Źródło i licencja tłumaczenia
Pieśń dwanasta
Argument
Potem wyszedszy wieżę zapaliła;
Tam się z Tankredem w nocnem zszedszy cieniu,
Na poiedynku żywota pozbyła.
Ale przed śmiercią, przy ostatniem tchnieniu
Nawróciła się i krztem się omyła.
Tankrod zabitey od1 siebie żałuie,
Cyrkaszczyk się mścić iey śmierci ślubuie.
1.
Z oboiey strony, do tych dob2 nie spali:
Tu od3 Hetmana żołnierze przebrani4
Około wieże straż odprawowali5;
Tam zaś poganie swe — niespracowani —
Zwątlone mury pilnie oprawiali6;
A gdzie beł który ranny albo chory,
Słano barwierze7 y mądre doktory.
2.
Iuż się y dziura była zaprawiła,
Iuż y co słabszey poprawiono ściany,
A noc głęboka na spanie radziła.
Ale Klorynda na sen pożądany
Pozwolić nie chce y wielkie myśliła
Dzieła — gdy wszyscy poszli na swe wczasy9
Y tak do siebie mówi w one czasy:
3.
Z mężnem Sułtanem, Argant natarczywy.
Kiedy oni dway tylko wypadali
Na wszystko woysko y robili dziwy.
A o mnie co też będą powiadali?
Użyła — prawi — z daleka cięciwy
Dosyć szczęśliwie. To te będą mowy,
Cóż, czy nie mogą więcey białogłowy?
4.
Strzelać ielenie abo dzikie świnie,
Niźli się mieszać między rycerzami
Wielkiemi, mdłey płci y lichey dziewczynie.
Białogłowskiemi nie gardzę szatami,
Słusznie ich godna ta, która tak słynie».
To mówiąc, na rzecz wielką się udała
Y Argantowi o niey powiadała:
5.
Że to Bóg czyni, tak sobie rachuię,
Lub też za własną człowiek wolą chodzi.
Coś niezwykłego sobie obiecuię.
Widzisz tę wieżę, co tak miastu szkodzi,
Na tę się z ogniem y mieczem gotuię.
Tak myślę, tak chcę y tego potrzeba,
Niech o ostatku pieczą maią nieba!
6.
A ieśli się też nazad nie ukażę,
Tobie swe panny oddaię w opiekę
Z starcem, którego iako oyca ważę.
Pomni to, proszę, coć dopiero rzekę,
Że do Egyptu odesłać ie każę.
Ta płeć y ten wiek nie ma żadney mocy,
Y godzien wszelkiey, Argancie, pomocy».
7.
Y poczuł w sercu chęć na wielkie czyny:
«Ty sama póydziesz, a my nikczemnicy
Między podłemi mamy zostać gminy12?!
Y tak ma Argant tylko na ulicy
Patrzeć na dymy y twoie perzyny?!
Nic z tego. Iako beł z tobą w potrzebie13,
Tak go weź na śmierć y sławę do siebie.
8.
Y dla niey zdrowie rad położę wszędzie».
Ona zaś: «Świadczy twa dzisieysza o tem
Wycieczka, która wiecznie słynąć będzie,
Iam białogłowa, y zginęli15 potem,
Mną mało miastu, albo nic ubędzie.
Ale gdziebyś16 ty miał polec (strzeż Boże)
Kto murów zbroni? Kto miastu pomoże?»
9.
«Nie może to być, próżne twoie mowy,
Y bez ciebie tam drogę będę wiedział,
Chceszli17 mię18 też wziąć z sobą — iam gotowy».
Wtem zgodnie poszli, gdzie król w radzie siedział,
Gdzie z niem radziły starsze, mądre głowy
Klorynda pocznie: «Słuchay co myślemy
Y przyimi19 z łaską20, królu, coć powiemy.
10.
Mieyscu czyni-ć tę obietnicę głośną.
Ia przy niem będę; czeka tylko zatem,
Że się pokładą y że ludzie posną».
Król płakał — długiem obciążony latem21,
Y mowę do nich uczynił żałosną:
«leszcze chcesz Boże sług swoich ratować,
Ieszcze to w cale22 królestwo zachować!
11.
Takiego serca y takiey mam ręki.
A ty, o zacna paro ludzi, iakie
Masz mieć odemnie nagrody y dzięki?
Będą te wasze dzielności iednakie
Podawać światu wieczney sławy dźwięki.
To samo wielka nagroda na świecie,
Lecz y odemnie część państwa weźmiecie».
12.
Y z płaczem w głowę oboie całował;
Ale Soliman, co siedział z radami,
Wielką z tey sprawy zazdrość pokazował:
«Y ia nie darmo miecz noszę y z wami
Póydę y tu też nie będę próżnował11.
Klorynda na to: «O Królu, o Panie,
Póydziemli23 wszyscy, kto z tobą zostanie?»
13.
Że nie chciał z niem bydź24 na tę drogę zgodny,
Ale uprzedził y wzrok Król szedziwy
Do Solimana obrócił łagodny:
«Na każdem mieyscu, rycerzu cnotliwy
Pokazowałeś, żeś sobie podobny
Y na naygorsze razy zawsze śmiele25
Szedłeś y biłeś swe nieprzyiaciele.
14.
Tey wielkiey sławy, którą masz na świecie,
Ale wżdyć26 kogo muszę z was zostawić
Przy sobie, którzy dzielnością słyniecie.
Nakoniec27 y tych nie chciałbych28 wyprawić,
Bo wiem, iako wy krwie nie szanuiecie;
Kiedyby29 się kto inszy tego ważyć
Y na tak wielki chciał się czyn odważyć.
15.
Gęsta straż w koło30 wielkiey wieże chodzi
Y trochą ludzi nic nie uczyniemy,
Woysko też wszystko wywieść się nie godzi;
Ta para, co się — iako to słyszemy31,
Tego chce podiąć, niech na to wychodzi,
Która takich dzieł nieraz dowodziła,
Y którą może kłaść za inszych siła32.
16.
W bramie — proszę cię — bądź gotów z inszemi,
Że kiedy ci w zad póydą y na wieży
Uyrzymy ognie z dymami gęstemi,
Gdzie33 nieprzyjaciel w pogonią34 pobieży,
Ty ich zratuiesz z rotami świeżemi».
Tak się królowi koniecznie to zdało,
Ale Sułtana przedsię35 to bolało.
17.
«Lepiey — powiada — że późniey wyńdziecie36,
A ia wtem siarki y insze przyprawy
Zgotuię, które z sobą poniesiecie;
Przeto czekaycie odemnie37 odprawy,
Y straży śpiące pręcey38 tak najdziecie»
Podobało się Izmenowe zdanie,
Y rozeszli się, pozwoliwszy na nie.
18.
