AKT TRZECI

Zrozumiałeś dobrze?

Tak, ekscelencjo.

Pedrillo!

Wasza dostojność?

Nikt cię nie widział?

Ani żywy duch.

Weź araba.

Osiodłany u furty.

Ostro, jednym tchem, aż do Sewilli.

Trzy mile tylko, ale opętane.

Skoro staniesz na miejscu, dowiedz się, czy paź przyjechał.

Do gospody?

Tak; a zwłaszcza od jak dawna.

Rozumiem.

Oddaj mu dekret i wracaj szybko.

A gdyby go nie było?

Wracaj jeszcze szybciej i zdaj mi sprawę. Ruszaj.

Głupstwo strzeliłem, oddalając Bazylia!... Gniew to rzecz diabła warta. Ten bilecik ostrzegający o czyichś zamiarach na hrabinę; ta pokojówka zamykająca się w alkierzu, właśnie gdy ja przybywam; żona zdjęta prawdziwym lub udanym lękiem; człowiek jakiś, który skacze oknem... drugi, który wyznaje... lub wpiera we mnie, że to on... Nitka wymyka mi się... Jest w tym coś niejasnego... Inna rzecz, poddanka: cóż to ma za znaczenie dla ludzi tego stanu! Ale hrabina! Gdyby jaki zuchwalec śmiał... Co ja mam za myśli... W istocie, kiedy głowa płonie, najrozsądniejszy człowiek zaczyna bredzić jak we śnie! Bawiła się: te zduszone krzyki, ta źle skrywana radość! Nie, hrabina szanuje się: mój honor... kiż diabeł go tam pomieścił! Z drugiej strony, jak stoimy? Czy ta szelmeczka Zuzia zdradziła mój sekret?... Ba! Nie jest jeszcze jej sekretem, więc... Co mnie prze do tego kaprysu? Dwadzieścia razy chciałem poniechać wszystkiego... Szczególne działanie niepewności! Gdybym jej pragnął bez walki, pragnąłbym tysiąc razy mniej. Ten Figaro marudzi! Trzeba go zręcznie wybadać...

... i starać się w rozmowie wymacać ostrożnie, czy coś wie o mej miłości do Zuzi.

Tuśmy, panie hrabio!

...czy wie od niej bodaj słówko...

Domyślałem się tego.

...ożenię go ze starym gratem.

Przedmiot afektów imć Bazylia?

A teraz pomyślmy, co zrobić z tej dziewczyny...

Och, moją żonę, jeśli łaska.

Hę? Co? Kto tu?

Ja, na rozkazy waszej dostojności.

A cóż znaczyły te słowa?

Ja nic nie mówiłem.

„Moją żonę, jeśli łaska”.

To... to ostatnie słowo — mówiłem komuś: „Idź, uwiadom moją żonę, jeśli łaska”.

Jego żonę!... Rad bym wiedzieć, co za sprawy mogą zatrzymywać imć Figara, gdy ja go każę wołać?

Powalałem się2, upadłszy na inspekty; zmieniłem ubranie.

Trzebaż na to godzinę?

Zawszeć trzeba czasu.

Lokaje ubierają się w tym domu dłużej niż panowie!

Bo nie mają służących, którzy by im pomagali.

Nie bardzo zrozumiałem, co ci się kazało dziś rano narażać na bezcelowe niebezpieczeństwo, rzucając się...

Niebezpieczeństwo! Rzekłby kto, iż otchłań pochłonęła mnie żywcem...

Próbuj, próbuj wywieść mnie w pole, udając, że nie rozumiesz, wykrętny sługusie! Rozumiesz dobrze, że nie o niebezpieczeństwo mi chodzi, ale o pobudki.

Wskutek fałszywego donosu wpada pan wściekły, druzgocząc wszystko jak Potok Moreński3; szuka pan mężczyzny, trzeba ci go natychmiast, inaczej wywalisz drzwi, skruszysz zamki! Znajduję się tam przypadkiem; kto wie, czy w pierwszym uniesieniu...

Mogłeś uciec schodami.

A pan przyłapać mnie na korytarzu.

Na korytarzu! na stronie Unoszę się i chybiam tego, o czym pragnę wiedzieć.

Wyczekajmyż go tam, gdzie zmierza, i trzymajmy się ostro.

Nie to zresztą chciałem powiedzieć, dajmy pokój... Miałem... tak, miałem ochotę zabrać cię do Londynu za kuriera... ale wszystko zważywszy...

Wasza dostojność zmienił zdanie?

Po pierwsze, nie umiesz po angielsku.

Umiem Goddam4.

Nie rozumiem.

Powiadam, że umiem Goddam.

