AKT CZWARTY

I cóż, kochanie, zadowolona jesteś? Miodopłynna mamusia nawróciła doktora! Mimo niechęci, żeni się z nią, przeklęty wujaszek nie może już ani pisnąć; jedynie hrabia się wścieka, ostatecznie bowiem nasze małżeństwo będzie owocem tego związku. Uśmiechnijże się trochę z tego szczęśliwego obrotu.

Widziałeś kiedy co osobliwszego?

Weselszego raczej. Chcieliśmy wydrzeć jedno wiano jego ekscelencji i oto mamy już dwa, a żadne od niego. Ścigała cię zaciekła rywalka, ja byłem pastwą rozjuszonej furii i oto nagle zmieniła się w najlepszą z matek. Wczoraj byłem niby sam na świecie i oto mam całą rodzinę; nie tak wspaniałą, co prawda, jak ją sobie w myślach sztyftowałem, ale wcale niezłą dla nas, którzy nie jesteśmy tak ambitni jak bogacze.

Z tym wszystkim, drogi Figaro, z rzeczy, które układałeś, których oczekiwaliśmy, żadna się nie ziściła!

Przypadek lepiej się spisał niż my wszyscy, moja mała. Tak toczy się świat: człowiek mozoli się, snuje plany, ciągnie w jedną stronę; los spełnia je z drugiej. Od niesytego zdobywcy, który chciałby połknąć ziemię, aż do spokojnego ślepca, który daje się wieść swemu psu, wszyscy są igraszką pani Fortuny; a jeszcze ślepiec z psem lepszego często ma przewodnika i mniej podlega omyłkom niż inny ślepiec wśród całego swego dworu! Co się tyczy uroczego ślepca zwanego Miłością...

Ach, to jedyny, który mnie obchodzi!

Pozwól tedy, iż obejmując rolę Szaleństwa będę dobrym psem, który miłość zawiedzie do twej miluchnej bramy; i oto znaleźliśmy pomieszczenie na całe życie!

Miłość i ty?

Ja i miłość.

I nie będziesz szukał innej kwatery?

Jeśli mnie na tym złapiesz, niech tysiąc tysięcy gachów...

Przesadzasz: powiedz szczerą prawdę.

Najprawdziwszą!

Pfe, ty nic dobrego! Więc są różne?

Ba, jeszcze jak! Od czasu jak zauważono, że dawne szaleństwa stają się mądrością i że dawne kłamstewka, dość licho zasadzone, wydały duże, duże prawdy, mamy ich najrozmaitsze rodzaje. I te, które się wie, nie śmiejąc ich rozpowszechniać: o, bo nie każdą zdrowo jest głosić; i te, które się chwali, nie wierząc w nie: o, bo nie w każdą prawdę dobrze jest wierzyć; i namiętne przysięgi, groźby matek, zaklęcia pijaków, obietnice dworaków, ostatnie słowo kupców: nie masz temu końca. Jedynie miłość moja dla Zuzi jest prawdą szczerej próby.

Podoba mi się twój humor przez to, że taki pusty: czuć, żeś szczęśliwy. Mówmy o schadzce z hrabią.

Lub raczej nie mówmy o niej nigdy; omal że mnie nie kosztowała mojej Zuzanny.

Nie chcesz już tedy, aby przyszła do skutku?

Jeśli mnie kochasz, Zuziu, przyrzeknij mi to; niech hrabia zmarznie czekając; to jego kara.

Więcej mnie kosztowało zgodzić się, niż będzie mi ciężko chybić przyrzeczeniu; nie ma już mowy o tym.

Prawdziwa prawda?

Ja nie jestem taka jak wy, panowie uczeni! Ja mam tylko jedną.

I będziesz mnie kochała trochę?

Bardzo.

To za mało.

A ile?

Gdy chodzi o miłość, widzisz, Zuziu, zanadto to jeszcze nie dosyć.

Nie rozumiem się na tych mądrościach, ale będę kochała tylko męża.

Dotrzymaj słowa, a będziesz pięknym wyjątkiem z powszechnego obyczaju!

Och, miałam słuszność: gdziekolwiek się ich zdybie, można być pewną, zawsze razem. Ej, Figaro, okradasz przyszłość, małżeństwo i samego siebie, nadużywając w ten sposób słodkiego sam na sam... Wszyscy czekają, niecierpliwią się.

To prawda, pani hrabino, zapominam o świecie. Przedstawię im swoje usprawiedliwienie.

