Loreva
Loreva

Rozdział 3 z 11

Rozdział III. Czego się Środa dowiedziała od mądrego kruka

Idą, idą w szarym pyle, 
utrudzone wlokąc nogi; 
aż uszedłszy blisko milę, 
na rozstajne przyszły drogi. 
Gdzie się zwrócić? W którą stronę? 
Słońce tak nieznośnie pali; 
dzieci głodne, pomęczone, 
żadne iść nie może dalej. 
Płyną łezki z ócz1 Sobótce: 
— Stlasnie pusty dziś mój bzusek!... 
Piątek piszczy: — Umrzem wkrótce! 
Czwartek buczy: — Ja chcę klusek!  
Wreszcie między wrzosów krzaki, 
pod skrzypiącym drogowskazem, 
jak Cyganie, jak żebraki 
wszyscy się pokładli razem. 
Podłożywszy pod się rączki, 
wnet zasnęły małe smyki; 
jeden widzi przez sen: pączki, 
drugi widzi: naleśniki. 
I gdy leżą tak pokotem2, 
gdzieś z zachodniej nieba strony 
z wielkim szumem i łopotem 
nadleciały dwa gawrony. 
Większy spytał się mniejszego 
(bo to gawron był i wrona3), 
— Czyś słyszała co nowego? 
żonko moja ulubiona? 
Wrona na to: Kra! kra! kra! 
jest nowina jedna zła, 
lecz nie powtórz jej nikomu — 
dzieci majstra 
pokryjomu 
wyszły z domu. 
Nie wróciły na południe. 
Wilk je może 
pożarł w borze, 
albo wpadły w jaką studnię. 
Majster rwie na głowie włosy, 
matka szlocha wniebogłosy — 
bo już pewność jest niezbita, 
że z urwisów majstra kwita! 
Gdy tak wrona, kracząc, gada, 
Środa niby mały duszek 
pod drogowskaz się zakrada 
i nastawia 4 pilnie uszek. 
— Ha! — rzekł gawron — tak się zdarza, 
gdy kto dzieciom zbyt pobłaża. 
Niechże jejmość więc pamięta 
dobrze chować gawronięta. 
Bo to, proszę jejmość żony, 
kto chce dzielne mieć gawrony, 
tęgie w dziobie, tęgie w duchu, 
musi uczyć je posłuchu. 
Skoczy wrona obrażona: 
— Po co waść to mówisz do mnie? 
toć rzecz dawno dowiedziona, 
że ja dziatki chowam skromnie. 
Ostro trzymam wszystkie w łapie5, 
każde mores6 dobrze zna, 
gdy na psocie które złapię 
zaraz łaję: „Kra! kra! kra!”. 
Zafurczały, zakrakały 
i z łopotem uleciały. 
— To naprawdę nie do wiary — 
Środa, oczka trąc, powiada, 
— toć z tą wroną gawron stary 
niby tatko z mamą gada. 
Ach, gawronkom małym dobrze, 
choć się bawią przez dzień cały, 
ich ubranko się nie podrze 
i nie będą basów7 brały.  
Gdy tak Środa smutnie biada, 
kryjąc w rączkach oczka łzawe, 
chmara ptasząt z góry spada, 
czyniąc wielki zgiełk i wrzawę. 
Skądże naraz tyle ptaszków? 
a to wróble, dudki, trznadle 
z dwóch maleńkich gawronaszków 
śmieją się i kpią zajadle.  
— Patrzcie! patrzcie! gawronaszki 
pogubiły ogonaszki! 
Ojca, mamy nie słuchały, 
w przyjaźń się z kocurem wdały. 
Kot niecnota 
hyc! zza płota 
poturbował gawronaszki, 
poukręcał ogonaszki! 
Tu ćwierknęła Imć dzierlatka8: 
— Kto nie słucha mamy, tatka, 
dudy stroi, 
bo się boi, 
że mu tatko 
kurtę skroi9! 
Bez ogonka chodzić wstyd! 
Ćwirku, ćwirku, wit! wit! wit! 
I z świegotem, śmiechem, wrzawą 
poleciały w lewo, w prawo. 
A nieszczęsne dwa gawronki 
z wstydu się pod pierzem płonią, 
kryją kuse swe ogonki 
i łzy gorzkie w trawę ronią.  
Pokiwała Środa głową 
i do siebie rzekła z cicha: 
— Wszystkim dzieciom jednakowo, 
wszystkich dola równie licha.  
Wtem spod nieba ktoś zawoła: 
— A wy skąd tu, wiercipięty? 
I nadleciał kruk jak smoła, 
a miał oczy jak diamenty. 
Gawronaszki hyc! na nóżki: 
— Wujku kruku, wujku stary, 
ty na służbie jesteś wróżki, 
co zna różne mądre czary; 