No więc?

Do kaduka! Angielszczyzna to piękny język: niewiele trzeba umieć, aby zajść daleko. Z jednym Goddam można przejechać całą Anglię, nie zaznawszy najmniejszego braku. Chce pan wsunąć tłustego kurczaka? Wejdź tylko do garkuchni i zrób ten oto gest. udaje, że kręci rożnem Goddam! Przynoszą ci nóżki cielęce. To cudowne! Ma pan ochotę napić się przedniego burgunda? Wystarczy tylko tyle. odkorkowuje butelkę Goddam! Przynoszą ci kufel piwa, piękny cynowy kufel, z pianą po brzegi. Rozkosz! Zdarzy się panu spotkać miłą osóbkę, z tych, co to pomykają drobnym kroczkiem, ze spuszczonymi oczkami, z łokietkami przy sobie, kręcąc odrobinę kuperkiem? Przyłóż pan wdzięcznie palce do ust! Ha! Goddam! Wytnie ci policzek niczym tragarz portowy: dowód, że rozumie. Anglicy, trzeba przyznać, dodają czasem w rozmowie tu, owdzie parę słów; ale łatwo poznać, że Goddam jest podstawą języka! Jeśli więc wasza dostojność nie ma innych przyczyn, aby mnie trzymać w Hiszpanii...

Chce jechać do Londynu: nic mu nie powiedziała.

Myśli, że nic nie wiem; pociągnijmy go za język.

Jaki powód miała hrabina, aby mi płatać podobną sztuczkę?

Na honor, wasza dostojność, pan hrabia wie lepiej ode mnie.

Uprzedzam jej życzenia, obsypuję ją podarkami...

Obdarza ją pan, ale ją pan zdradza. Cóż po koronkach temu, kto nie ma kubraka?

...Dawniej mówiłeś mi wszystko.

A teraz nic panu nie ukrywam.

Ile ci dała hrabina za twój współudział?

Ile mi pan dał, aby ją wydobyć z rąk doktora? Ej, panie hrabio, nie poniewierajmy człowiekiem, który nam dobrze służy; łatwo go zmienić w lichego lokaja.

Czemu wszystko, czego się tkniesz, musi trącić krętactwem?

Bo wszędzie można się go dopatrzyć, skoro się gwałtem szuka.

Reputację masz fatalną!

A jeślim więcej wart od mej reputacji? Czy dużo jest wielkich panów, którzy by mogli to samo powiedzieć?

Sto razy widziałem cię, jak szedłeś ku fortunie, a nigdy prostą drogą.

Cóż pan chce? Straszna tam ciżba; każdy chce biec; cisną się, popychają, trącają łokciami, przewracają; dojdzie do mety, kto może, reszta ginie stratowana. Toteż mam tego dosyć; co do mnie, wyrzekam się.

Fortuny? na stronie To coś nowego.

Na mnie teraz kolej. głośno Wasza dostojność obdarzył mnie posadą burgrabiego; to bardzo piękne stanowisko. Nie będę tedy po prawdzie radośnie witanym kurierem zajmujących nowin, ale w zamian szczęśliwy z młodą żoną w głębi Andaluzji...

Któż by ci bronił wziąć ją do Londynu?

Trzeba by ją opuszczać tak często, że niebawem miałbym małżeństwa wyżej uszu.

Przy twoim talencie i zaletach mógłbyś z czasem dobić się awansu.

Talent drogą do awansu? Wasza dostojność żartuje. Mierność i płaszczenie się: oto środki do wszystkiego.

Trzeba by tylko pod mym kierownictwem obeznać się nieco z polityką.

Znam ją.

Tak jak język angielski: główne zasady!

Tak, gdyby było tutaj czym się chwalić. Ale udawać, że się nie wie tego, co się wie; że się wie czego się nie wie; że się rozumie to, czego się nie pojmuje; że się nie słucha tego, co się słyszy; że się może zwłaszcza więcej, niż się może w istocie... Często jako największy sekret ukrywać, że nie ma żadnego; zamykać się, aby temperować pióra; udawać głębię, kiedy się jest tylko, jak powiadają, czczym i próżnym; bez ustanku grać od siedmiu boleści poważną figurę, rozpuszczać szpiegów i utrzymywać zdrajców, naruszać pieczęcie; przejmować listy i starać się uszlachetniać lichotę środków ważnością przedmiotu — oto cała polityka albo niech zginę!

Ech, to raczej definicja intrygi!

Polityka, intryga mniejsza; ponieważ, jak sądzę, są one nieco spokrewnione z sobą, niech się para nimi, komu wola! „Ja wolę mą miłą, hej, wolę mą miłą!”, jak powiada piosenka poczciwego króla.

