Źródło i licencja tłumaczenia
Pieśń trzynasta
Argument
Y mieć ie całe za ich strażą tuszy;
Tych co po drzewo wysyłaią w lasy,
Precz wyganiaią piekielne pokusy.
Tankred się potem rąbać w niem ostraszy1,
Lecz darmo, kwoli2 żywey w drzewie duszy.
Woysko gorącem wielkiem upalone
Moc bierze, hoynem deszczem ochłodzone.
1.
Płomienie wieżę posłały straszliwą;
Iako zły Izmen oneyże godziny
Radę w swey głowie naydował złośliwą:
Myśląc przekazić, aby leśne czyny
Do woyska nie szły — rzecz barzo szkodliwą
Y aby inszey wieże nie robiono.
Z któreyby znowu wątły mur tłuczono.
2.
Las dolinami, nie przeyrzany3 okiem,
Gęsty, zarosły drzewami wielkiemi,
Cień wszędzie czyniąc liściem swem szerokiem.
W niem kiedy słońce promieńmi swoiemi
Naiaśniey świeci na niebie wysokiem —
Iest takie światło, iako iest, gdy wstawa
Noc po dniu, lub dzień po nocy nastawa4.
3.
Mgła w niem ustawna y mrok nieprzeyrzany;
Iaki się w piekle ledwie tylko rodzi,
Który strach sercu czyni niewytrwany5.
Tu pasterz swego na paszą6 nie wodzi
Stada, tu pielgrzym — chyba obłąkany —
Dla miłych cieniów nigdy nie wstępuie,
Ale go zdala7 palcem ukazuie.
4.
Schodzą, z nocnemi swemi miłośniki8,
Co obracaią swą postać na nice9:
Z tego smok, z tego wieprz się stanie dziki,
Z tego zaś kozieł — y w pewne księżyce10,
Przy dźwięku nocney, piekielney muzyki
Swe odprawuią przeklęte biesiady
Y niepobożne tańce y obiady.
5.
Y rózgi żadney uciąć w niem nie śmieli,
Lecz Chrześcijanie pierwszy12 w niem rąbali,
Y drzewo z niego na tarany mieli.
Tu gdy naytwardziey wszyscy ludzie spali,
Tak, że y swoi o niem nie wiedzieli;
Izmen się stawił y uczynił koło
Y skreślił dziwne charaktery13 wkoło.
6.
Szemrał sam z sobą słowa wielkiey mocy;
Potem się trzykroć na wschód obróciwszy,
Trzykroć na zachód zasię wracał oczy
Y trzykroć także laską uderzywszy,
Którą umarłe z grobów budzi w nocy —
Trzy razy ziemię deptał, będąc bosy,
Potem wypuścił te straszliwe głosy:
7.
Strąceni z nieba gromy14 ognistemi,
Y co mieszkanie na powietrzu macie,
Y niepogody wzbudzacie na ziemi
Y wy, którzy się piekły15 opiekacie,
Trapiąc złe dusze ogniami wiecznemi —
Słuchaycie, y ty co im rozkazuiesz,
Y w Acheroncie podziemnym panuiesz!
8.
Wam go oddaie ze wszystkiemi drzewy;
Iako duch w ciało wchodzi y wstępuie,
Tak y wy wnidźcie16 w wysokie modrzewy;
Niech Chrześcijanin, co się w niem gotuie
Rąbać — ucieka przed waszemi gniewy».
Tak rzekł y przydał swe bluźnierstwa sprośne,
Pobożnem sercom y uszom nieznośne.
9.
Noc swe pogodne światło utraciła
Y Phebe, iasne zasłoniwszy rogi,
Piękną twarz swoię w chmurze utopiła.
On znowu woła y głos puszcza srogi;
Tak długa zwłoka barzo17 mu nie miła:
«Czego tak długo — powiada — mieszkacie18?
Czy więtszych klątew odemnie19 czekacie?
10.
Y potężnieyszych przybiorę pomocy,
Nad to wymówić y umiem y mogę
Imie straszliwe, imie wielkiey mocy,
Na które piekła drżą y czuie trwogę
Z swoiem Abissem sam Król wieczney nocy»...
Chciał daley mówić czarnoksiężnik stary,
Lecz poznał, że iuż skutek brały czary.
11.
Część tych, którzy się pod ziemią chowaią,
Część tych — nie mnieysza, którzy na przestrzeni,
Na nieobiętem powietrzu20 mieszkaią.
A szli znienagła21 y barzo22 strwożeni
Z dekretu, który groźny z nieba maią:
Nie być w tey woynie, acz23 iem w onem czesie24
Nie zakazano w liściu być y w lesie.
12.
Poszedł do króla z wesołą postawą:
«Miey — prawi25 — królu serce niestrwożone,
Masz teraz na się Fortunę łaskawą:
Nie mogą iuż być więcey odnowione
Nieprzyiacielskie wieże — moią sprawą».
Potem mu wszystko porządkiem powiadał
Y czarnoksięskie skutki mu wykładał.
13.
Nie mnieysza pewnie pociecha u ciebie:
Wiedz, że Mars z Słońcem nie długo usiędzie
Y społem we Lwie złączy się na niebie.
Zaczem gorąca wielkie będą wszędzie,
Rosa ani deszcz ku ludzkiey potrzebie
Nie spadnie; ale iako gwiazdy tuszą26,
Niewymówione27 gorąca bydź muszą.
14.
Nazamonowie28 z Garamanty29 maią;
Te nasi w mieście — kędy30 chłodnych cieni
Y wód dostatek — łatwie31 wytrzymaią;
Ale ich w suchem polu położeni
Nieprzyiaciele słabi nie wytrwaią.
Y tak od nieba pierwey okróceni32,
Od woysk egipskich będą porażeni33.
15.
Wątpliwych boiów nie trzeba próbować,
Ale ieśli cię — iako zwykł — do zwady
Będzie wiódł Argant, chcąc szczęścia kosztować,
Ty się nie przeciw, ale iego iady
Y wściekłą śmiałość pamiętay hamować.