Pośpieszy za tobą.

Masz wszystko, czego trzeba, aby pomieniać się na suknie?

Nic nie trzeba, pani hrabino; nie będzie schadzki.

Jak to? Zmieniłaś zdanie?

To Figaro.

Zwodzisz mnie.

Miłosierne nieba!

Figaro nie jest człowiekiem, który by tak łatwo żegnał się z posagiem.

Pani hrabino! Co pani przypuszcza?

Iż porozumiawszy się z hrabią, żałujesz teraz, że zdradziłaś mi jego zamysły. Znam cię na wylot. Zostaw mnie.

Na imię niebios, nadziei naszej! Pani sama nie wie, jaką mi krzywdę czyni! Po tylu łaskach! Po tym posagu, którym mnie pani obdarzyła!...

Ależ... ja sama nie wiem, co mówię! Wszak ustępując mi swego miejsca w ogrodzie nie idziesz tam sama, moje serce; dotrzymujesz słowa swojemu mężowi, a pomagasz mi odzyskać mego.

Jaką pani mi sprawiła przykrość!

Doprawdy, czasem mówię bez zastanowienia... całuje ją w czoło Gdzież ta schadzka?

Dosłyszałam jedynie słowo „ogród”.

Weź pióro i oznaczmy miejsce.

Pisać do pana hrabiego!

Trzeba.

Przynajmniej niech pani...

Biorę wszystko na siebie.

Nowa piosenka, na nutę... „Jakże słodko wieczorem pod cienistym kasztanem...”. Jakże słodko wieczorem...

Pod cienistym kasztanem... Dalej?

Lękasz się, że nie zrozumie?

To prawda. składa bilecik Czym zapieczętować?

Prędko, szpilkę!! Posłuży za odpowiedź. Napisz na odwrotnej stronie: „Proszę odesłać pieczęć”.

A, pieczęć!... Ta pieczęć, proszę pani, weselsza jest niż owa na patencie.

Och!

Masz tobie! Nie mam szpilki!

Weź tę.

A! Moja wstążka!

Wstążka małego hultaja! Pani była tak okrutna?...

Miałam zostawić ją na jego ramieniu? To byłoby ładnie! Dajże!

Nie będzie jej pani nosiła więcej; splamiona krwią tego dzieciaka.

Wyborna dla Franusi... Za pierwszy bukiet, który mi przyniesie...

Wielmożna pani, to dziewczęta ze wsi przyniosły kwiaty.

Urocze dzieci! Wyrzucam sobie, ślicznotki, że nie znam was wszystkich. pokazując Cherubina Któż jest ta miła dzieweczka, z tą skromną minką?

To moja krewniaczka, proszę pani: przybyła tylko na wesele.

Ładniutka! Nie mogąc wziąć dwudziestu bukietów, uczyńmyż honor gościowi. bierze bukiet Cherubina i całuje go w czoło Zarumieniła się! do Zuzanny Nie uważasz, Zuziu... że ona przypomina kogoś?

Łudząco, w istocie.

Ach, ten pocałunek głęboko zapadł mi w duszę!

Powiadam panu hrabiemu, że on tu jest: przebierały go u mojej dziewuchy; jego rzeczy zostały tam jeszcze, a oto kapelusz oficerski, który znalazłem porzucony.

Do paralusza, ot i nasz oficerek!

Nieba!

O, ladaco!

Toć powiadałem już wprzódy, że to on!...

I cóż, pani?

Cóż, hrabio! Widzisz mnie nie mniej zdumioną od siebie i z pewnością równie zagniewaną.

Tak; ale dziś rano?...

Byłabym winna, w istocie, gdybym ukrywała coś jeszcze. Zaszedł do mnie. Zaczęłyśmy zabawę, którą te dzieciaki doprowadziły do końca; zaskoczyłeś nas, kiedyśmy go ubierały; jesteś tak gwałtowny!... On uciekł, ja się zmieszałam; ogólny strach dopełnił reszty.

Czemu nie wyjechałeś?

Wasza dostojność...

Ukarzę twe nieposłuszeństwo.

Och, wasza dostojność, chciej wysłuchać! Za każdym razem, kiedy wasza dostojność zachodzi mnie uściskać, powtarza przecie: „Jeśli mnie będziesz kochała, Franusiu, dam ci, co zechcesz”...

Ja! Ja to powiedziałem?