Chce zostać. Rozumiem... Zuzanna zdradziła mnie?

Połknął haczyk: odpłaciłem mu jego własną monetą.

Zatem masz nadzieję obronić się Marcelinie?

Czy mi to pan hrabia weźmie za zbrodnię, że odtrącam starą pannicę, skoro wasza dostojność raczy nam zabierać sprzed nosa wszystkie młódki?

W trybunale sędzia zapomina o sobie i ma na oczach jedynie prawo.

Pobłażliwe dla wielkich, twarde dla małych.

Sądzisz więc, że ja żartuję?

Och, któż to wie, wasza dostojność? Tempo galantuomo5 — powiada Włoch; czas zawsze mówi prawdę: on to pouczy mnie, kto mi życzy źle, a kto dobrze.

Widzę, że wie wszystko: ożenię go ze starą.

Próbował mnie przechytrzyć i czegóż się dowiedział?

Don Guzman Gąska.

Gąska?

No tak, oczywiście. Rzeczywisty sędzia, naczelnik trybunału, pański mąż zaufania.

Niech zaczeka.

...Czy tylko tyle życzył sobie pan hrabia?

Ja?... Mówiłem, aby przyrządzić salę na audiencję.

No więc? I czegóż brakuje? Fotel dla waszej dostojności, wygodne krzesła dla uczonych w prawie, taboret dla woźnego, ławki dla adwokatów, posadzka dla wytwornej publiki, a hołota z tyłu. Idę odprawić froterów6

Ladaco zaczął dobierać się do mnie! Cóż za sposób dysputowania! Wyzyskuje każde słowo, przypiera do muru, ciągnie za język... O hultajko! O hultaju! Porozumieliście się, aby sobie zadrwić ze mnie!... Bądźcie przyjaciółmi, kochankami, bądźcie, czym wam się podoba, zgoda; ale, do kroćset! małżeństwo...

Panie hrabio... przepraszam waszą dostojność.

Cóż takiego, moja panno?

Pan hrabia się gniewa?

Życzyłaś sobie czegoś zapewne?

Pani hrabina ma wapory. Biegłam prosić pana hrabiego, aby nam pożyczył flakonika z eterem. Odniosłabym natychmiast.

Nie, nie, zatrzymaj dla siebie. Niebawem może ci się przydać.

Alboż kobiety takie jak ja miewają wapory? To choroba jaśniepaństwa; nabywa się jej w buduarach.

Tak czuła narzeczona, skoro jej przyjdzie stracić swego przyszłego...

Skoro odszkodujemy Marcelinę posagiem, który pan hrabia przyrzekł...

Przyrzekłem?

Wasza dostojność, tak przynajmniej zrozumiałam.

Tak, o ile byś się zgodziła zrozumieć znowuż co innego.

Czyż nie jest mym obowiązkiem być powolną waszej dostojności?

Czemuż więc, niedobra dziewczyno, nie powiedziałaś tego wcześniej?

Czyż jest kiedy za późno na powiedzenie prawdy?

Przyszłabyś o zmierzchu?

Czyż nie przechadzam się co wieczór?

Dziś rano obeszłaś się ze mną tak surowo!

Rano? A pazik za fotelem?

Ma słuszność, zapomniałem. Ale czemu ta uparta odmowa, kiedy Bazylio w moim imieniu...

Na cóż taki Bazylio?...

Ciągle ma słuszność! Mimo to imć Figaro, któremu, obawiam się bardzo, wypaplałaś wszystko...

Hm! Zapewne, mówię mu wszystko z wyjątkiem tego, co trzeba zmilczeć.

Och, filutko! Więc przyrzekasz? Gdybyś chybiła słowu... porozumiejmy się, moje serce: nic ze schadzki — nic z posagu, nic z małżeństwa.

Ale też jeśli nic z małżeństwa, nic z przywileju pańskiego, wasza dostojność.

Skąd ona bierze tyle sprytu, ta dziewczyna? Na honor, szaleć będę za nią! Ale twoja pani czeka na flakon...

Czyż mogłabym mówić z panem bez pozoru?

Rozkoszne stworzenie!

Ktoś idzie.

Mam ją.

Chodźmy zdać sprawę pani.

Zuziu! Zuziu! Gdzie ty tak pędzisz prosto z rozmowy z hrabią?

Prawuj się teraz, jeśli chcesz; w tej chwili wygrałeś proces.

Ależ, powiedz...