Szyszak y zbroię srebrem nabiianą,
A inszą na się niezwykłą włożyła,
(Co iuż beł zły znak) czarno smalcowaną39,
Żeby się na niey w nocy nie świeciła,
Tusząc tak łatwiey udać się nieznaną.
Był przy niey Arset40, który ią wychował,
Y prawie z pieluch dotąd iey pilnował.
19.
Wszędzie szedł za nią laty obciążony42,
A widząc, że się niezwykło43 ubrała,
Postrzegł, że w pole wyniść44 chciała z brony45.
Y przez życzliwość, którą po niem znała46,
Y przez siwy włos na niey wysłużony
Prosił, aby się na to rozmyśliła,
Ale daremna iego prośba była.
20.
Y takeś na złe swoie47 zatwardziała,
Żeś ty na te łzy y na wiek móy zeszły48
Y na tę radę życzliwą niedbała —
Powiem ci teraz twóy stan y wiek przeszły,
Od tego czasu kiedyś beła mała
Wszystko prawdziwie, wszystko nieomylnie».
Zatem tak pocznie, a ta słucha pilnie:
21.
Ethyopią50 z inszemi kraiami,
Który obrzędy y wiarę zachował
Maryey Syna — z swemi murzynami,
Gdziem poganinem będąc, posługował
Królowey między białemi głowami
Za niewolnika, która czarna była,
Ale gładkości czarność nie wadziła.
22.
Tak w niem zawisna bojaźń pomieszała,
Że choć słynęła cnotą y czystością,
Zupełney wiary u niego nie miała.
Tem niedowiarstwem, tą zięty51 zazdrością,
Chciał, żeby zawsze w zamknieniu mieszkała.
Ona to wszystko, co król chciał — czyniła,
Y z gmachu piędzią52 nigdziey53 nie chodziła.
23.
Biała dziewica beła malowana,
Która okrutnie powrozy mocnemi
U twardey skały beła uwiązana.
Smok do niey bieżał y kiedy ostremi
Kłami od55 niego miała być szarpana —
Ostrem go rycerz przepędził żelazem.
Przed tem się często madlała56 obrazem.
24.
Ciebie dziecinę białą urodziła,
A widząc barwę w dziecięciu odmienną,
Niezwykłemu się cudowi zdziwiła.
Y potem troską strapiona codzienną,
Płód ten przed królem taić umyśliła.
Obawiaiąc się, aby z twey białości
Źle nie rozumiał o iey stateczności.
25.
— Boiąc się króla — dziecięcia czarnego.
A iż tam żywa dusza nie mieszkała,
Okrom57 białychgłów58, okrom mnie samego,
Mnie cię na ten czas beze krztu59 oddała,
(Świadoma moiey wierności) którego
Tak prętko60 dzieciom nigdy tam nie daią:
Różny w tem zwyczay w tamtych kraiach maią.
26.
Daleko cię gdzie zanieść na chowanie.
A kto wymówi, iako się trapiła!
Iakie ostatnie beło iey żegnanie!
Całowała cię, łzami twarz moczyła,
Powtarzaiąc swe smętne narzekanie.
Nakoniec w niebo weyrzawszy tak rzecze:
»O Ty, co skryte myśli wiesz człowiecze —
27.
Przeciw małżeńskiey nie zgrzeszyła wierze —
(O się nie mówię: wiem na się, móy Boże,
Insze swe grzechy, ale nie w tey mierze).
Za niewinniątkiem proszę, co nie może
Od swoiey własney mleka mieć macierze61. —
Niech żyie matce podobne czystością,
Za twoią łaską y dobrotliwością.
28.
Śmierć nie dał dziewki niewinney smokowi,
Ieśli co z lichem nabożeństwem mogą
Stawiane świece twemu obrazowi —
Weź w swą opiekę dziecinę ubogą,
Bądź niewinnemu obrońcą wiekowi«.
To rzekszy62 zmilkła y mowę zawarła63
Y od żałości ledwie nie umarła.
29.
W małey nakrytey skrzynce w one czasy,
Y takem umiał potrafić, że o tem
Nic nie wiedzieli y obcy y naszy.
Szedłem nieznany polmi64, ale potem,
Kiedym wszedł z tobą między gęste lasy,
Uyrzę, że lwica prosto do mnie bieży,
Gębę rozdziewia65, a grzbiet ostry ieży.
30.
Odemnie66, w trawie pod drzewem leżała;
Ona przypadnie y zastanowiona67
Straszliwą głowę nad tobą trzymała.
Potem postawszy mało68, coś zmiękczona,
Iuż okiem na cię łaskawem patrzała.
Y chropawem cię lizała ięzykiem...
Ktoby rzekł, że iest litość w zwierzu dzikiem?
31.
Sięgała gęby y na nięś się śmiała69;
W temci70 się swemi zniżyła piersiami,
Ssałaś ią zatym71, gdy nad tobą stała.
A ia zakryty między gałęziami
Strętwiałem72, widząc iaka się rzecz działa.
A skoro cię swem mlekiem nakarmiła
Poszła y gęstem lasem się zakryła.
32.
Y do miasteczka trafiłem iednego,
Gdziem73 mamki dostał, która cię niebogę
Karmiła — godną chowania inszego.
Tamem74 rok cały, ile pomnieć mogę,
Y połowicę wymieszkał drugiego;
Tyś iuż niektóre słowa wymawiała
Y postępować75 iużeś poczynała.
33.
Radził na pokóy wiek w podeszłem lecie —
Złotem od matki twoiey obciążony
Tak, żem mógł nędze76 nie cierpieć na świecie,
Porzucić żywot błędny, uprzykrzony
Y żyć w oyczystem myśliłem77 powiecie
Y z przyiacioły zażyć lepszych czasów,
Wetuiąc przeszłych trudów y niewczasów78.
34.
Z tobąm79 się zaraz puścił80 w oney chwili.
Ale nad rzeką — wypadszy z krzewiny,
Ze wszystkich mię stron zbóyce81 zaskoczyli.
Cóż było czynić? porzucić dzieciny
Nie chcę; mnieby82 też iuż beli zabili.
Puściłem się w pław83, iedną cię trzymaiąc,
A drugą ręką, iakom mógł — pływaiąc.
35.
Wezbrała beła85 y bystro86 bieżała;
A kiedym przyszedł, gdzie najgłębsze wody,
Zakręciwszy mię, na dół mię porwała.
Próżno iuż było uść87 widomey szkody:
Upuściłem cię, ale cię trzymała
Y wyniosła cię woda na brzeg niski,
Iam też wypłynął, bywszy88 śmierci bliski.
36.
A kiedy beło o pułnocy89 prawie,
We śnie ogromny rycerz na mię złożył
Drzewo90, w surowey y groźney postawie.
»Czemuś krzest91 dotąd dziecięciu odłożył?
