukraińcy — przecież to zupełnie to samo... Teraz decydują „względy państwowe”, teraz się już przestało mówić o wyzwoleniu ludów... I to Polska, która przez tyle lat wiła się w kajdanach niewoli (porucznik był poetą) — teraz sama... Więc po to się walczyło... Więc to tym właśnie jest niepodległość... Tutaj w więzieniach zamknięci siedzą ludzie — tylko za wyznawanie najwyższych, najszlachetniejszych idei... I nikt nie protestuje, i wszyscy milczą!

Laterna krótkimi przytwierdzeniami zachęcał porucznika do wywnętrzeń, nie ciesząc się jakby wcale z odnalezienia tutaj współwyznawcy. Z niemiłą ironią, z wyższością pobłażliwą niby to koił, w istocie zaś jątrzył młode wrzenie.

— To jest w porządku. Taka jest Polska. Nic innego nie należało oczekiwać.

Zwrócił był już dawniej uwagę na tego młodego chłopaka — rozczarowanego, ideowego, zadzierzystego4. Wiedział o nim, że mimo tanecznego usposobienia do spraw świata odnosi się z powagą, że jest naturą „głębszą”, skłonną do złudzeń i zawodów. Podczas wojny pisywał wiersze, z których wynikało, że śmierć dla ojczyzny jest lepsza od jakiejkolwiek innej. A teraz już żałował niekiedy, że nie przyszło mu zginąć wówczas — jak tylu, tylu innym.

Takich szukał — ale wiedział, że ta kategoria potrzebna jest tylko na pierwszą chwilę wrzenia, że przydać się może do pierwszych podniosłych, deklamacyjnych drgawek przewrotu, kiedy trzeba jeszcze haseł dla zmagnetyzowania5 i ujarzmienia tłumów. Tacy już nazajutrz mieliby wątpliwości, czy wskazane jest stosowanie terroru dla szerzenia idei, cierpieli nad militarnymi koniecznościami rewolucji, piętnowali hańbę kompromisu ze zwalonym porządkiem rzeczy, oburzali się na „względy państwowe”... Tacy dobrzy są do robienia rewolucji, ale muszą być przez nią pożarci w samym dniu zwycięstwa, iść do więzień, skazani na ciche uprzątnięcie.

Nie lubił materiału „ideowego”, ale na razie musiał go cenić. Usiadł z Linem na boku i zapytywał go, czyby nie zechciał, czyby nie mógł... Bo wobec tego, że w Polsce za samą ideę idzie się do więzienia, że cierpi się prześladowanie, tortury, że zdarzały się nawet ukartowane, niby przypadkowe, zabójstwa... Że w tej odzyskanej, niepodległej ojczyźnie zostały zachowane bez zmiany haniebne instytucje caratu — żandarmeria, policja, szpiedzy...

Curll zbliżał się do nich. Z sympatią patrzył na obu, węsząc subtelną intuicją te sprawy. Nie rozumiał ich słów, ale czuł, co się tu gotuje. I sprzyjał.

— Wszystko nic nie znaczy, póki jest Azja — mówił do Laterny. — Sowiety zawalą się bez Azji. Nie powinny patrzyć na zachód, gdy mają przed sobą cały wschód... Nic nie jest pewne, póki komunizm nie przegryzie kolonii. Indie, Indie: oto pierwsze zadanie... Bogaty, cudowny kraj; gotowy, ofiarowujący się sam, łaknący wyzwolenia spod brytańskiego jarzma.

Laterna znał i tę mrzonkę. Obiecywał, nastrajał. Wszystko było mu dobre — zarówno ideowy patos naiwnego, zawiedzionego w miłości dla Polski, oficera, jak dalekie polityczne plany irlandzkiego arystokraty i monarchisty, przebiegającego świat bezimiennie za wizją zmartwychwstałej i potężnej swojej ojczyzny, utęsknionej, nieszczęsnej Kathleen6...