„W tej chwili wygrałeś proces”! Byłbym wpadł w ładną pułapkę! O moja miła parko! Już ja was nauczę!... Piękny wyroczek, legalnie uzasadniony... Ale gdyby miał spłacić tę starą... Ba, czym?... Gdyby spłacił... Ech, czy nie mam dumnego Antonia, którego szlachetna pycha nie chce Figara za siostrzeńca, gardząc w jego osobie nieznanym przybłędą? Gdyby mu podbić bębenka... Czemu nie? Na szerokim łanie intrygi trzeba hodować wszystko, nawet próżność głuptasa. woła Anto...

Panie sędzio, niech pan wysłucha mej sprawy.

Do-obrze więc! Werba-alizujemy7.

Chodzi o przyrzeczenie małżeństwa.

Połączone z pożyczką pieniężną.

Ro-ozumiem, et caetera, jak na-astępuje.

Nie, panie sędzio, bez et caetera.

Ro-ozumiem; masz pani sumę?

Nie, panie sędzio, to ja pożyczyłam.

Ro-ozumiem, ro-ozumiem; żądasz pani zwrotu?

Nie, panie sędzio; żądam, aby mnie zaślubił.

Ro-ozumiem do-oskonale. A on, czy chce za-aślubić?

Nie, panie sędzio; o to właśnie proces.

Czy pa-ani mniemasz, że ja nie ro-ozumiem pro-ocesu?

Nie, panie sędzio! do Bartola W kogóżeśmy wpadli! do Gąski Jak to! To pan będzie nas sądził?

Czyż w innym celu nabyłem swoją po-osadę?

To wielkie nadużycie taki handel!

Tak, le-epiej by było dawać je nam darmo. Przeciw ko-omu wnosisz pani skargę?

Przeciw temu oto niegodziwcowi, panie sędzio.

Może przeszkadzam? Hrabia przybędzie za momencik, panie radco.

Wi-idziałem już gdzieś tego chło-opca.

U szanownej małżonki pańskiej, w Sewilli, do jej usług, panie radco.

Kie-edyż to?

Nieco mniej niż rok przed urodzeniem szanownego młodszego pańskiego syna. Śliczny chłopak, dumny zeń jestem.

Tak, najła-adniejszy ze wszystkich. Powiadają, że ty tu coś bro-oisz?

Pan radca nadto łaskawy. Ledwie jest o czym mówić.

O-obietnica małżeństwa! Ha! ha! Biedny du-udek!

Panie radco...

Mówiłeś już z moim se-ekretarzem, poczciwym chłopcem?

Imć Łapowy, pisarz trybunału?

Tak; to jest, wła-aściwie, on jada z dwóch żło-obów.

Jada! Powiedzmy: żre! Och, tak, byłem u niego wedle ekstraktu, i dubeltowego ekstraktu, jak zresztą w zwyczaju.

Należy dopełnić fo-ormy.

Oczywiście, panie radco; o ile treść procesu należy do stron, wiadomo, że forma jest przywilejem trybunału.

Nie ta-aki głupi, jak mi się zrazu wy-ydawało. Dobrze więc, przy-yjacielu, skoro z ciebie taki łepak, bę-ędziemy mieli pieczę o twej sprawie.

Panie radco, zdaję się na pańską sprawiedliwość, mimo że jesteś sędzią.

Hę?... Tak, je-estem sędzią. Ale jeśliś winien, a nie pła-acisz?

W takim razie pan sędzia widzi, że to tak, jakbym nie był winien.

Bez wą-ątpienia. Hę? hę? Co on po-owiada?

Jego dostojność, panowie!

Co, pan w todze, panie Gąska! Toć to domowa sprawa: zwykły surdut byłby aż nadto dobry.

To pan jest aż nadto dobry, panie hra-abio. Ale ja się nie ruszam bez togi; przede wszystkim fo-orma, uważa wasza dostojność, fo-orma! Niejeden, który śmieje się z sędziego w kubraku, zadrży na sam widok prokuratora w todze. Fo-orma, o, fo-orma!

Proszę wpuścić trybunał.

Wysoki trybunał!

Mości Łapowy, proszę powołać strony.

„Szlachetnie, bardzo szlachetnie, nieskończenie szlachetnie urodzony don Pedro George, hidalgo, baron de los Altos y Montes Fieros y otros montes; przeciw imć Alonzowi Kalderonowi, młodemu autorowi dramatycznemu. Chodzi o komedię nieżywo narodzoną, której każdy się wypiera i zwala ją na drugiego”.

Obaj mają słuszność. Oddala się sprawę. Jeśli spłodzą we dwóch nowe dzieło, które zyska nieco uznania, nakazuje się, że szlachcic da mu swoje nazwisko, poeta zaś talent.