Tak uczyniwszy prętko syte boiu
Nieprzyiacioły — dostąpisz pokoiu».
16.
W królu lepszą myśl i otuchę sprawił,
Który po części iuż beł powątlony
Mur — taranami wielkiemi — oprawił;
Nad to y nowy, z gruntu wywiedziony
Na inszych mieyscach, mniey bespiecznych stawił:
Wrzała robota y od niewolników
Y od gęstych rąk mieyskich robotników.
17.
Dobycia miasta myśląc to naydował,
Żeby darmo tłukł mary, gdzieby34 sobie
Woiennych wielkich wież nie nabudował
Y swe woyskowe cieśle w oney dobie
Po drzewo na czyn w lasy wyprawował;
Którzy zarówno35 z świtem wyiechali,
Ale dla strachu wzad36 się powracali.
18.
Widzi niezwykłe larwy y maszkary,
Ucieka zaraz y zakrywa oczy,
Mniemaiąc, że to iakie nocne mary —
Tak się ci boią, a z czyieyby mocy
Beł na nie on strach (rzecz trudna do wiary)
Nie wiedzą, tylko wiedzą, że się boią,
A Sfingi w głowie i Chimery stroią.
19.
Wróciwszy się, rzecz y słowa mięszali;
Ale cokolwiek powiadali cieśle,
Śmiali się wszyscy y niedowierzali.
Wtem Goffred inszych żołnierzów tam ześle,
Którzy się w woysku mężnieyszemi zdali,
Którzy ie w lasy zaprowadzić mieli,
Ponieważ sami rąbać w niem nie śmieli.
20.
Stolicę swoię beli założyli38,
Ale zaledwie przy gęstey dąbrowie
Stanęli, tak się zaraz potrwożyli.
Przedsię szli daley cni bohatyrowie,
A swoie strachy śmiałą twarzą kryli,
A pomknęli się w gęstwę daley ieszcze,
Tam kędy beło39 zczarowane mieysce.
21.
Szum y straszny pisk iadowitey źmiie,
Tu słychać, że lew ryczy rozgniewany,
Tu niedźwiedź mruczy, tu wilk srogi wyie,
Tu morze huczy gęstemi bałwany,
Tu woda skały niepożyte40 biie,
Tu trąby słychać, tu straszliwe gromy:
Tak wiele dźwięków — dźwięk czynił kryiomy.
22.
Tak ich strach wewnątrz zmacał wielkooki.
Mieysca w nich żadne nie miały wywody42,
Aby lękliwe daley nieśli kroki.
Nakoniec43 wszyscy uciekli w zawody44,
A strach ie gonił y chwytał za boki.
Potem ieden z nich do Hetmana mowę
Taką uczynił y taką obmowę45:
23.
Tamtego mieysca doiść sobie nie tuszy46:
Iam gotów przysiąc, że wszystkie w te lasy
Hurmem się z piekła przeniosły pokusy47.
Będzie zbyt śmiały, który się ostraszy48
Y kogo bojaźń — idąc w nie — nie ruszy;
Chyba nie człowiek będzie mógł tych krzyków
Y pisków słuchać y gromów y ryków».
24.
Trafił się tam beł, mąż nieokrocony49:
Wściekły, szalony, na śmierć natarczywy
Y na naygorsze razy50 odważony51:
Nie dałby się beł, by naywiętsze dziwy
Widział przed sobą, tak beł niestrwożony;
Szedłby beł na grom y na ziemie52 drżenie,
Y ieśli ma strach więtszy przyrodzenie.
25.
Wniść tam bespiecznie53, gdzie oni nie śmieią.
Y lasu według potrzeby nasiekę,
Chcę ia spróbować, co czary umieią.
Niech będzie, co chce — pewnie nie uciekę54;
Niechay się dziwy by55 naywiętsze dzieią:
Niech niedźwiedź mruczy, lew ryczy, wilk wyie,
Y w piekło póydę, ieśli się odkryie».
26.
Od Gotyfreda y puścił się w drogę,
A skoro weyrzał w one gęste cienie,
Usłyszał zwykły szum y zwykłą trwogę,
Ale nie przeto56 iakie wylęknienie
Czuie, abo57 wzad58 wraca śmiałą nogę.
Owszem się z zwykłą śmiałością zapuścił,
Ale go ogień wściągnął y nie puścił.
27.
Płomienie stoiąc dymami kurzyły,
Y nie maiąc wrót, ani żadney dziury,
W koło59 obeszły y lasu broniły.
Co więtsze60 ognie, wyniosłe do gury61,
Tak iako wielkie wieże wychodziły.
W około62 strzelby y kule ogniste
Miały na sobie baszty płomieniste.
28.
Twarzami wszędzie na wierzchu wież stoi:
Ci krzywo patrzą, ci mieczmi ostremi
Machaią w koło w płomienistey zbroi.
On ustępuie, iako przed gęstemi
Lew pogoniami y o się się63 boi...
Y strach go przeiął y w sercu mu został,
Który w niem przedtem — iako żyw — nie postał64.
29.
Aż kiedy iuż beł daleko poręby
Y dziwował się w sobie zamyślony,
Z gniewu zgrzytaiąc y ściskaiąc zęby.
Potem na stronę odszedł zawstydzony,
Ani rozdziewił zasromaney gęby,
Ani na ludzie65 — on przedtem tak hardy
Wzrok — śmiał bespiecznie podnieść rycerz twardy.
30.
Ale nie chcąc przyść66 na lada co składał67;
Nakoniec68 przyszedł, ale nie zabawił69,
Bo albo milczał, albo sny powiadał.
Zrozumiał Hetman, że nie wiele70 sprawił71,
Zaczem na on czas więcey go nie badał,
Tylko się zdumiał: «Cóż to wżdy za cuda?
Czy sen? czy mara? czy iaka obłuda72?
31.
Y ieśli który ma z was serce śmiałe,
Niech z dobrey woley — ieśli chce — wychodzi,
Żebym nowiny mógł mieć doskonałe».
Skoro to wyrzekł, szli rycerze młodzi
Y kusili się o las trzy dni całe,
Ale choć wrzkomo73 co sławnieyszy byli,
Wszyscy uciekli y wzad się wrócili.