Iakoć zleciła matka na odprawie.
Okrzcisz ią — prawi — Bóg tak chce koniecznie,
Y ia iey mam być opiekunem wiecznie:
37.
Y bystrey wodzie, y bronię iey wszędzie.
A ty — gdzie92 temu nie uwierzysz snowi,
Któryć Bóg zsyła — obaczysz, coć będzie«.
Wtem wstawszy, ztamtąd wyszedłem ku dniowi,
O krzcie nie myśląc, bom został w tem błędzie,
Żem we śnie tylko iakąś widział marę
Y swąm rozumiał bydź prawdziwą wiarę93.
38.
Poganką zatem y tąś dotąd była,
Y śmiałąś potem y mężną została95,
Y przyrodzenieś96 y płeć zwyciężyła.
Sławyś y państwa dzielnością dostała,
Y sama pomnisz97 iakoś potem żyła —
Y żem na wszystkich woynach w każdey dobie,
Był iako ociec y sługa przy tobie.
39.
Wychodzić na świat swem promieniem złotem —
We śnie on pierwszy rycerz rozgniewany
Stanął przedemną99 y tak mówił potem:
»Iuż czas nadchodzi niezahamowany,
Że się Klorynda rozstać ma z żywotem,
A chociaś nie chciał, gwałtem przedsię100 ona
Póydzie do nieba y będzie zbawiona«.
40.
Żeć101 coś strasznego te sny obiecuią;
Y nie wiem, iak to tem póydzie na niebie,
Co swych rodziców wiarę prześladują.
Przeto — ieśli co łaski mam u ciebie —
Zostań y te łzy niechay cię hamuią».
Wtem umilkł; z strachem Klorynda słuchała,
Bo taki drugi niedawno sen miała.
41.
Którą rozumiem bydź dotąd prawdziwą102,
Y w któreyeś103 mię ty sam chciał uchować,
A teraz ią chcesz udać za wątpliwą.
Więc dla bojaźni nie chcę odstępować
Rzeczy zaczętych — nie takem lękliwą,
Abym się na strach iaki oglądała,
Choćbym też dobrze umrzeć zaraz miała».
42.
A iż iuż ich czas przychodził wyprawy,
Z Cyrkaszczykiem się, odszedszy105 — złączyła,
Co towarzyszem miał być do tey sprawy.
Dzielność (co przez się sama się kwapiła106)
Izmen zagrzewa y dawa107 przyprawy
Do zapalenia z siarki uczynione
Y świece skryte y w miedzi zamknione108.
43.
Z miasta pospołu one dwie osobie109
Y pełni dotąd szczęśliwey śmiałości,
Iuż blisko wieże110 beli111 w oney dobie
Serce w nich skacze od wielkiey radości
Y nie może się zmieścić samo w sobie,
Na krew ich chciwość podwodzi niesyta;
Wtem straż postrzeże y o hasło pyta.
44.
Straż w larmę biie113, hasła iuż nie bada;
Ale cna para cicho więcey kroku
Nie niesie y iuż więcey się nie skrada.
Iako więc piorun Iowiszów z obłoku
Razem się błyska y grzmi y wypada,
Tak y ci razem do strażey skoczyli,
Razem natarli, razem się przebili.
45.
Y to, na co się udali — sprawili:
Do przypraw, które od Izmena mieli,
Nagotowane knoty przyłożyli.
Zaiął się ogień, y tak iako chcieli,
Ogromną wieżę iemi115 zapalili.
Płomień się szerzy, gęste dymy wstaią
Y iasne twarzy116 gwiazdom zasłaniaią.
46.
Idąc ku niebu z dymem się mieszaią,
A z którey strony wiatr na wieżę wienie117 —
Błędne się ognie do kupy zbieraią.
Światła niezwykłe — nocne pędzą cienie,
Y Chrześciany blaskiem urażaią;
Gdzie poyrzysz wszędzie strach między namioty118:
Giną w godzinę tak długie roboty119.
47.
Hufiec z obozu bieżał120 wyprawiony;
Cyrkaszczyk woła y grozi ludowi:
«Ten ogień waszą krwią będzie zgaszony».
Ale nie mogąc wytrzymać gwałtowi,
Zlekka121 uchodził z Kloryndą ściśniony.
Iako po deszczu wielkiem potok zbiera,
Tak na nich co raz122 więtszy123 lud naciera.
48.
Czekał Soliman na nich w oney chwili:
Przed pogoniami nieprzyjacielskiemi
Uwieść ich w miasto, gdzieby się wrócili.
Iuż beli za próg uszli, lecz za niemi
Wpadli ci w bramę, którzy ie125 gonili,
Ale ich wyparł Sułtan y wzwód126 spuścił
Y samey tylko Kloryndy nie puścił.
49.
Że właśnie kiedy wzwód beł podniesiony
Zagoniła się za Ardeliotem,
Który iey zadał raz niepostrzeżony.
Y Argant tego nie widział, że potem
Wróciła się wzad127 y wypadła z brony;
Bo y noc beła y w oney pogoniey128
Y mieszaninie, nie mógł wiedzieć o niey129.
50.
W chrzęścijańskiey krwi w on czas130 zaprawiła
Widząc, że bramy y miasto zawarte131,
Po wielkiey części o sobie zwątpiła132.
Ale nadzieią płochą133 myśli wsparte
Prętko134 na nowy fortel obróciła:
Za iednego się z ich woyska udała135
Y między nie136 się nieznana137 wmięszała138.
51.
Dopadszy139 lasu prętko140 z oczu ginie —
Idzie ukradkiem y łatwie141 się kryie
W nocy y w oney wielkiey mieszaninie142.
Lecz Tankredowi przecie się nie skryie;
Ten widział, kiedy w oneyże143 godzinie
Ardeliota przed bramą zabiła
Y pilnował iey, gdzie się obróciła.
52.
Nie myśląc, aby białą płcią bydź144 miała145.
Chce się z nią spatrzyć146, a ta z iedney strony
Obbiegszy147 miasto, drugą bramą chciała148
Y niż149 iey Tankred dognał150 zapędzony,
Na chrzęst się iego zbroie obeyrzała:
«Co — prawi — niesiesz?» On iey na to powie
«Y śmierć y woynę». Ona zaś odpowie:
53.
Dam ci ią wnetże». W tem stanęła w kroku.
On widząc, że beł nieprzyiaciel pieszy,
Zarazem z siodła w prętkim wypadł skoku.
Tak zbywszy konia, do niey się pospieszy
Y oboie szli po miecze do boku151:
Y tak się zwarli iako srodzy bycy152
Przy swey się lubey bodą iałowicy.
54.
Wasze tam beło, o rycerze wzięci;
A ty, o nocy, coś na nie swe cienie
Y płaszcz z zawisney kładła niepamięci,
Dopuść mi — proszę — y day pozwolenie,
Aby mem piórem beli z niey wyjęci.