Tak, wasza dostojność. Zamiast karać Cherubina, daj mi go, wasza dostojność, za męża, a będę cię kochała do szaleństwa.

Czy jakieś urzeczenie z tym paziem?

Więc dobrze, hrabio, na ciebie kolej! Wyznanie tego dziecka, równie szczere jak moje, stwierdza wreszcie dwie prawdy: że ja, jeśli przyprawiam cię o niepokój, to zawsze mimo woli, gdy ty dokładasz starań, aby mój pomnożyć i usprawiedliwić.

Pan także, ekscelencjo! Ho! ho! Już ja ją nauczę rozumu, jak nieboszczkę jej matkę, która zmarła... Niby nie mówię do tego, ale pani hrabina wie dobrze, że młode dziewczęta, kiedy podrosną...

Jakiś zły duch obraca wszystko przeciw mnie!

Ekscelencjo, jeśli wasza dostojność będzie nam tu trzymał dziewczęta, nie ma sposobu zacząć wesela ani tańców.

Ty, tańczyć! Żartujesz? Po tym upadku, w którym stłukłeś sobie nogę!

Boli jeszcze trochę, ale to nic. do dziewcząt Dalej, aniołki, dalej!

Miałeś szczęście, że grzędy były miękkie!

Wielkie szczęście, to pewna; inaczej...

Do tego machnął kozła, zleciawszy na ziemię.

Zgrabniejszy, prawda, byłby został w powietrzu? do dziewcząt Cóż, dziewczęta, idziecie?

I przez ten czas pazik cwałował do Sewilli?

Cwałował czy jechał stępa...

A ty miałeś jego patent w kieszeni?

Oczywiście; ale cóż za śledztwo? do dziewcząt Dalej, dziewuchy!

A tu jedna z nich twierdzi, że mój przyszły siostrzeniec jest prosty łgarz.

Cherubin! na stronie Przeklęty urwis!

Rozumiesz teraz?

Rozumiem... rozumiem... Hę? Co on baje?

Nie baje; powiada, że to on skoczył w gwoździki.

A! Powiada... być może. Nie spieram się o to, czego nie wiem.

Zatem i ty, i on?

Czemu nie? Mania skakania może być zaraźliwa: ot, weź pan owcę Panurga2; a kiedy pan hrabia jesteś w gniewie, nie ma człowieka, który by nie wolał...

Jak to, dwóch naraz?

Choćby dwa tuziny! I cóż to szkodzi, ekscelencjo, skoro nikt sobie nie zrobił nic złego. do dziewcząt No cóż, idziecie wreszcie?

Cóż my? Komedię gramy?

Oto sygnał! Na stanowiska, dziewuszki, na stanowiska! Dalej, Zuziu, podaj mi rękę.

Widział kto kiedy większego zuchwalca? do pazia Co do ciebie, mości filucie, który udajesz tu zawstydzonego, idź, przebierz się co rychlej i żebym cię nie spotkał cały wieczór.

Biedny, będzie mu się przykrzyć.

Przykrzyć! Unoszę na mym czole szczęścia bodaj na sto lat więzienia.

Cóż się jego czołu trafiło tak szczęśliwego?

Pierwszy kapelusz oficerski zapewne; dziecku wszystko starczy za cacko.

Nie zostajesz z nami, hrabino?

Wiesz, że nie czuję się zdrowa.

Daruj jedną chwilę swej protegowanej lub pomyślę, że się gniewasz.

Oto dwa orszaki weselne; siądźmyż, aby je przyjąć.

Wesele! Trzeba ścierpieć to, czemu nie można przeszkodzić.

Do diaska z babami, które wszędzie muszą wściubiać swoje szpilki!

To bilecik miłosny; widać jedna z dziewcząt wsunęła mu go mimochodem. Spięty był szpilką, która go szpetnie ukłuła.

Od miłej osoby wszystko jest cenne. Patrzcie, podnosi szpilkę. Na honor! pocieszna figura!

Wstrzymajcie się! Nie możecie wejść wszyscy... Hola! Strażnicy, tutaj! Strażnicy!

Co tam znów?

Wasza dostojność, to imć Bazylio, a za nim cała wieś, bo idąc śpiewa jak opętany.

Niech wejdzie sam.

Panie hrabio, pozwól mi się już oddalić.

Nie zapomnę ci twej uprzejmości, hrabino.

Zuzanno!... Zaraz ją odeślę. na stronie do Zuzanny Chodźmy zamienić suknie.