32.
Y chował ciało swey miłey zabitey,
A choć do końca nie wzmógł oney doby74,
Y ciężkiey zbroi y przyłbicy krytey
Trudno miał zdołać — iednak dla ozdoby
Swey y potrzeby iść chce pospolitey75,
Bo choć beł blady, serce żywe w ciało
Y w członki wszystkie czerstwość rozlewało.
33.
Ani się boi, choć wiatr wielki dmucha,
Chocia ziemia drży, choć trzaskaią gromy,
Chocia strasznego lwiego ryku słucha.
Darmo się w weń wkraść chce strach niewidomy77
Tylko że się w niem serce trochę rucha78,
Przechodzi iednak y obaczy w lesie
Ogniste miasto nagle w onem czesie79.
34.
Mówiąc sam z sobą: «Miecz tu nic nie sprawi.
Niechże mię pożrą te straszliwe dziwy,
Niechże mię ogień żywota pozbawi!
Kiedy iest mieysce albo plac uczciwy,
Niech każdy zdrowie dla spólnego stawi
Dobra y niechay frymarczy81 żywotem,
A zażby indziey lepiey go dał potem.
35.
Ieśli się darmo wrócę nazad z drogi?
Więc gdzie się Hetman na drzewo zdobędzie,
W które tu ten kray wszystek iest ubogi?
Y bydź82 to może, żeśmy wszyscy w błędzie,
Y zmyślone to tylko iakieś trwogi».
To mówiąc, w ogień skoczył zapędzony
(O wielka śmiałość!), rycerz odważony83.
36.
Y pod zbroią ich nie czuł Tankred śmiały.
Lecz ieśli beły płomienie prawdziwe,
Trudno tak prętko85 zmysły poznać miały.
Bo nagle ognie zniknęły straszliwe,
A na ich mieysce gęste chmury wstały,
Które ciemną noc y śniegi przyniosły,
Ale y te precz w pułgodziny86 poszły.
37.
Wielki bohatyr został w one czasy
Y iuż bespiecznie niezastanowiony88
Kwapione89 kroki w gęste niesie lasy.
Wiatr, pisk, szum morski, ogień nadstawiony
Y ryk zwierzęcy więcey go nie straszy;
Przeszkody żadney daley nie nayduie.
Tylko że gęstwa wzrok y chód tamuie.
38.
Podobny wielki plac w głębokiey ciszy;
W niem nachylone stało ku wschodowi
Drzewo, co poszło na wonne cyprysy90.
Tam się bohatyr trochę zastanowi91,
Widząc w niem znaki y dziwne napisy
Takie, iakich więc przed laty używał
Egipt, kiedy co taił y zakrywał.
39.
Syryiskie pismo beło w niem wyryte:
«O bohatyrze, któryś sam na ziemi
Otworzył śmierci wrota niedobyte —
Nie trap nas, prosiem, nie walcz z umarłemi,
Odpuść nam, a złóż serce nieużyte.
Nie sroż się na tych, którzyć nic nie krzywi:
Nie walczą nigdy z umarłemi żywi».
40.
Że krótkie słowa skryte miały rzeczy.
A wtem wiatr wolny suche liście kruszył,
On słucha pilnie, a ma się na pieczy93.
Potem się z gęstwy głos żałosny ruszył,
Y płacz z wzdychaniem iakoby człowieczy
Y zmieszanego coś z strachu, z żałości
Wkropił mu w serce y z wnętrzney94 litości.
41.
Uderzy w drzewo co ieno ma mocy;
Ale gdzie ieno gałąź którą utnie.
Zaraz z uciętey rózgi krew wyskoczy.
Znowu się z mieczem wyniesie okrutnie,
Znowu tnie, znowu krwie ze pnia utoczy;
Patrzy co będzie y hamuie sztychy,
A wtem usłyszy z stękaniem głos cichy:
42.
Miey dosyć na tem, (ieśli cię co ruszę)
Żeś mię żywota pozbawił — niebogi,
Żeś z ciała wygnał nieszczęśliwą duszę.
Czemuż wżdy teraz pień sieczesz ubogi,
W którem ia nędzna wiecznie mieszkać muszę?
Takli za męstwo poczytasz to sobie,
Nieprzyiaciołom nie dać pokóy97 w grobie?!
43.
Nie sama tylko, ale inszych wiele,
Którzy pod miastem legli — Chrześcijanie;
Poganie także (uwierz temu śmiele),
Tu w różnych drzewach maią swe mieszkanie,
Nie wiem, iako rzec, czy w grobie, czy w ciele:
Żywią w gałęziach, a ty iuż poczynasz
Być mężobóycą, kiedy ie ucinasz».
44.
Abo Chimery obaczy straszliwe,
Choć się domyśla, że to w ciemnem mroku
Zdadzą się tylko widzenia fałszywe —
Boi się przedsię98 y nie dufa99 oku
Y radby100 nogi powrócił lękliwe:
Tak y ten chocia do końca nie wierzy,
Przedsię się boi y okiem wzad mierzy.
45.
Wielki się rycerz zbyt zagrzany znoi,
Niewiedzieć102 iako miecz upuszcza z ręki;
Ale namnieysza103 to w niem, że się boi:
Odszedł od siebie, zda mu się, że męki
Słyszy swey miłey y że przed niem stoi;
Na wytoczoną krew patrzyć nie może;
Zda się, że w sercu ostre nosi noże.
46.
Y na śmierć samę105 nigdy nie spuściło,
Teraz dla dawney gorącey miłości,
Fałszywem larwom zwieść się dopuściło.
Potem broń, którą upuścił z litości
Coś z oney gęstwy w pole wyrzuciło,
Tak, że się musiał wrócić zwyciężony
Y w drodze zaś miecz nalazł utracony.
47.
Lesie chciał więcey mieć dalszą zabawę,
Ale się stawił zaraz przed Hetmanem,
Uspokoiwszy y myśl y postawę.