„Andrzej Petruccio, rolnik; przeciw poborcy podatków”. Chodzi o samowolne wymuszenie.

Sprawa nie należy do naszej kompetencji. Lepiej przysłużę się moim poddanym, popierając ich u króla. Idź dalej.

„Barbara Agar Raab Magdalena Michalina Marcelina Chwacianka, panna, pełnoletnia...”.

„...przeciw imć Figaro...”. Imię chrzestne in blanco8.

Anonim.

A-anonim! Có-óż to za pa-atron?

Mój własny.

Przeciw Anonimowi Figaro. Stan?

Szlachcic.

Szlachcic?

Gdyby niebo zechciało, byłbym synem księcia.

Dalej.

Cisza, panowie!

„...W sprawie pozwania pomienionego Figara o małżeństwo przez rzeczoną Chwaciankę. Przy czym doktor Bartolo będzie stawał za skarżącą, rzeczony zaś Figaro za samego siebie, jeśli trybunał zezwoli na to, wbrew postanowieniom obyczaju i jurysprudencji9”.

Obyczaj, mości Łapowy, jest często nadużyciem. Klient, bodaj trochę wykształcony, zawsze zna lepiej własną sprawę niż pewni adwokaci, którzy, pocąc się na zimno, drąc się ile tchu i znając wszystko z wyjątkiem faktu, o który chodzi, równie mało troszczą się o to, że zrujnują klienta, jak o to, że znudzą audytorium i uśpią trybunał, bardziej później nadęci, niż gdyby ułożyli Oratio pro Murena10. Co do mnie, opowiem rzecz w niewielu słowach. Panowie...

Straciłeś ich aż nadto, nie jesteś bowiem stroną skarżącą i przysługuje ci jedynie obrona. Zbliż się, doktorze, i odczytaj przyrzeczenie.

Ba! Przyrzeczenie.

Jest zupełnie jasne.

Zo-obaczmyż.

Cisza, panowie!

Cisza!

„Ja, podpisany, uznaję, iż otrzymałem od jejmość Marceliny Chwacianki, w zamku Aguas-Frescas, dwa tysiące bitych talarów, którą to sumę przyrzekam, że oddam jej na żądanie w tymże zamku lubo że ją zaślubię w odwdzięczeniu tej przysługi”. Konkluzja moja domaga się zapłacenia obligu i dopełnienia obietnicy plus koszta prawne. przechodząc w ton obrońcy Panowie!... Nigdy bardziej interesująca sprawa nie zaprzątała uwagi trybunału; i od czasu Aleksandra Wielkiego, który przyrzekł małżeństwo pięknej Telestris...

Nim pójdziemy dalej, panie adwokacie: czy oskarżony uznaje ważność obligu?

Co pan masz do powiedzenia na to, co ci o-odczytano?

Tylko to, panowie, iż musiała zajść zła wola, omyłka lub nieuwaga w sposobie odczytania aktu, albowiem nie jest tam napisane, „że tę sumę oddam lubo11 że zaślubię”, ale „że tę sumę oddam lub że zaślubię”; a to wielka różnica.

Czy w akcie jest lub czy lubo?

Lubo.

Lub.

Mości Łapowy, przeczytaj sa-am.

To najpewniejsze; często strony przekręcają w czytaniu. czyta mamrocząc A-a a-a. Chwacianka-a-a-a... Aha! którą to sumę oddam jej w tymże zamku... lub... lubo... lub... lubo... Tak niewyraźnie napisane... kleksa ktoś usadził...

Kle-eksa? A-aha!

Ja twierdzę, iż to jest łącznik kopulatywny12 lubo, który wiąże korelatywne13 członki zdania: spłacę pannę tę a tę lubo się z nią ożenię.

Ja zaś twierdzę, że to jest łącznik alternatywny lub, który rozdziela pomienione członki: spłacę pannę lub się z nią ożenię. Trafił frant na franta, pedant na pedanta. Niech mi wyjeżdża z łaciną, ja go zazionę greką; ani zipnie.

Jak rozsądzić taką sprzeczność?

Zgadzamy się. Taki lichy wykręt nie uratuje winnego. Rozpatrzmy skrypt w tym sensie... czyta „że oddam jej na żądanie w tymże zamku lub że ją zaślubię. To tak, jakby kto powiedział, panowie: „Weźmiesz środek przeczyszczający lub (niby inaczej rzekłszy) dwa grany rabarby”; co wychodzi na jedno z tym: „Weźmiesz środek przeczyszczający, czyli dwa grany rabarby”. Albo: „Zastosujmy u chorego derivativum lub krwiopuszczenie”; to tak, jakby powiedział: „Zastosujemy derivativum, czyli krwiopuszczenie”. Zatem: „Spłacę ją w tymże zamku lub się z nią ożenię”, to znaczy: „Spłacę ją w tymże zamku, czyli się z nią ożenię...”.