popatrz, jaka łysa skórka, 
to nam kocur wydarł piórka! 
Poproś, poproś ją wujaszku, 
niech nam da po ogonaszku. 
Będziem kochać cię bez miary, 
bo się strasznie boim kary. 
Gdy się dziatwa kruka czepia, 
z wrzosów znów wystrzeli główka. 
Środa w kruka oczka wlepia, 
nie chcąc stracić ani słówka. 
Kruk miał wujków przymiot rzadki, 
gawronięta psuł po trochu; 
nieraz wstawiał się u matki, 
kiedy klęczeć miały w grochu... 
Więc się z wolna w łeb poskrobie. 
— Hm, więc macie dostać łaźnię, 
a pan ojciec tęgo dziobie... 
Tu gawronki pisły: — Właśnie!... 
— Hm, urwisy z was nie lada, 
lecz się znajdzie może rada; 
ja zawracać się10 nie mogę, 
bo w daleką lecę drogę, 
lecz te muszki, moje służki, 
zaprowadzą was do wróżki. 
Gdy skrobniecie dwakroć w bramę, 
drzwi otworzą się wam same. 
W sad możecie wejść bezpiecznie, 
byle cicho, byle grzecznie. 
Wróżka nigdy nie odmawia, 
jeśli gość się grzecznie sprawia. 
Więc wam przykazuję srodze, 
nic nie wolno tknąć po drodze! 
Niech się nawet wam nie przyśni 
skubnąć choćby jednej wiśni, 
fig, daktyli albo gruszki, 
bo stracicie łaskę wróżki. 
Pamiętajcie gawronięta: 
„Cudza własność to rzecz święta! 
Kto w łakomstwie nie zna miary, 
nie uniknie srogiej kary. 
Adieu smyki! dzioby w górę!”, 
i kruk wzbił się popod11 chmurę. 
Klasną w skrzydła dwa gawronki: 
— Będziem znowu mieć ogonki! 
Chwilkę pościć, toć to fraszka 
dla mądrego gawronaszka! 
I już dzióbkiem w dzióbek kują, 
i uciesznie podskakują. 
Środa nie mniej od nich rada 
wszystkie dzieci w kupkę zgania; 
co słyszała opowiada, 
i by w drogę szły, nakłania. 
— Gdy dwa razy skrobniem w bramę, 
drzwi otworzą się nam same; 
przez tę bramę w sad wejdziemy, 
wróżce dziury pokażemy. 
Ona tak je ślicznie złata, 
że nie pozna nic nasz tata. 
Tylko niech się wam nie przyśni 
skubnąć choćby jednej wiśni, 
bo kruk mówił: „Gawronięta! 
cudza własność to rzecz święta!”. 
To wam nakazuję srodze, 
nic nie wolno tknąć po drodze! 
  1. ócz — dziś popr.: oczu. [przypis edytorski] ↩
  2. pokotem — jedno obok drugiego, razem. [przypis edytorski] ↩
  3. gawron był i wrona — gawron i wrona to dwa różne gatunki ptaków, choć oba należą do rodziny krukowatych. [przypis edytorski] ↩
  4. nastawia — dziś popr.: nadstawia. [przypis edytorski] ↩
  5. łapie — zarówno wrony, jak i gawrony mają raczej nogi i pazury niż łapy. [przypis edytorski] ↩
  6. mores — karność. [przypis edytorski] ↩
  7. basy (daw.) — lanie. [przypis edytorski] ↩
  8. dzierlatka — tu: gatunek skowronka. [przypis edytorski] ↩
  9. skroić kurtę (daw.) — obić kogoś. [przypis edytorski] ↩
  10. zawracać się — dziś popr.: zawrócić, wrócić. [przypis edytorski] ↩
  11. popod (daw.) — pod. [przypis edytorski] ↩
Źródło i licencja

Domena publiczna · Zofia Rogoszówna

Źródło: Wolne Lektury

Szczegóły techniczne

Komponent: base-text

znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Dzieci pana majstra · Fundacja Wolne Lektury; https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/rogoszowna-dzieci-pana-majstra/

Źródło: Wolne Lektury

Licencja: LAL-1.3

Zmiany: znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Szczegóły techniczne

Komponent: editorial

Adaptacje komponentów Share-Alike muszą zostać udostępnione na tych samych warunkach.

Przypis