Y tak przy tłumie powiadał zebranem:
«Ia dam o wszystkiem nieomylną sprawę;
Prawda to wszystko, co ci powiadaią,
Że tam lwi ryczą, że gromy trzaskaią.
48.
Które się samy106 beze drew siliły107
Y iako mury wysokie się zdały,
A pokusy108 ich straszliwe broniły.
Alem ie przeszedł bez urazu cały
Y nie czułem nic, żeby mię paliły;
Po ogniu zima y noc nastąpiła
Y zaś się ze dniem pogoda wróciła.
49.
We wszystkich drzewach ludzkie dusze żyią,
Głos wydawaią dobrze zrozumiany,
Płaczą, wzdychaią, pod skurę109 się kryią.
Za każdem razem110 krew wychodzi z rany,
Ilekroć drzewo sieką, albo biią.
Próżno to: serca ia zto nie mam111, aby
Rózgę tam uciąć y znam się112, żem słaby».
50.
Różnie obracał, co beło113 lepszego:
Czy sam ma iechać, iako sobie myśli,
Pokusić114 lasu oczarowanego?
Czy żeby w różne ludzie strony wyśli115
Szukać y drzewa y czynu inszego?
Kiedy tak długo rozmyślał wątpliwy116,
Przyszedł do niego pustelnik życzliwy.
51.
Będzie kto inszy, co ten las zwoiuie:
Iuż niewściągniony okręt ku brzegowi
Idzie, iuż złote żagle swe zdyimuie117;
Iuż wielki rycerz nazad ku domowi,
Porwawszy pęta niegodne — kieruie;
Y nie daleko iuż czas pożądany,
Że z Ieruzalem wyrzucisz pogany».
52.
W poważney mowie rzeczy przyszłe głosił,
Co Hetman słysząc — w sercu uniżony,
Zdarzenia nieba swem zamysłom prosił.
Ale iuż był Rak118 przyiął upalony
Słońce y srogie gorąca przynosił,
Które mu cele119 y woysko psowały120,
Y żadney pracey znieść nie dopuszczały.
53.
A same tylko złośliwe panuią.
Od których skutki w powietrze szkodliwe,
Pełne zarazy śmiertelney wstępuią.
Co raz to więtszą121 pożogi straszliwe
Moc biorąc, palą y ziemi doymuią122.
Po dniu złem — zła noc na ludzie przychodzi,
Po gorszey nocy — gorszy dzień wychodzi.
54.
Około siebie z gęstey pary krwawe
Y ukazuiąc krwią spluskane czoło,
Iawnie daie znać, że iest niełaskawe.
Zachodząc, także ma wewnątrz y wkoło
Czerwone krople, straszne y plugawe,
Y przykre czyniąc gorąco wytrwane123
Grozi, że z więtszem iutro przyidzie rane124.
55.
Schną wielkiem ogniem lasy z swemi drzewy.
Rzek nie znać, nigdziey nie trzeba przewozu,
Ziemia się pada, zboża idą w plewy;
Pola w popioły około obozu
Srogie niebieskie obracaią gniewy.
Obłoki suche, różnie rozproszone
W płomienie idą y w ognie czerwone.
56.
Oko, pozbywszy swoich pociech, mdleie,
Zephir przyiemny głęboko ku dnowi
Pod ziemią się gdzieś kryie i nie wieie;
Wiatr tylko dmucha, który południowi
Podległy, piaski maurytańskie grzeie,
Cięszki, gorący, a co raz skrzydłami
Biie y wolny dech dusi parami.
57.
Noc swoie cienie nie weselsze miała
Y swem płomieniem także upalona,
Z ognistych mioteł płaszcz sobie utkała.
Y ciebie, ziemi nędzna, upragniona,
Łakoma Phebe napoić nie chciała
Swą wdzięczną rosą, y darmo iey zioła
Prosiły o nię, na pochyłe czoła.
58.
Y upalone zostawuie cienie.
Nie mogą ludzie włudzić126 go na oczy;
Ale naybarziey trapi ich pragnienie,
Bo chrześciańskiey boiąc się król mocy,
Struł wszytkie wody y żywe strumienie
Y w koło127 zdroie pomącił przejrzyste,
Wmieszawszy soki y iady nieczyste.
59.
Przedtem hoynemi wodami napawał,
Teraz ledwie dno zakrył, rozerwany
Y tu y owdzie, a zgoła ustawał.
Zdało się, że sam Erydan wezbrany
Na ich pragnienie małyby zostawał
Y Nyl, gdy nie chcąc w siedmiu stać odnogach,
Zalewa Egipt y bieży po drogach.
60.
Między lasami pięknemi płynące,
Albo strumienie wolne między smugi128,
Albo z zapędem z Tatrów spadaiące —
Opisuie ie swey żądzey czas długi
Y wody sobie wymyśla ciekące,
Podaiąc pokarm swemu utrapieniu
Y swoiey męce y swemu pragnieniu.
61.
Ani daleką y zbyt przykrą drogą,
Ani żelazem ciężkiem obciążone,
Ani nawiększą okrócone129 trwogą —
Teraz tak mdleią słońcem upalone,
Że samych siebie udźwignąć nie mogą —
A w ciele ogień niewidomy130 żyie,
Który spiekłą krew w suchych żyłach piie.
62.
Pokarmem gardzą, o paszę nie dbaią;
Karki wyniosłe y wesołe skronie
Na dół schylone — ku ziemi zwieszaią.
Na przeszłą sławę żaden nie wspomionie132,
W pierwszey chciwości133 do boiu ustaią.
Kosztownych rzędów, w których się pyszniły,
Nie chcą, drogiemi bończuky wzgardziły.
63.
O pana nie dba, wszystko mu niemiło136
Y rozciągniony, na wnętrzne137 płomienie
Chwyta wiatr, żeby nie tak go paliło.
Y ieśli oddech dało przyrodzenie138,
Aby się serce gorące chłodziło —
Teraz ochłody nie ma, albo mało,
Tak barzo ciepłe powietrze zgęstwiało139.
64.
Ludzie się srogiem gorącem trapili
Y iuż z nadzieie140 ostatniey zrażeni141,
Do końca beli o sobie zwątpili142.