Wcale nie. Zdanie opiewa w tym sensie: „Chorego zabija choroba lub lekarz”; lub lekarz, to niewątpliwe. Inny przykład: „Nie będziesz pisał nic, co by się podobało publiczności, lub głupcy będą cię szkalować”; lub głupcy, sens jasny; w tym bowiem wypadku głupcy albo łajdaki stanowią podmiot rządzący. Czy mistrz Bartolo sądzi, że ja zapomniałem gramatyki? Zatem oddam jej w tymże zamku, przecinek, lub się z nią ożenię...

Bez przecinka.

Z przecinkiem. Przecinek, panowie, lub się z nią ożenię.

Nie ma przecinka, panowie.

Był przecinek, panowie. Zresztą człowiek, który zaślubia, czyż ma obowiązek oddawać?

Tak; żądamy małżeństwa z separacją od wspólności majątków.

A ja od wspólności łoża, skoro małżeństwo nie jest umorzeniem.

Pocieszne wykręty!

Cisza, panowie!

Ci-isza!

Obwieś nazywa to płaceniem długów.

Czy pan swojej sprawy bronisz, panie adwokacie?

Bronię tej panienki.

Bredź pan dalej, ale przestań znieważać. Kiedy, lękając się zapalczywości stron, trybunały zgodziły się na to, aby osoby trzecie stawały w ich imieniu, nie uczyniły tego po to, aby ci spokojni obrońcy mieli się stać bezkarnymi napastnikami; czynić tak znaczy poniżać najszlachetniejszą instytucję.

Co oni tyle mamroczą?

Przekupiono głównego sędziego; on przekupuje drugich, i proces przegrany.

Obawiam się.

Brawo, Marcelinko!

Ha! To za wiele! Oskarżam tę panią i dla honoru trybunału żądam, aby zanim się wyda wyrok w tamtej sprawie — osądzono wprzód ten proces.

Nie, mości pisarzu, nie będę wyrokował w sprawie mej osobistej zniewagi; hiszpański sędzia nie będzie się musiał wstydzić wybryku godnego zaledwie azjatyckich trybunałów: dosyć już innych nadużyć. Postaram się uleczyć jedno z nich, motywując mój wyrok: każdy sędzia, który uchyla się od tego, jest wrogiem praw. Czego może żądać skarżycielka? Małżeństwa w razie niezapłacenia; obie rzeczy razem kolidowałyby z sobą.

Cisza, panowie.

Ci-isza!

Co mówi obżałowany14? Że chce zachować wolność; ma prawo.

Wygrałem!

Ale skoro brzmienie tekstu mówi: „Którą sumę zapłacę na pierwsze żądanie lub zaślubię etc.”, trybunał skazuje obżałowanego na zapłacenie powódce dwóch tysięcy bitych talarów lub zaślubienie jej w ciągu doby.

Przegrałem.

Wspaniały wyrok!

W czym wspaniały?

W tym, że nie jesteś już moim siostrzeńcem. Serdeczne dzięki, wasza dostojność.

Na ustęp15! Na ustęp!

Opowiem wszystko mojej siostrzenicy.

Uff! Oddycham!

A ja się dławię.

Zemściłem się bodaj, to sprawia ulgę.

A ten Bazylio, który miał się sprzeciwiać małżeństwu Marceliny, widzicie go, jak wraca! do Hrabiego, który odchodzi Wasza dostojność nas opuszcza?

Sprawa osądzona.

To ten rajca, ten brzuchacz przeklęty...

Ja brzu-uchacz?...

Oczywiście. A ja się nie ożenię; szlachcic ma jedno słowo.

Ożenisz się.

Bez zezwolenia mych szlachetnych rodziców?

Wymień ich, pokaż.

Dajcie mi nieco czasu; tuj, tuj, a dopadnę ich: mija piętnaście lat, jak ich szukam.

Samochwał! Pewnie jest jakimś znajdą!

Prędzej zgubą, doktorze; a raczej skradzionym dzieckiem.

Zgubionym, porwanym, gdzież dowody? Krzyczałby, że mu się dzieje niesprawiedliwość.

Wasza dostojność, gdyby koronkowe pieluszki, haftowane materie i klejnoty, jakie znaleźli przy mnie opryszki, nie wskazywały na me wysokie urodzenie, zapobiegliwość, z jaką wyciśnięto mi znaki rozpoznawcze, świadczyłaby dowodnie, jak szacownym byłem synem...