Niechay trwa wiecznie sława ich dzielności
Y niech się świeci pamięć twey ciemności.
55.
Nie iem153 szermierskie sztuki nie pomogą;
Pełneli razy, skąpeli bydź maią154 —
W cieniu y w gniewie rozeznać nie mogą.
Słyszeć155, że miecze straszny dźwięk dawaią156,
A żaden kroku nie ustąpi nogą:
Ta stoi w mieyscu, a ręką pracuie,
— Co raz nowy sztych y cięcie znayduie.
56.
Pomsta przydawa159 potem obelżenia;
Ztądże160 iem161 zawżdy162 do nowych przychodzi
Przyczyn do cięcia, boyców163 do kwapienia164.
Mięsza165 się bitwa, coraz cieśniey chodzi;
Iuż iem nie służą miecze do czynienia166:
Biią się srodze wzaiem głowicami,
Tłuką się hełmy, tłuką się tarczami.
57.
Wydarła mu się z węzła tak mocnego,
Którem nie była z miłości ściśniona,
Lecz z nieprzyiaźni y z gniewu wielkiego.
Znowu do mięczów167 poszli. Iuż raniona
Y ona, y on, iuż y tchu samego
Ledwie iem staie. Potem się cofnęli,
Aby po wielkiey pracey168 odpoczęli.
58.
Patrzali na się — ta z tey, ów z tey strony
Kiedy Apollo swoiemu woźnicy
Nieść kazał na świat dzień światłem pleciony.
Widzi krwie siła Tankred na dziewicy,
Cieszy się hardy, że mniey obrażony.
O ludzkie myśli, głupie169 to czynicie,
Ze się za lada szczęściem unosicie!
59.
Chełpisz się szczęściem omylnem piiany;
Wrychle170 zwycięstwu nierad171 będziesz swemu
Y będziesz płakał tey krwie y tey rany...
Chwilę się milcząc — on iey, ona iemu
Przypatrowali sobie na przemiany172,
Nakoniec173 Tankred ozwał się z swą mową,
Pytaiąc, kto beł y iako go zową:
60.
Że naszą dzielność pokrywa milczeniem,
A iż nam zły los sławę odeymuie
Słusznie nabytą, tak mężnem czynieniem174;
Proszę cię (ieśli gniew prośbę przyimuie)
Powiedz mi twóy stan, z twem własnem imieniem.
Niech wiem lub przegram, lub wezmę zwycięstwo175
Kto śmierć ozdobi, albo moie męstwo».
61.
Nie będziesz wiedział, iuż176 cię to omyli;
Dosyć masz na tem, że widzisz iednego
Z tych dwu, co wielką wieżę zapalili».
Harda odpowiedź rycerza zacnego
Tak uraziła barzo177 w oney chwili,
Że do niey znowu wielkiem pędem skoczył,
Aby się zemścił y miecz w niey umoczył.
62.
Choć się każdy z nich barzo słabem czuie;
Nauka za nic, siły iuż zemdlone,
A na ich mieysce wściekłość następuie.
O iako wielkie y niewymówione
Rany miecz czyni, gdzie iedno179 zaymuie:
W zbroi y w ciele — a że żywot ieszcze
Nie wyszedł, gniew mu w sercu czyni mieysce.
63.
Które go z gruntu dopiero wzburzyły,
Długo nadęte trzyma swoie wały180,
Niźli181 swóy straszny gniew uspokoiły —
Tak y ci, choć iuż wszytkie osłabiały,
Choć w nich upadły spracowane siły,
Swą popędliwość pierwszą zachowuią
Y wielkiem gwałtem na się następuią.
64.
Kloryndzinego183 żywota zwiiała:
Pchnął ią w zanadrze Tankred y obfitą
Miecz utopiony krew wytoczył z ciała
Y zmoczył złotem koszulę wyszytą,
Którą panieńskie piersi sznurowała.
Czuie, że ią iuż noga ledwie wspiera
Y że iuż rndleie y że iuż umiera.
65.
Y sztych śmiertelny pędzi między kości;
Ona konaiąc, rzekła temi słowy,
Zwykłey na twarzy nie tracąc śmiałości,
Którą znać, że w niey duch sprawował nowy,
Duch skruchy, wiary i świętey dufności —
Że choć poganką za żywota była,
Umieraiąc się ato184 nawróciła:
66.
A ty też, proszę, odpuść moiey duszy,
Proś Boga za nię y grzechem spluskaną
Oczyść krztem świętem y zbroń od pokusy185».
Tą żałościwą, tą niespodziewaną
Prośbą iey Tankred zarazem się ruszy:
Y wewnątrz żalem okrutnem dotkniony186,
Umarza gniewy y płacze zmiękczony.
67.
Która z przyległey góry wynikała188
Y w hełm porwawszy wody, do dziewice
Wracał się, która iuż dokonywała189.
Kiedy iey dotąd niepoznane lice
Odkrył z szyszaka, ręka mu zadrżała:
Pozna ią zaraz y iako słup stanie...
O, nieszczęśliwe y przykre poznanie!
68.
Zebrane, serca pilnować wyprawił
Y dusząc w sobie żal, koło pomocy
Świętey się wszytek na on czas zabawił.
Śmiech wdzięczny piękne wydawały oczy,
Skoro krzest191 święty cny rycerz odprawił;
Y tak się zdało iakoby mówiła:
«Niebom osięgła192, niebam dostąpiła193».
69.
Iako lilia białą barwą bladła,
Na iasne niebo zda się, że z litości,
Gdy w nię194 patrzało — czarna chmura padła.
A nie mogąc iuż mówić, życzliwości
Znak: zimną rękę na rycerza kładła.
Tak piękna dziewka w on czas umierała.
Że kto nie wiedział, rozumiał, że spała.
70.
Siły niedawno zebrane rozpuścił,
Z których tak nagle będąc obnażony,
Władzey195 nad sobą żalowi dopuścił;
Ten w żywot w małem mieyscu utaiony
Y w twarz y w zmysły śmierć zarazem puścił.
Mdleie, trupowi rówien196 każdą sprawą:
Barwą, milczeniem y krwią y postawą.
71.
Gwałtem się wydarł z śmiertelnego ciała
Y w towarzystwie szedł nieutrzymany
Z szlachetną duszą, co go uprzedzała;
Ale z trafunku197 tam beł nadiechany
Od iedney roty, co wody szukała.
Ta wzięła dziewkę i rycerza cnego
W niey umarłego, w sobie źle żywego.
72.
Poznał po zbroi książe Chrześcijańskie198:
Uyrzał też przy tem martwey dziewki ciało,
Okrutną raną przebite tyrańskie199.