Co zdrowszy143 w kupę często zgromadzeni
Tak narzekali y głosem144 mówili:
«Na co trwa więcey145? czy chce woysko zgubić?
Zaprawdę, Goffred ma się z czego chlubić!
65.
Nieprzyiacielski? skąd drzewa dostanie?
Iawnemi to Bóg znać daie znakami,
Że przeciw Niemu nasze tu mieszkanie146.
On się sam temi nie rusza cudami
Y po chwilić nas do szczętu nie zstanie147
W takie gorąca, iakie tu panuią,
Że Murzynowie goręczszych148 nie czuią.
66.
Nikczemne dusze y liche y małe —
Pomrzemy marni y odżałowani,
Byle on tylko miał swe rządy całe.
Takli ta ślepa niestateczna pani
Odmienia ludzie y czyni zuchwałe,
Że nic nie dbaią, by tylko rządzili,
Choćby się w niwecz wszyscy obrócili.
67.
Dobroć, opatrzność, chwalą go z ludzkości,
A on o dobro nie dba nic woyskowe
Y wszystko czyni dla swoiey wielkości.
Nam zdroie wyschły; iemu Iordanowe
Wody prowadzą przez dalekie włości,
Które z kilką swych zauszników piie,
Mieszaiąc w świeże wody małmazyie149».
68.
Ale wódz grecki woienny, któremu
Przykrzył150 się niewczas151: «Tak ia ze wszystkiemi
Swemi mam zginąć, nie wiem gwoli152 czemu?!
Niech z Francuzami uporu swoiemi
Goffred przypłaca — iuż to wolno iemu!
Mnie co do tego?» Y tak nie żegnaiąc,
Wybrał się nocą, cicho uiezdżaiąc153.
69.
Że Grek uiechał, drudzy toż myślili155:
Klotareusa pierwsi uciec chcieli,
Y co z Admarem biskupem służyli
Y inszych siła156, co wodzów nie mieli,
(Co w boiach legszy157 żywota pozbyli)
Iuż się uiechać ukradkiem zmawiaią
Y niektórzy z nich nocą uciekaią.
70.
Skarać ich ostro, okrom159 wątpliwości,
Ale nikt tego tak łatwie160 nie zgadnie,
Iako daleki beł od surowości.
Skruszony wewnątrz na kolana padnie,
Pełen zupełney wiary y dufności,
Ręce y oczy do nieba podnosi
Y tak gorąco modli się y prosi:
71.
Na głuchey puszczy słodkie rosy spuścił
Y dałeś tę moc w on czas Moyżeszowi,
Że z twardey skały żywą rzekę puścił —
Niechay się y w nas taż łaska odnowi,
A ieśliś nas tak dla grzechów opuścił,
Do miłosierdzia Twego się bierzemy161,
Wiesz, że się Twemi rycerzmi zowiemy!».
72.
Ale w lot siekły powietrze y chmury,
Y poszły w niebo, tak iako pierzchliwe
Strzały lekkiemi przyprawione pióry162.
Przyiął ie wieczny Ociec y życzliwe
Na swe zastępy puścił oko z gury163
Y rzekł żałuiąc tak wielkiego trudu
Y tak nieznośnych prac swoiego ludu:
73.
Moich rycerzów, niech iuż koniec maią;
Niech świat y piekła przeciw niem zebrane
Dotąd iem tylko trudność zadawaią —
Niech odtąd wierne rycerstwa wybrane
Szczęśliwie wszystkie rzeczy rozczynają164,
Niech deszcz, niech wielki ich bohatyr idzie,
Niech Egipt rychło ku ich sławie przydzie».
74.
Niebieski pałac y gwiazdy zadrżały,
Zadrżała ziemia y Abis głęboki
Y wylękłego oceanu wały;
Grzmiały po stronach pełne wód obłoki
Y nieścigłemi166 ogniami błyskały.
Ludzie wesołe głosy wypuszczaią,
Y pożądane nadzieie witaią.
75.
Z ziemie wyciąga, ale które daią
Łaskawe nieba, kiedy oba końce
Wielkiego łona pełne wody maią.
Noc nagła ciemne rozciąga opońce167
Y cienie wiedzie, co dzień wyganiaią.
Deszcz zatem leie, rzeka w pełnem biegu
Bierze posiłki y wychodzi z brzegu.
76.
Spadnie na zboża y na wyschłe sady —
Na brzegu wodne ptactwo świegocące
Czeka y kaczek pierzchliwych gromady,
Y rozciągaiąc na dżdże spadaiące
Skrzydła, skubią się, wdzięczney rosie rady169
Y po dolinach, gdzie się wody zbiorą,
Ponurzaiąc się, suche pióra piorą:
77.
Dżdże pożądane z radością witali:
Wszyscyby radzi, żeby sobie włosy,
Nietylko171 zwierzchnie szaty pomaczali;
To ze śkła172 pili, to niebieskie rosy
W przyłbicach nieśli, to się umywali,
To pryskaiąc się — czynili igranie173,
To w cebry brali na dalsze chowanie.
78.
Z niebieskich darów w on czas weseliły,
Ale y ziemia chora bez ochłody,
Która iuż beła wszystkiey zbyła siły,
W rozpadłe ciało wdzięczne lała wody
Y we wnętrzne ie rozsyłała żyły,
Y wilgotnością, którey udzielała,
Zboża y martwe zioła ożywiała.
79.
Pierwey trunkami zagrzane wnętrzności
Y wprzód przyczynę choroby wywodzi174,
Która suszyła y ciało y kości —
Potem nabywa siły y przychodzi
Do pierwszey krasy y pierwszey młodości,
Tak, że iuż przeszłey zapomina straty
Y bierze wieniec y zielone szaty.
80.
Ale łaskawe wydaie promienie
Y — iako kiedy kwiecień ustępuie,
A may nastaie — cieszy przyrodzenie175.
Patrzcież! Kto Bogu dobrze usługuie,
Mokre z obłoków wywodzi strumienie,
Odmienia czasy — iako kiedy trzeba,
Zwycięża gwiazdy y gniewliwe nieba.