Łopatka na prawym ramieniu?

Skąd pani wiesz?

Bogi! To on!

Tak, to ja.

Kto: on?

Emanuel.

Porwali cię Cyganie?

Tuż koło zamku. Zacny doktorze, jeżeli mnie wrócisz mej szlachetnej rodzinie, naznacz, jaką chcesz, cenę za tę usługę; góry złota nie przerażą mych znamienitych krewnych.

Oto twoja matka.

Mleczna16?

Rodzona!

Wytłumaczcie się.

Oto ojciec.

Au! au! au! o, ja nieszczęsny!

Czy natura nie mówiła ci tego tysiąc razy?

Nigdy.

Jego matka!

To ja-asne: nie o-ożeni się z nią.

Ani ja.

Ani ty! A twój syn? Przysiągłeś mi...

Byłem szalony. Gdyby podobne wspomnienia obowiązywały, trzeba by się żenić z całym światem.

A gdyby wglą-ądać tak ściśle, nikt nie że-eniłby się z nikim.

Błędy tak pospolite! Opłakana młodość!

Tak, opłakana więcej, niżby kto mniemał! Nie myślę zapierać się swych błędów; ten dzień dostarczył aż nazbyt jawnego ich dowodu. Ale jak ciężko pokutować za nie po trzydziestu latach przykładnego życia! Urodziłam się, aby być cnotliwą, byłam nią, odkąd mi dane było osiągnąć pełnię rozumu. Ale w wieku złudzeń, niedoświadczenia i potrzeb, gdy uwodziciele oblegają nas, a nędza nas zjada, co może przeciwstawić biedna dziewczyna tylu zjednoczonym wrogom? Niejeden z tych, co nas surowo sądzą, sam w swoim życiu zgubił może dziesięć nieszczęśliwych!

Najwinniejsi są zawsze najmniej wspaniałomyślni — oto reguła.

Ludzie więcej niż niewdzięczni, którzy kalacie wzgardą igraszki swoich namiętności, swoje ofiary, was to trzeba by karać za błędy naszej młodości, was i waszych urzędników, tak dumnych z prawa sądzenia nas, a zarazem przez swą zbrodniczą niedbałość odejmujących nam wszelki uczciwy sposób egzystencji! Czy jest choć jedno rzemiosło dla nieszczęśliwych dziewcząt? Miały naturalne prawo do wszystkiego, co jest strojem kobiecym; dziś współzawodniczą z nimi tysiące męskich robotników.

Każą haftować nawet żołnierzom!

Nawet w najwyższych klasach kobiety uzyskują od was jedynie parodię szacunku. Mamione pozorną czołobitnością, tkwią w istotnej niewoli; traktowane jak małoletnie, gdy chodzi o ich majątek, karane jak pełnoletnie, gdy chodzi o ich błędy. Ha! Z każdego punktu widzenia postępowanie wasze budzi we mnie wstręt lub litość.

Ma słuszność.

Straszliwą słuszność.

Mój Bo-oże! Ma słuszność.

Ale co nam znaczy, synu, odmowa niegodziwego człowieka? Nie patrz, skąd przychodzisz, ale dokąd idziesz. To jedno ma wagę dla świata. Za kilka miesięcy narzeczona twoja zależeć będzie tylko od siebie; przyjmie cię, ręczę; żyj między żoną a tkliwą matką, które będą cię kochały na wyprzódki. Bądź pobłażliwy dla nich, szczęśliwy dla siebie, wesół, dobry i miły dla całego świata, a matka twoja nic nie będzie pragnąć więcej.

Złote słowa, mamusiu, jestem twojego zdania. Jacyż ludzie głupi, w istocie! Na te tysiące lat, które świat się toczy, w tym oceanie istnienia, gdzie przypadkowo wyłowiłem jakieś tam liche trzydzieści lat, które nie wrócą już nigdy, miałbym się dręczyć, komu je jestem winien! Pal sześć tych, którzy się tym kłopocą. Spędzić tak życie na szamotaniu się to znaczy ciągle czuć swoje chomąto jak te nieszczęśliwe konie holujące galary pod wodę, które nie spoczywają nigdy, nawet kiedy stoją w miejscu, i wciąż ciągną, mimo iż przestaną iść. Zaczekamy.

Ta głupia awantura krzyżuje mi wszystko.

A szlachectwo, a zamek? Wpro-owa-dzałeś w błąd sprawiedliwość.