Zawsze zjawia się tylko, aby szkodzić.

Nie bój się, mamo, już on spuści z tonu.

Tak, dlatego właśnie ma skrzydła na plecach. Mój przyjacielu, co chcesz wyrazić przez tę piosenkę?

Iż dowiódłszy swego posłuszeństwa jego ekscelencji tym, że zabawiałem imć pana należącego do jego kompanii, będę mógł z kolei żądać sprawiedliwości.

Ba, ekscelencjo! Wcale mnie nie ubawił swymi głupawymi tralalami.

Krótko mówiąc, czego żądasz, Bazylio?

Tego, co mi się należy, ekscelencjo: ręki Marceliny; przychodzę sprzeciwić się...

Szanowny pan od dawna nie widział fizjonomii durnia?

W tej chwili ją widzę.

Skoro moje oczy służą ci tak dobrze za zwierciadło, wyczytaj w nich następstwa mojej zapowiedzi. Jeśli tylko spróbujesz zbliżyć się do pani...

Ej, czemu nie? Pozwól im pogadać z sobą.

Trze-ebaż, aby dwaj przy-yjaciele...

My, przyjaciele!

Cóż za omyłka!

Dlatego że składa niezdarne kantyczki?

A on wierszydła godne gazeciarza?

Muzykus jarmarczny!

Plotkarz gazeciarski!

Organista z przedmieścia!

Dżokej dyplomatyczny!

Hola! Zuchwalcy!

Uchybia mi przy każdej sposobności...

Ba, gdyby tylko to było możebne!

Rozpowiadając wszędzie, że jestem głupiec...

Bierzesz mnie tedy za echo?

...gdy4 nie ma muzyka, którego by mój talent nie uświetnił.

Uszpetnił!

Wszędzie to powtarza!

Czemuż by nie, skoro to prawda? Czy jesteś księciem, żeby ci kadzić? Ścierp prawdę, łajdaku, skoro nie masz za co opłacić pochlebcy; albo jeśli lękasz się ją tu znaleźć, po co przychodzisz zakłócać nasze wesele?

Nie przyrzekłaś mi, pani, iż jeśli do czterech lat się nie wydasz, mnie wówczas dasz pierwszeństwo?

Pod jakim warunkiem przyrzekłam?

Że jeśli znajdziesz zgubionego syna, zaadoptuję go przez miłość dla ciebie.

Znalazł się.

No, więc dobrze.

Oto on!

Czart! Ujrzałem czarta!

I wyrzekasz się jego dro-ogiej matki?

Czyż mogłoby być większe nieszczęście niż uchodzić za ojca obwiesia?

Kpisz chyba: nie za ojca, ale za syna!

Z chwilą gdy ten pan jest tu czymś, oświadczam, że ja nie jestem już niczym.

Cha! cha! cha! cha!

Zatem w końcu dotrę do swej żony.

A ja do kochanki!

I wszy-yscy są zadowoleni.

Niech wygotują dwa kontrakty; podpiszę.

Wiwat!

Trzeba mi spocząć trochę.

A ja pójdę pomóc narządzać fajerwerki pod kasztanami, jak kazano.

Co za głupiec dał taki rozkaz?

Cóż w tym złego?

A hrabina? Wszak jest niezdrowa; skądże będzie mogła przyjrzeć się fajerwerkowi? Na terasie, naprzeciw jej okien.

Słyszysz, Słoneczko: na terasie.

Pod kasztanami! Ładny pomysł! na stronie Chcieli puścić z dymem moją schadzkę!

Cóż za nadzwyczajne atencje5 dla żony!

Dwa słowa, synu. Pragnę oczyścić się wobec ciebie: źle skierowane uczucie zrobiło mnie niesprawiedliwą wobec twej uroczej żony: posądziłam ją o zmowę z hrabią, mimo iż wiedziałam od Bazylia, że zawsze go odpychała.

Źle znasz swego syna, skoro przypuszczasz, iż mogły mieć nań wpływ kobiece poduszczenia. Najchytrzejszą wyzywam, czy potrafi mnie wywieść w pole.

Szczęśliwy, kto zawsze tak mniema, mój synu; zazdrość...

...jest głupim dzieckiem pychy albo chorobą szaleńca. Ach, na tym punkcie, matko, mam filozofię... nie do zmącenia; jeśli Zuzanna oszuka mnie kiedy, przebaczam jej z góry; długo się napracuje...