Koniec pieśni trzynastey.
- ostraszyć się (starop.) — ze strachem się oswoić. [przypis redakcyjny] ↩
- kwoli (starop.) — z powodu. [przypis edytorski] ↩
- nie przejrzany (starop. forma ort.) — dziś: nieprzejrzany. [przypis edytorski] ↩
- nastawa (starop. forma) — dziś: nastaje. [przypis edytorski] ↩
- niewytrwany (starop. forma) — nie do wytrzymania. [przypis edytorski] ↩
- paszą (starop. forma) — dziś B.lp r.ż: (na) paszę. [przypis edytorski] ↩
- zdala (starop. forma) — z daleka. [przypis edytorski] ↩
- miłośniki (starop. forma) — dziś N.lm: (z) miłośnikami. [przypis edytorski] ↩
- obracają (...) na nice (starop.) — obracają na drugą stronę. [przypis edytorski] ↩
- w pewne księżyce (starop.) — w pewne miesiące. [przypis redakcyjny] ↩
- trzymać o czym (starop.) — sądzić o czym; utrzymywać co o czym. [przypis edytorski] ↩
- pierwszy (starop. forma) — pierwsi. [przypis edytorski] ↩
- charaktery (starop.) — znaki piśmienne, pismo. [przypis redakcyjny] ↩
- gromy (starop. forma) — gromami (strąceni). [przypis edytorski] ↩
- piekły (starop. forma) — piekłami. [przypis edytorski] ↩
- wnidźcie (starop. forma) — dziś: wejdźcie. [przypis edytorski] ↩
- barzo (starop. forma) — dziś popr.: bardzo. [przypis edytorski] ↩
- mieszkać (starop.) — zwlekać, opóźniać się. [przypis edytorski] ↩
- odemnie (starop. forma ort.) — ode mnie. [przypis edytorski] ↩
- nieobjęte (starop.) — tu: nieuchwytne (powietrze). [przypis redakcyjny] ↩
- znienagła (starop.) — z wolna, powoli, stopniowo, niepostrzeżenie. [przypis edytorski] ↩
- barzo (starop. forma) — dziś popr.: bardzo. [przypis edytorski] ↩
- acz (starop.) — aczkolwiek; jednakże. [przypis edytorski] ↩
- w onem czesie (starop. forma) — w tym czasie, wówczas; wtedy. [przypis edytorski] ↩
- prawić (starop.) — mówić. [przypis edytorski] ↩
- tuszyć (starop.) — tu: dawać nadzieję. [przypis edytorski] ↩
- niewymówione (starop.) — niewypowiedziane; tu: ogromne. [przypis edytorski] ↩
- Nazamonowie — naród w głębi Afryki na płd.-zach. od Barki. [przypis redakcyjny] ↩
- Garamantowie — naród we wnętrzu Afryki, dziś Fezzan. [przypis redakcyjny] ↩
- kędy (starop.) — gdzie. [przypis edytorski] ↩
- łatwie (starop. forma) — dziś: łatwo. [przypis edytorski] ↩
- okrócony (starop.) — pokonany. [przypis edytorski] ↩
- porażony (starop.) — pobity, rozbity. [przypis edytorski] ↩
- gdzieby (starop.) — tu: gdyby. [przypis edytorski] ↩
- zarówno (starop.) — tu: równo (ze świtem). [przypis edytorski] ↩
- wzad (starop.) — z powrotem. [przypis edytorski] ↩
- rzemieśle (starop. forma) — dziś N.lp: (w) rzemiośle. [przypis edytorski] ↩
- beli założyli (starop. forma) — byli założyli; konstrukcja daw. czasu zaprzeszłego, wyrażającego czynność wcześniejszą od pozostałych czynności i stanów zapisanych w czasie przeszłym prostym; znaczenie: założyli wcześniej, uprzednio, kiedyś itp. [przypis edytorski] ↩
- beło (starop. forma) — dziś popr.: było. [przypis edytorski] ↩
- niepożyty (starop.) — nieubłagany, nieugięty; srogi. [przypis edytorski] ↩
- jagody (starop.) — tu: policzki; twarz. [przypis edytorski] ↩
- miejsca w nich żadne nie miały wywody (starop.) — nie przemawiały do nich żadne tłumaczenia. [przypis edytorski] ↩
- nakoniec (starop. forma ort.) — dziś popr.: na koniec; w końcu, ostatecznie. [przypis edytorski] ↩
- w zawody (starop.) — na wyścigi; szybko. [przypis edytorski] ↩
- obmowa (starop.) — tu: wytłumaczenie, wyjaśnienie. [przypis redakcyjny] ↩
- tuszyć (starop.) — mieć nadzieję, spodziewać się. [przypis edytorski] ↩
- pokusy (starop.) — tu: diabły. [przypis edytorski] ↩
- ostraszyć się (starop.) — ze strachem się oswoić. [przypis redakcyjny] ↩
- nieokrocony a. nieokrócony (starop.) — niepokonany. [przypis edytorski] ↩
- razy (starop.) — ciosy, uderzenia. [przypis edytorski] ↩
- odważony (starop. forma) — odważny; nie bojący się najgorszych ciosów. [przypis edytorski] ↩
- ziemie (starop. forma) — dziś D.lp r.ż.: ziemi. [przypis edytorski] ↩
- bespiecznie (starop. forma ort.) — bezpiecznie; tu: śmiało. [przypis redakcyjny] ↩
- uciekę (starop. forma) — dziś: ucieknę. [przypis edytorski] ↩
- by (starop.) — tu: choćby. [przypis edytorski] ↩
- ale nie przeto (...) czuje (starop.) — szyk przestawny; inaczej: ale nie czuje przez to (z tego powodu). [przypis edytorski] ↩
- abo (starop.) — albo. [przypis edytorski] ↩
- wzad (starop.) — w tył, do tyłu, z powrotem. [przypis edytorski] ↩
- w koło (starop. forma ort.) — wkoło, wokół. [przypis edytorski] ↩
- więtsze (starop. forma) — dziś większe. [przypis edytorski] ↩
- do gury (starop. forma) — dziś popr.: do góry. [przypis edytorski] ↩
- w około (starop. forma ort.) — dziś: wokoło, wokół. [przypis edytorski] ↩