Ładną mi sztukę chciała spłatać ta wasza sprawiedliwość! Toć dla przeklętych stu talarów omal dwadzieścia razy nie utrupiłem tego jegomości, który okazuje się dziś moim ojcem! Ale skoro niebo ocaliło mą cnotę od tych niebezpieczeństw, przyjm, ojcze, moje przeprosiny... a ty, matko, uściskaj mnie... najbardziej macierzyńsko, jak zdołasz...

Wasza dostojność, proszę wstrzymać wszystko; proszę cofnąć to małżeństwo; spłacę jejmość pannę posagiem, jaki dostałam od pani.

Do czarta z panią! Wszystko się spiknęło.

Aha! Spłacisz! Patrz, patrz.

Dość już widziałam; chodź, wuju.

Nie, jeśli łaska. Cóż widziałaś?

Moją głupotę, a twoją podłość.

Ani jedno, ani drugie.

A żeń się, ile chcesz, skoro się z nią cackasz.

Cackam się, ale się nie ożenię!!

Bezczelny, śmiesz mnie zatrzymywać!

To się nazywa miłość! Nim się rozstaniemy, błagam, przypatrz się tej drogiej istocie.

Patrzę.

I widzi ci się?...

Ohydna.

Niech żyje zazdrość, nie targuje się o słowa.

Uściskaj swą matkę, śliczna Zuziulko. Niegodziwiec, który cię dręczy, jest mym synem.

Pani jego matką!

To niby od teraz?...

Dowiedziałem się o tym.

Nie, serce moje prąc mnie ku niemu myliło się jedynie co do pobudek; to krew mówiła we mnie.

A we mnie zdrowy rozsądek kierował instynktem, kiedy ci się broniłem; nie czułem zresztą do ciebie żadnej nienawiści: dowodem pieniądze...

Są twoje. Odbierz skrypt — to twoje wiano.

Weź i to.

Dość już nieszczęśliwa jako panna, miałam się stać najnędzniejszą z żon — i oto jestem najszczęśliwszą z matek! Uściskajcie mnie oboje; łączę w was całą mą tkliwość. Szczęśliwa dziś jestem, moje dzieci: ach, jak ja was będę kochać!

Przestań, mamusiu, przestań! Chcesz roztopić w wilgoci oczy moje, zroszone pierwszymi łzami, jakie znam? Ale są to, na szczęście, łzy radości. Co za głupota! Omal się ich wstydziłem; czułem, jak płyną mi między palce: patrz, rozstawia palce i wstrzymywałem je jak głupiec! Do diaska ze wstydem! Chcę śmiać się i płakać równocześnie; człowiek nie doświadcza dwa razy w życiu tego, co ja czuję.

O drogie dziecko!

Drogi Figaro!

A to co? Czy i-i ja ta-aki głupi jestem?

Zgryzoto, teraz mogę cię wyzywać! Dosięgnij mnie, jeśli się odważysz, między dwiema ukochanymi istotami.

Nie tyle karesów, jeśli łaska. Gdy chodzi w rodzinie o małżeństwo, wpierw zwykli pobierać się rodzice, rozumiesz? Czy twoi podają sobie ręce?

Moja ręka! Niech mi wprzód uschnie i odpadnie, nim ją oddam matce takiego obwiesia!

Zatem jesteś pan tylko ojczulkiem z lewej ręki? do Figara W takim razie, mości galancie, nici z tego.

Och, wuju!...

Miałbym oddać dziecko rodzonej siostry komuś, kto sam jest niczyj?

Czy to mo-ożliwe, ty głupi? Zawsze się jest czyimś dzie-eckiem.

Bajbaju!... Nie dostanie jej nigdy.

Szukajże teraz, kto cię zaadoptuje.

Czekaj, doktorze, nie odchodź!

Nie! Wszyscy głupcy całej Andaluzji rozpętali się przeciw memu małżeństwu!

Tato, tatusiu, to twój syn.

Dowcip, talenty, uroda.

I nie kosztował cię ani szeląga.

A sto talarów, które mi wyłudził?

Tak będziemy dbali o ciebie, tatusiu!

Tak będziemy cię kochać, tatuleńku!

Tato, tatusiu, tatuleńku! Ot, jeszcze głupszy jestem niż pan sędzia. wskazując Gąskę Daję sobą powodować jak dziecko.

Och nie! Nie powiedziałem „tak”. obraca się Gdzie się podział pan hrabia?

Biegnijmy za nim; wydrzyjmy mu ostatnie słowo. Gdyby uknuł jeszcze jaką intrygę, trzeba by wszystko zaczynać od nowa.

Biegnijmy, biegnijmy.

Głu-upszy niż pan sę-ędzia! Można sa-amemu o sobie mówić ta-akie rzeczy, ale... Tute-ejsi ludzie nie zna-ają grze-eczności.