Ej... to kuzyneczka podsłuchuje nas!

O nie; powiadają, że to nieładnie.

To prawda; ale że zarazem użytecznie, mienia6 się często jedno za drugie.

Patrzyłam, czy ktoś tu jest.

Już fałszywa szelmeczka! Wiesz dobrze, że nie może tu być.

A kto taki?

Cherubin.

Nie jego szukam, wiem pysznie, gdzie jest; szukam siostrzyczki Zuzanny.

A czegóż kuzyneczka chce od niej?

Tobie, kuzynku, powiem. Chciałam... tylko oddać jej szpilkę.

żywo

Szpilkę! Szpilkę!... Od kogóż to, kuzyneczko? W swoim wieku praktykujesz już rzemiosło... opamiętywa7 się i powiada łagodnie Bardzo dobrze robisz, Franusiu, doskonale; jesteś, kuzyneczko, tak uprzejma...

Na kogo on się znów gniewa? Odchodzę...

Nie, nie, żartuję. Czekaj, czekaj... szpilka... prawda? Pan hrabia kazał ci oddać Zuzi? Zamknięty był nią liścik, który trzymał w ręku; widzisz, że wiem wszystko.

Po cóż zatem pytać, skoro pan wie?

Tak... ciekaw byłem dowiedzieć się, w jaki sposób hrabia dał ci to zlecenie.

Tak jak kuzyn powiedział: „Masz, Franusiu, oddaj tę szpilkę ślicznej kuzynce i powiedz tylko, że to pieczęć spod wielkich kasztanów”.

Wielkich...

Kasztanów. Prawda, dodał jeszcze: „Uważaj, żeby cię nikt nie spostrzegł”...

Trzeba być posłuszną, kuzyneczko; szczęściem, nikt cię nie widział. Spełń zatem pięknie zlecenie i nie mów nic ponadto, co pan hrabia kazał.

I czemuż miałabym mówić coś więcej? Ten kuzyn bierze mnie za dziecko.

I cóż, matko?

Cóż, synu?

No, to już!... Doprawdy, bywają rzeczy!...

Bywają rzeczy! No i cóż takiego?

To, com usłyszał, matko, trafiło mnie jak ołowiem.

Więc to serce pełne wiary w siebie to był jedynie wzdęty balon? Wystarczyło nakłucia szpilki?...

Szpilki! Ależ, matko, to on podniósł tę szpilkę.

Zazdrość! „Och, na tym punkcie, matko, mam filozofię... nie do zmącenia i jeśli Zuzanna oszuka mnie kiedy, odpuszczam jej...”.

Ech, matko! Człowiek mówi, jak czuje: każ najbardziej lodowatemu sędziemu bronić własnej sprawy, usłyszysz, jak zacznie wykładać paragrafy! Już się nie dziwię, że tak mu się nie podobał pomysł fajerwerku! Co do tej lalusi ze szpileczkami, dalszą ma, niż sądzi, drogę do swoich kasztanów! Jeśli sprawa małżeństwa zaszła dość daleko, aby usprawiedliwić mój gniew, to w zamian nie dosyć, abym nie mógł jej porzucić, a zaślubić innej!...

Świetna konkluzja! Zniszcz wszystko dla prostego podejrzenia! Kto ci udowodnił, powiedz, że ona ciebie, a nie hrabiego chce wystrychnąć na dudka? Czyś wysłuchał jej zeznań, aby tak skazywać bez apelacji? Zali8 wiesz, czy przyjdzie pod te kasztany i w jakiej intencji? Co powie, co uczyni? Miałam cię za tęższego w sędziowskim procederze!

Ma słuszność mamusia; ma słuszność, zawsze słuszność! Ale przyzwólmy, mateczko, coś naszej naturze; człowiekowi lżej potem na sercu. Rozpatrzmy rzecz, nim zaczniemy oskarżać i sądzić. Wiem, gdzie się ma odbyć schadzka. Bądź zdrowa, matko.

Bądź zdrów. I ja wiem także. Ułagodziwszy jego gniew, czuwajmy nad postępkami Zuzanny lub raczej ostrzeżmy ją; to takie śliczne stworzenie! Ach, kiedy interes osobisty nie zbroi nas wzajem przeciw sobie, zawsze jesteśmy gotowe wspierać naszą biedną uciśnioną płeć przeciw tym dumnym, straszliwym... śmiejąc się a mimo to nieco głupawym mężczyznom.