- o się się boi (starop.) — boi się o siebie. [przypis edytorski] ↩
- strach go przejął (...) który w niem przedtem, jako żyw, nie postał (starop.) — przejął go strach, który w nim (nigdy) przedtem, jak długo żył, nie zrodził się. [przypis edytorski] ↩
- ludzie (starop.) — dziś B.lm: (na) ludzi. [przypis edytorski] ↩
- przyść (starop. forma) — dziś: przyjść. [przypis edytorski] ↩
- na lada co składał (starop. konstrukcja) — byle czym się wymawiał. [przypis edytorski] ↩
- nakoniec (starop. forma ort.) — dziś popr.: na koniec; w końcu, ostatecznie. [przypis edytorski] ↩
- nie zabawić (starop.) — nie pozostać długo. [przypis edytorski] ↩
- nie wiele (starop. forma ort.) — niewiele. [przypis edytorski] ↩
- sprawić (starop.) — zdziałać. [przypis edytorski] ↩
- obłuda (starop.) — tu: złuda, mara. [przypis redakcyjny] ↩
- wrzkomo (starop.) — rzekomo; niby. [przypis edytorski] ↩
- onej doby (starop.) — w tym czasie; wtedy. [przypis edytorski] ↩
- potrzeba pospolita (starop.) — potrzeba powszechna; potrzeba wszystkich. [przypis edytorski] ↩
- nieznajomy (starop.) — nieznany; tu: nierozpoznany. [przypis edytorski] ↩
- niewidomy (starop.) — niewidoczny. [przypis edytorski] ↩
- ruchać się (starop.) — ruszać się. [przypis redakcyjny] ↩
- w onem czesie (starop. forma) — w tym czasie, wówczas; wtedy. [przypis edytorski] ↩
- zastanowić się (starop.) — zatrzymać się. [przypis edytorski] ↩
- frymarczyć (starop.) — kupczyć, handlować. [przypis edytorski] ↩
- bydź (starop. forma) — dziś popr. (po ubezdźwięcznieniu): być. [przypis edytorski] ↩
- odważony (starop. forma) — odważny. [przypis edytorski] ↩
- namniey (starop. forma) — najmniej. [przypis edytorski] ↩
- prętko (starop. forma ort.) — dziś: prędko. [przypis edytorski] ↩
- w pułgodziny (starop. forma ort.) — w pół godziny. [przypis edytorski] ↩
- zdumiały (starop. forma) — zdumiony. [przypis edytorski] ↩
- niezastanowiony (starop. forma) — niepowstrzymany. [przypis edytorski] ↩
- kwapiony (starop.) — szybki, pospieszny. [przypis edytorski] ↩
- poszło na (starop.) — wyglądało na (wonne cyprysy). [przypis redakcyjny] ↩
- zastanowić się (starop.) — zatrzymać się. [przypis edytorski] ↩
- tuszyć (starop.) — tu: spodziewać się, przewidywać. [przypis edytorski] ↩
- ma się na pieczy (starop.) — uważa na siebie; pilnuje się. [przypis edytorski] ↩
- wnętrzny (starop.) — wewnętrzny. [przypis edytorski] ↩
- przedsię (starop.) — przecież, wszak, wszakże, jednak. [przypis edytorski] ↩
- chutnie (starop.) — tu: ochoczo. [przypis edytorski] ↩
- nie dać pokój (starop.) — dziś: nie dać spokoju. [przypis redakcyjny] ↩
- przedsię (starop.) — przecież, wszak, wszakże, jednak. [przypis edytorski] ↩
- dufać (starop.) — ufać. [przypis edytorski] ↩
- radby (...) powrócił (starop. konstrukcja) — chętnie by powrócił. [przypis edytorski] ↩
- przezdzięki (starop.) — niechętnie, wbrew woli, opornie, gwałtem, z trudnością. [przypis redakcyjny] ↩
- niewiedzieć jako (starop. forma) — nie wiadomo jak. [przypis edytorski] ↩
- namniejsza (starop. forma) — dziś: najmniejsza. [przypis edytorski] ↩
- ono (starop. forma) — to, owo. [przypis edytorski] ↩
- samę (starop. forma) — dziś B.lp: samą. [przypis edytorski] ↩
- samy (starop.) — dziś M.lm r.ż.: same. [przypis edytorski] ↩
- ognie, które się (...) beze drew siliły (starop.) — ognie, które paliły się bez drew. [przypis edytorski] ↩
- pokusy (starop.) — tu: diabły. [przypis edytorski] ↩
- skurę (starop. forma ort.) — skórę. [przypis edytorski] ↩
- raz (starop.) — cios. [przypis edytorski] ↩
- serca ia zto nie mam (starop.) — nie mam do tego serca. [przypis redakcyjny] ↩
- znam się (starop.) — wiem o sobie; znam się, żem słaby: wiem, że jestem słaby. [przypis edytorski] ↩
- beło (starop. forma) — dziś popr.: było. [przypis edytorski] ↩
- pokusić (starop.) — spróbować. [przypis edytorski] ↩
- wyśli (starop. forma) — wyszli. [przypis edytorski] ↩
- wątpliwy (starop. forma) — tu: pełen wątpliwości. [przypis edytorski] ↩
- zdyjmuje a. zdyimuje (starop. forma) — zdejmuje. [przypis edytorski] ↩
- Rak przyjął (...) Słońce — Słońce weszło w znak Raka (tj. nastało lato). [przypis edytorski] ↩
- cele (starop.) — tu: zamiary, zamysły. [przypis redakcyjny] ↩
- psowały (starop. forma) — dziś popr.: psuły. [przypis edytorski] ↩
- więtszy (starop. forma) — większy. [przypis edytorski] ↩
- dojmować (starop.) — dokuczać, przeszywać; por. dziś: dojmujący ból. [przypis edytorski] ↩
- wytrwany (starop.) — do wytrwania, do przetrwania, do wytrzymania; przykre czyniąc gorąco wytrwane (szyk przestwny): czyniąc przykre gorąco możliwe do wytrzymania. [przypis edytorski] ↩