Y nie chciał, aby na pokarm zostało
Wilkom, choć mniemał, że beło pogańskie,
Ale kazał wziąć sługom ciała obie200
Y do obozu zanieść ie na sobie.
73.
Nie czuie co się koło niego dzieie,
Ale iż żywot beł w niem zataiony,
Znać po stękaniu, iże ieszcze zieie201.
Ta zaś — iako słup leżąc z drugiey strony,
Żadney żywota nie dawa202 nadzieie203.
Tak ie na on czas pospołu niesiono,
Ale ie w różnych namieciech204 złożono.
74.
Do różnych posług zarazem się miała;
Iuż też y mdły wzrok y myśl obłędliwa
Lekarskie ręki znać w niem poczynała,
Iednak rozeznać nie mogła — wątpliwa
Długo, ieśli205 się wróciła do ciała.
Patrzy po stronach, nakoniec206 poznawa207
Y czas, y mieysce, y słyszeć się dawa208:
75.
Y ten mię209 ieszcze widzi nieszczęśliwy
Dzień, co świadectwo (o sromoto wieczna)
Wydawa210 na móy żywot niecnotliwy.
A ty, o ręko sroga i bezecna,
Któraś uczynek zrobiła brzydliwy —
Weź mi co pręcey za grzech popełniony
Żywot, y Bogu y ludziom wzmierziony211.
76.
Wraź mi nagłębiey w serce między kości!
Czy za pobożność masz to z iakiey rady:
Niechcieć212 mi skończyć śmiercią tey żałości?
Y tak żyć muszę? y między przykłady213
Być pamiętnemi nieszczęsney miłości?
Za grzech tak wielki na plugawą duszę,
To tylko iest kaźń godna, że żyć muszę.
77.
Troski y wieczne cierpiąc niepokoie;
Cień mię nakoniec216 własny straszyć będzie,
Wymawiaiąc mi zawżdy grzechy moie.
W słońce bespiecznie nie poyrzę217 y wszędzie
Sumnienie będzie męki miało swoie;
Bać się sam siebie y przed swą osobą
Zawżdy się kryiąc, zawżdy będę z sobą.
78.
Iey czyste ciało? czyli — co zdrowego
Od moiey wściekłey ręki w niey zostało —
Rozszarpano221 iest od źwierzu222 dzikiego?
Droga potrawa, nieszczęśliwe ciało,
Z ciebie się stała, z szaleństwa moiego,
Na które mię noc (o żałosne czasy!)
Naprzód, a potem zwierz podwiódł y lasy.
79.
Że cię gdzie naydę — iestem tey otuchy;
Ale ieśli swe członkami twoiemi
Źwierzowie głodni obkarmili brzuchy,
Abym tylko mógł pospołu być z niemi,
Niechay mię pożrą y w las niosą głuchy!
Szczęśliwy u mnie grób bedzie, co obie223
Ciała w się przyimie y schowa ie w sobie».
80.
Słudzy wtem rzekli, że to ciało mieli.
Za temi słowy wzrok wypogodzony
Y odmieniony wszyscy w niem widzieli.
Y choć tak chory y tak był zemdlony,
Wstał o swey mocy znienagła224 z pościeli
Y ledwie mogąc przestąpić przez progi,
Pomału chore wlókł za sobą nogi.
81.
W piersiach uyrzały srogą ranę oczy
Y pogodnemu iey bladą postawę,
Podobną niebu, chocia225 w ciemney nocy —
Zadrżał y lecąc do ziemie226, poprawę
Wziął, uchwycony od bliskiey pomocy:
«O wdzięczna twarzy śmierć mi — prawi227 — sprawisz
Słodką, lecz żalu nigdy mię nie zbawisz!
82.
O wdzięczne chęci ostateczney znaki!
Iakoś się teraz dobrze różną stała,
Stąd mękę, stąd żal, stąd ból cierpię taki.
Widzę, ach w członkach niewinnego ciała
Moiey wściekłości nieszczęśliwe szlaki;
Równo się z ręką — o oczy — srożycie:
Ta ie zraniła, wy w rany patrzycie.
83.
Krew idzie ze mnie, bo łzy iść nie chcecie».
Tu uciął słowa y niehamowany
Nie chcąc żyć więcey y zostać na świecie,
Podrapał sobie zawinione229 rany
Tak, że krwie beło230 pełno po namiecie231;
Y zabiłby się sam beł w oney dobie,
Ale żal czynił, że nie beł przy sobie.
84.
Nad iego wolą przy ciele została,
Ale po wszytkiem woysku świegotliwa
Wieść o przypadku iego powiadała.
Goffred, y inszych przyiaciół życzliwa
Kupa, cieszyć go co raz233 przybywała.
Lecz wybić troski żadną miarą z głowy
Nie mogły słodkie y poważne mowy.
85.
Członku, ból roście234 y tem sroższy bywa,
Tak przyiacielskiem — w sercu utrapionem
Więcey żałości cieszeniem przybywa.
Lecz go pustelnik nie chce mieć straconem,
Na różne się nań dowody zdobywa
Y iego upór poważnemi słowy
Strofuie, y tey używa nań mowy:
86.
Tankredzie, y od początku twoiego;
Ktoć235 wżdy236 odiął słuch? pytam cię — y ciebie
Uczynił teraz tak nagle ślepego?
Twe utrapienie Bóg wieczny na niebie
Sam na cię posłał, Ten cię do pierwszego
Gościńca, któryś opuścił, kieruie
Y palcem ci go prawie ukazuie.
87.
Chrystusowego pierwszey powinności,
Którąś opuścił, o głupi Tankredzie,
Kwoli237 niewierney poganki miłości.
Y teraz na cię z lekką pomstą iedzie,
Z lekkiem karaniem za twe nieprawości
Y uleczyć cię chce przez cię samego,
A ty nie widzisz daru tak zacnego?
88.
Któryć239 łaskawey dodawa pomocy,
Obacz240 się proszę, a żalowi temu
Takiey nad sobą nie dopuszczay mocy.
Iuż ato iawnie na dół ku wiecznemu
Zginieniu lecisz, ieno otwórz oczy!
Przebóg, hamuy się w tey żałości swoiey,
Co cię do śmierci prowadzi oboiey241».
89.
Chciwość mu drugiey z nienagła242 wyimował
Y uważaiąc pilnie — co powiadał,
Nieutulony płacz w sobie hamował.
Ale nie tak żal przedsię243 z serca składał,
Aby nie wzdychał y nie lamentował.
Czasem sam w sobie skrycie narzekaiąc,
Czasem z umarłą głosem244 rozmawiaiąc.
90.
Zorze, iey woła, iey płacze, iey prosi246;
Tak iako słowik, co mu nieodziane
Pióry dzieciny247 myśliwiec unosi248,
Y dni y nocy249 prowadząc niespane,
Napełnia pola y swe żale głosi.