- rany (starop.) — wczesny. [przypis edytorski] ↩
- najwyższej (starop. forma) — dziś: najwyżej. [przypis edytorski] ↩
- włudzić (starop.) — wmówić. [przypis redakcyjny] ↩
- w koło (starop. forma ort.) — wkoło, wokół. [przypis edytorski] ↩
- smugi (starop. forma) — (między) smugami. [przypis edytorski] ↩
- okrócony (starop.) — pokonany. [przypis edytorski] ↩
- niewidomy (starop.) — niewidoczny. [przypis edytorski] ↩
- one (starop.) — te, owe. [przypis edytorski] ↩
- nie wspomionie (starop. forma) — niewspomniane. [przypis edytorski] ↩
- chciwość (starop.) — chęć, zapał. [przypis redakcyjny] ↩
- ustawiczny (starop.) — nieustanny, nieustający. [przypis edytorski] ↩
- tchnienie (starop.) — ciężki, dychawiczny oddech. [przypis edytorski] ↩
- wszystko mu niemiło (starop.) — wszystko jest mu niemiłe. [przypis edytorski] ↩
- wnętrzny (starop.) — wewnętrzny. [przypis edytorski] ↩
- przyrodzenie (starop.) — natura. [przypis edytorski] ↩
- zgęstwiało (starop.) — zgęstniało (powietrze). [przypis edytorski] ↩
- nadzieie (starop. forma) — dziś D.lp r.ż.: nadziei. [przypis edytorski] ↩
- z nadzieje ostatniej zrażeni (starop.) — pozbawieni ostatniej nadziei (właśc. dosł. zbici z ostatniej nadziei). [przypis edytorski] ↩
- beli o sobie zwątpili (starop. forma) — byli o sobie zwątpili; konstrukcja daw. czasu zaprzeszłego, wyrażającego czynność wcześniejszą od pozostałych czynności i stanów zapisanych w czasie przeszłym prostym; znaczenie: zwątpili o sobie wcześniej, uprzednio itp. [przypis edytorski] ↩
- zdrowszy (starop. forma) — dziś M.lm: zdrowsi. [przypis edytorski] ↩
- głosem (starop.) — na głos, głośno. [przypis edytorski] ↩
- na co trwa więcej (starop.) — po co dalej [tu] trwa. [przypis edytorski] ↩
- mieszkanie (starop. forma) — tu: przebywanie; pobyt. [przypis edytorski] ↩
- po chwilić nas do szczętu nie zstanie (starop. forma) — konstrukcja z partykułą wzmacniającą -ci, skróconą co -ć; znaczenie: za chwilę nie zostanie z nas ani szczątek (nawet resztka). [przypis edytorski] ↩
- goręczszych (starop. forma) — gorętszych. [przypis edytorski] ↩
- małmazyje (starop.) — pierwotnie nazwa ciemnych, aromatycznych win produkowanych w okolicach miasta Malvasia na Peloponezie; tu: słodkie wina. [przypis edytorski] ↩
- przykrzyć się (starop.) — stać się przykrym komu; nudzić się. [przypis edytorski] ↩
- niewczas (starop.) — niewygoda. [przypis edytorski] ↩
- gwoli czemu (starop.) — dla czego; dla jakiej przyczyny. [przypis edytorski] ↩
- ujezdżaiąc (starop. forma) — dziś: ujeżdżając; odjeżdżając. [przypis edytorski] ↩
- odniało (starop.) — dzień się zrobił. [przypis redakcyjny] ↩
- myślili (starop. forma) — dziś: myśleli. [przypis edytorski] ↩
- siła (starop.) — tu: wielu. [przypis edytorski] ↩
- legszy (starop. forma) — poległszy. [przypis edytorski] ↩
- snadnie (starop.) — łatwo. [przypis edytorski] ↩
- okrom (starop.) — bez. [przypis edytorski] ↩
- łatwie (starop. forma) — łatwo. [przypis edytorski] ↩
- brać się do czego (starop.) — tu: uciekać się do czego (miłosierdzia); odwoływać się do czego. [przypis edytorski] ↩
- pióry (starop. forma) — piórami. [przypis edytorski] ↩
- z gury (starop. forma ort.) — z góry. [przypis edytorski] ↩
- rozcząć, rozczynać (starop.) — rozpocząć. [przypis redakcyjny] ↩
- zatem (starop.) — potem, wtedy. [przypis edytorski] ↩
- nieścigły (starop.) — niedościgły. [przypis edytorski] ↩
- opońce (starop. forma) — opony, opończe; chmury, płaszcz. [przypis edytorski] ↩
- lecie (starop. forma) — latem. [przypis edytorski] ↩
- rady (starop. forma) — dziś M.lm: rade. [przypis edytorski] ↩
- głosy (starop. forma) — głosami. [przypis edytorski] ↩
- nietylko (starop. forma ort.) — dziś popr.: nie tylko. [przypis edytorski] ↩
- śkło (starop. forma) — szkło; tu: szklanka. [przypis edytorski] ↩
- igranie (starop.) — zabawa. [przypis edytorski] ↩
- wywodzić (starop.) — wyprowadzać; tu: usuwać. [przypis edytorski] ↩
- przyrodzenie (starop.) — natura. [przypis edytorski] ↩
Źródło i licencja
Domena publiczna · Torquato Tasso
Źródło: Wolne Lektury
Szczegóły techniczne
Komponent: base-text
znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Jerozolima wyzwolona · Fundacja Wolne Lektury; https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/tasso-jeruzalem-wyzwolona/
Źródło: Wolne Lektury
Licencja: LAL-1.3
Zmiany: znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Szczegóły techniczne
Komponent: editorial
Domena publiczna · Piotr Kochanowski
Źródło: Wolne Lektury
Szczegóły techniczne
Komponent: translation
znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Adaptacje komponentów Share-Alike muszą zostać udostępnione na tych samych warunkach.