Nakoniec250 kiedy świtać poczynało,
Między łzy w oczy wpadło mu snu mało.
91.
Kochana iego przez sen ukazała:
Dobrze252 pięknieysza i w iasności oney
Niebieskiey będąc, poznać mu się dała.
Y zdało się, że w postawie skłonioney
Do śmiechu, łzy mu z oczu ucierała:
«Przypatrz się — prawi253 — teraz mey piękności
Y mey ozdobie, a skróć swey żałości.
92.
Z świata mię tego omyłką zgładziwszy
Y u Bogaś mię na łonie postawił,
Godną mię nieba przez krzest uczyniwszy.
Tyś mię wiecznego żywota nabawił,
Lecz y ty — ciało śmiertelne złożywszy,
Masz tu mieć mieysce, gdzie w wieczney światłości
Cieszyć się będziesz z twey y z mey piękności.
93.
Y zmysł cię z drogi prawdziwey nie zwodzi —
Zostań żyw, a wiedz, że się kocham w tobie,
Iako się kochać nam w stworzeniu godzi».
Tak mówi, a wtem chęci w oney dobie
Ogień życzliwy z oczu nań wywodzi,
Potem się w swoie promienie zamknęła
Y wlawszy weń tę pociechę, zniknęła.
94.
Y lekarzom się iuż dał opatrować255
Y martwe ciało tem czasem — strapiony,
Po chrześcijańsku rozkazał pochować.
A chocia nie beł256 mistrz iaki uczony,
Co miał grób z drogich marmurów ukować257 —
Przedsię258, ile czas znosił259, beł obrany
Kamień, z którego grób beł wykowany.
95.
W wielkiey gromadzie w pole prowadzili.
Potem iey zbroię między gałęziami
Rospiętą, wielkiey sośnie zawiesili.
A sam iak skoro zwątlony ranami
Wzmógł y podniósł się z łoża w oney chwili.
Zarazem wnętrzney pełen pobożności,
Poszedł nawiedzić pogrzebione kości.
96.
Sercu więzienie złe nieba przeyrzały261 —
Zimny, wybladły, rówien262 umarłemu,
Wlepił wzrok w kamień y sam skamieniały;
A nie mogąc się płaczowi silnemu
Odiąć263, do głuchey ledwie przerzekł skały:
«Wdzięczny kamieniu y kochany grobie,
Co płomień masz wnątrz, zwierzchu móy płacz w sobie!
97.
Pełen miłości, ma swoie mieszkanie
Y czuie z ciebie zwykły przeraźliwy264
Płomień, lecz przykrszy265 sercu nad mniemanie.
Przyimi, ach proszę, ten płacz żałościwy
Y pokropione łzami całowanie,
A poday ie zaś w swey skrytey zasłonie
Lubem zewłokom, które masz w swem łonie.
98.
Wraca się kiedy y do swoich kości,
Nie będzie za złe bez wątpienia miała
Twey pobożności y moiey śmiałości...
Y odpuści mi. W tę tylko została
Nadzieię dusza w tey tu śmiertelności,
Ręka zła tylko popełniła winę,
Iam żył miłuiąc, miłuiąc ią zginę.
99.
Dogodzi ten dzień szczęśliwy y święty,
Że co to teraz błądzę koło ciebie,
W ten czas iuż będę w łono twe przyięty —
Niech zgodne dusze spół mieszkaią w niebie,
Niech oboy proch267 trwa wiecznie nierozięty268,
A czego żywot mieć nie mógł stroskany,
Śmierć będzie miała. O dniu pożądany!»
100.
Y ciche w mieście szemrania powstały;
Potem iuż pewne y głośnieysze wieści
Między lękliwem ludem wciąż latały.
Wszędzie lamenty, wszędzie krzyk niewieści,
Iakoby mury y wysokie wały
Iuż nieprzyiaciel wszystkie opanował
Y iuż bogate kościoły plundrował269.
101.
Na się obrócił Arset żałościwy:
Y iako inszem271 łzy mu z oczu nie szły,
Bo od żałości ledwie się stał żywy,
Ale od gminu gęstego obeszły272
Stękał, nakrywszy prochem włos szedziwy.
Wtem gdy się wielki tłum do niego zbierał,
Argant we śrzodku stoiąc, tak wywierał:
102.
Postrzegszy pierwszy, że w polu została,
Wypadszy z bramy iść iey na obronę,
Żebyśwa274 była spólny los cierpiała.
Wołałem, aby otworzono bronę275,
Aby się beła iako276 ratowała,
Ale daremne beło me wołanie,
Bo król surowe czynił zakazanie.
103.
Y zdrowobym278 ią nazad beł wprowadził,
Abobym beł chciał lec przy niey koniecznie,
Y niktby mi beł tego nie rozradził279.
Cóż beło czynić? lam się iey statecznie
Stawił, ale Bóg inaczey uradził;
A to iuż ona umarła gdzieś leży,
A ia też pomnię280 to co mi należy.
104.
Tego, co teraz Argant obiecuie,
A gdzie nie strzyma, niechay nań spadaią
Wszystkie pioruny, co się ich naiduie281:
Przysięga ato — niech to pamiętaią —
Pomścić się iey krwie282 y iawnie ślubuie,
Że miecza tego od boku nie zbędzie,
Aż Tankredowi na garle usiędzie».
105.
Pospolitego ludu powstawały
Y z obiecaney przyszłey pomsty smutki
W żałosnych sercach znienagła283 niszczały.
Próżne przysięgi, bo przeciwne skutki
Ludzkie nadzieie w krótkim czasie miały.
Y w rychle284 potem ten legł od tamtego,
Którego dziś ma za zwyciężonego.
Koniec pieśni dawnastey.
- od (starop.) — tu: przez; zabitej od siebie: przez siebie zabitej. [przypis edytorski] ↩
- do tych dob (starop. forma) — do tej pory. [przypis edytorski] ↩
- od (starop.) — tu: przez; od Hetmana: przez Hetmana. [przypis edytorski] ↩
- przebrani (starop.) — tu: wybrani. [przypis edytorski] ↩
- odprawowali (starop. forma) — odprawiali; tu: sprawowali (straż). [przypis edytorski] ↩
- oprawiać (starop.) — poprawić. [przypis redakcyjny] ↩
- barwierz (starop.) — balwierz, golarz; felczer. [przypis edytorski] ↩
- beło (...) opatrzono (starop.) — konstrukcja daw. czasu zaprzeszłego, wyrażającego czynność wcześniejszą od pozostałych czynności i stanów zapisanych w czasie przeszłym prostym; znaczenie: opatrzono wcześniej (uprzednio, kiedyś itp.). [przypis edytorski] ↩
- wczasy (starop.) — wypoczynek. [przypis edytorski] ↩
- wżdy (starop.) — przecież, wszak. [przypis edytorski] ↩
- przeważna dziewica — słynna z przewag (czynów bohaterskich), bohaterska. [przypis redakcyjny] ↩
- gminy (starop. forma) — dziś N.lm r.ż.: (pomiędzy) gminami. [przypis edytorski] ↩
- potrzeba (starop.) — tu: walka. [przypis edytorski] ↩
- frymarczę za sławę żywotem (starop.) — kupczyć żywotem za sławę; sprzedawać życie za sławę. [przypis redakcyjny] ↩
- zginęli (starop. forma) — konstrukcja z partykułą -li; znaczenie: jeśli zginę. [przypis edytorski] ↩
- gdziebyś (starop.) — gdybyś. [przypis edytorski] ↩
- chceszli mię (...) wziąć (starop. forma) — konstrukcja z partykułą -li; znaczenie: jeśli chcesz mnie wziąć. [przypis edytorski] ↩
- mię (starop. forma) — mnie. [przypis edytorski] ↩
- przyimi a. przyjmi (starop. forma) — 2.os. trybu rozk; dziś popr: przyjmij. [przypis edytorski] ↩
- z łaską (starop.) — tu: łaskawie. [przypis edytorski] ↩
- lato (starop.) — tu: wiek. [przypis redakcyjny] ↩
- w cale (starop.) — w całości. [przypis edytorski] ↩
- pójdziemli wszyscy (starop. forma) — konstrukcja z partykułą -li; znaczenie: jeśli pójdziemy wszyscy. [przypis edytorski] ↩
- bydź (starop. forma) — dziś popr. (po ubezdźwięcznieniu): być. [przypis edytorski] ↩
- śmiele (starop. forma) — dziś popr.: śmiało. [przypis edytorski] ↩
- wżdyć (starop. forma) — konstrukcja z partykułą wzmacniającą -ci, skróconą co -ć; wżdy: przynajmniej, choć, tylko, aby; zgoła, całkiem; przecież, wszakże. [przypis edytorski] ↩
- nakoniec (starop. forma ort.) — dziś popr.: na koniec; w końcu, ostatecznie. [przypis edytorski] ↩
- chciałbych (starop. forma) — 1.os. trybu przypuszcz.; dziś popr.: chciałbym. [przypis edytorski] ↩
- kiedyby (starop.) — tu: gdyby. [przypis edytorski] ↩
- w koło (starop. forma ort.) — wkoło; wokół. [przypis edytorski] ↩
- słyszemy (starop. forma) — dziś: słyszymy. [przypis edytorski] ↩
- którą może kłaść za inszych siła (starop.) — [para], która warta jest tyle, ile innych wielu; którą może kłaść: którą można porównać. [przypis edytorski] ↩
- gdzie (starop.) — tu: gdy. [przypis edytorski] ↩
- pogonią (starop.) — dziś B.lp r.ż.: (w) pogoń. [przypis edytorski] ↩
- przedsię (starop.) — przecież, wszak, wszakże, jednak. [przypis edytorski] ↩
- wyńdziecie (starop. forma) — wyjdziecie. [przypis edytorski] ↩
- odemnie (starop. forma ort.) — ode mnie. [przypis edytorski] ↩
- pręcej (starop. forma ort.) — prędzej. [przypis edytorski] ↩
- smalcowana (starop.) — szmelcowana (zbroja). [przypis redakcyjny] ↩
- Arset — saraceński wychowawca Kloryndy. [przypis redakcyjny] ↩
- jedno (starop.) — tylko. [przypis edytorski] ↩
- laty obciążony (starop.) — obciążony latami; stary. [przypis edytorski] ↩
- niezwykło (starop. forma) — niezwykle. [przypis edytorski] ↩
- wyniść (starop. forma) — wyjść. [przypis edytorski] ↩
- brona (starop.) — brama. [przypis edytorski] ↩
- życzliwość, którą po niem znała (starop.) — życzliwość, z której go znała. [przypis edytorski] ↩
- na złe swoje (starop.) — na swoją szkodę; na swoją niekorzyść. [przypis edytorski] ↩
- zeszły (starop.) — podeszły [wiek]. [przypis redakcyjny] ↩
- Synap — król etiopski, ojciec Kloryndy. [przypis redakcyjny] ↩
- Etiopia — Abisynia. [przypis redakcyjny] ↩
- zjęty (starop. forma) — przejęty, przepojony. [przypis edytorski] ↩
- piędzią nigdziej nie chodziła (starop.) — ani na piędź nigdzie nie wychodziła; ani na krok nigdzie nie wychodziła; piędź: daw. miara długości, równa ok. 20 cm. [przypis edytorski] ↩
- nigdziej (starop. forma) — dziś: nigdzie. [przypis edytorski] ↩
- obrazami między nabożnemi (starop.) — szyk przestawny, inaczej: między nabożnymi obrazami. [przypis edytorski] ↩
- od niego (starop.) — przez niego. [przypis edytorski] ↩
- madlała się (starop. forma) — modliła się (wielokrotnie). [przypis redakcyjny] ↩
- okrom (starop.) — oprócz. [przypis edytorski] ↩
- białychgłów (starop. forma) — dziś (przestarz.): białogłów; kobiet; daw. obie części składowe słowa odmieniały się (por. np. dzisiejsze: Białystok, do Białegostoku itd.). [przypis edytorski] ↩
- beze krztu (starop. forma) — bez chrztu. [przypis edytorski] ↩
- prętko (starop. forma ort.) — dziś: prędko. [przypis edytorski] ↩
- macierze (starop. forma) — dziś D.lp: macierzy; tj. matki. [przypis edytorski] ↩
- rzekszy (starop. forma) — dziś: rzekłszy; powiedziawszy. [przypis edytorski] ↩
- zawarła (starop. forma) — dziś: zamknęła. [przypis edytorski] ↩
- polmi (starop. forma) — dziś N.lm: pólmi; polami. [przypis edytorski] ↩
- rozdziewić (gębę) (starop.) — dziś: rozdziawić. [przypis redakcyjny] ↩
- odemnie (starop. forma ort.) — ode mnie; tu: przeze mnie. [przypis edytorski] ↩
- zastanowiony (starop.) — zatrzymany. [przypis edytorski] ↩
- mało (starop.) — trochę. [przypis edytorski] ↩
- na nięś się śmiała (starop.) — do niej się śmiałaś. [przypis redakcyjny] ↩
- w temci (starop. forma) — konstrukcja z partykułą wzmacniającą -ci; wtem (zniżyła się). [przypis edytorski] ↩
- zatym (starop. forma ort.) — dziś: zatem; więc. [przypis edytorski] ↩
- strętwiałem (starop. forma ort.) — zdrętwiałem. [przypis edytorski] ↩
- gdziem mamki dostał (starop. forma) — gdzie dostałem mamkę (tj. gdzie wynająłem mamkę). [przypis edytorski] ↩
- tamem (...) wymieszkał (starop. forma) — konstrukcja z przestawną końcówką czasownika; inaczej: tam wymieszkałem; tam przemieszkałem. [przypis edytorski] ↩
- postępować (starop. forma) — tu: chodzić. [przypis edytorski] ↩
- nędze (starop. forma) — dziś D.lp r.ż.: nędzy. [przypis edytorski] ↩
- myśliłem (starop. forma) — myślałem; tu: zamierzałem. [przypis edytorski] ↩
- niewczasy (starop.) — niewygody. [przypis edytorski] ↩
- z tobąm się (...) puścił (starop. forma) — konstrukcja z przestawną końcówką czasownika; inaczej: z tobą się puściłem. [przypis edytorski] ↩
- puścić się dokąd (starop.) — wyprawić się dokąd; wyruszyć w podróż dokąd. [przypis edytorski] ↩
- zbójce (starop. forma) — zbójcy. [przypis edytorski] ↩
- mnieby też (...) beli zabili (starop. forma) — konstrukcja z przestawną końcówką daw. czasu zaprzeszłego, wyrażającego czynność wcześniejszą od pozostałych czynności i stanów zapisanych w czasie przeszłym prostym; znaczenie: zabiliby mnie też wcześniej (uprzednio, kiedyś itp.). [przypis edytorski] ↩
- w pław (starop. forma ort.) — dziś: wpław. [przypis edytorski] ↩
- ze dżdża (starop.) — od deszczu. [przypis edytorski] ↩
- wezbrała beła (starop. forma) — konstrukcja daw. czasu zaprzeszłego, wyrażającego czynność wcześniejszą od pozostałych czynności i stanów zapisanych w czasie przeszłym prostym; znaczenie: wezbrała wcześniej (uprzednio, kiedyś itp.). [przypis edytorski] ↩
- bystro (starop.) — szybko, prędko. [przypis edytorski] ↩
- uść (starop. forma) — ujść; tu: uniknąć. [przypis edytorski] ↩
- bywszy (starop. forma) — dziś imiesłów przysł.: będąc. [przypis edytorski] ↩
- o pułnocy (starop. forma ort.) — o północy. [przypis edytorski] ↩
- drzewo (starop.) — tu: drzewce; kopia. [przypis edytorski] ↩
- krzest (starop. forma) — chrzest. [przypis edytorski] ↩
- gdzie (starop.) — gdy. [przypis edytorski] ↩
- swąm rozumiał bydź prawdziwą wiarę (starop. konstrukcja) — uważałem, że moja wiara jest prawdziwa. [przypis edytorski] ↩
- taić czego (starop. forma) — dziś: taić (zatajać) co (tj. z B. zamiast D.). [przypis edytorski] ↩
- śmiałąś (...) y mężną została (starop. forma) — konstrukcja z przestawną końcówką czasownika; inaczej: zostałaś śmiała i mężna; stałaś się śmiała i mężna. [przypis edytorski] ↩
- przyrodzenieś (...) zwyciężyła (starop. forma) — konstrukcja z przestawną końcówką czasownika; inaczej: przyrodzenie zwyciężyłaś; tj: przezwyciężyłaś naturę. [przypis edytorski] ↩
- pomnisz (starop. forma) — pamiętasz. [przypis edytorski] ↩
- rany (starop.) — wczesny. [przypis edytorski] ↩
- przedemną (starop. forma ort.) — dziś popr.: przede mną. [przypis edytorski] ↩
- przedsię (starop.) — przecież, wszak, wszakże, jednak. [przypis edytorski] ↩
- żeć (...) obiecują (starop. forma) — skrót od: że ci obiecują. [przypis edytorski] ↩
- którą rozumiem bydź dotąd prawdziwą (starop. forma) — którą [jak] dotąd uważam za prawdziwą. [przypis edytorski] ↩
- w którejeś mię (...) chciał uchować (starop.) — w której mnie chciałeś uchować. [przypis edytorski] ↩
- cieszyć (starop.) — pocieszać. [przypis edytorski] ↩
- odszedszy (starop. forma) — odszedłszy. [przypis edytorski] ↩
- kwapić się (starop.) — spieszyć się. [przypis edytorski] ↩
- dawa (starop. forma) — dziś 3.os.lp: daje. [przypis edytorski] ↩
- zamkniony (starop. forma) — zamknięty. [przypis edytorski] ↩
- one dwie osobie (starop. forma) — te dwie osoby. [przypis edytorski] ↩
- wieże (starop. forma) — dziś D.lp r.ż.: wieży. [przypis edytorski] ↩
- beli (starop. forma) — dziś popr.: byli. [przypis edytorski] ↩
- przedsię (starop.) — przecież, wszak, wszakże, jednak. [przypis edytorski] ↩
- w larmę bije (starop.) — bije na alarm. [przypis edytorski] ↩
- prześć (starop. forma) — dziś: przejść. [przypis edytorski] ↩
- jemi (starop. forma) — nimi. [przypis edytorski] ↩
- twarzy (starop. forma) — twarze. [przypis edytorski] ↩
- wienie (starop. forma) — dziś: wionie; powieje. [przypis edytorski] ↩
- namioty (starop.) — dziś B.lm: (między) namiotami. [przypis edytorski] ↩
- roboty — tu: prace przy naprawie machiny wojennej. [przypis edytorski] ↩
- bieżał (starop.) — 3.os.lp r.m. cz. przesz. od bieżyć; dziś: podążał, zdążał, szedł, nadjeżdżał. [przypis edytorski] ↩
- zlekka (starop. forma ort.) — z lekka; tu: nieco, po trochu. [przypis edytorski] ↩
- co raz (starop. forma ort.) — coraz. [przypis edytorski] ↩
- więtszy (starop. forma) — większy; tu: liczniejszy. [przypis edytorski] ↩
- przebrany (starop.) — tu: wybrany. [przypis edytorski] ↩
- je (starop. forma) — ich; którzy je gonili: którzy ich gonili. [przypis edytorski] ↩
- wzwód (starop.) — most zwodzony. [przypis edytorski] ↩
- wzad (starop.) — do tyłu; tu: z powrotem. [przypis edytorski] ↩
- pogoniej (starop. forma) — pogoni. [przypis edytorski] ↩
- nie mógł wiedzieć o niey (starop. forma) — nie mógł wiedzieć, co się z nią dzieje. [przypis edytorski] ↩
- w on czas (starop. forma) — w tym czasie; wtedy. [przypis edytorski] ↩
- zawarty (starop.) — zamknięty. [przypis edytorski] ↩
- po wielkiej części o sobie zwątpiła (starop. forma) — w dużej mierze zwątpiła o swoich szansach. [przypis edytorski] ↩
- płochy (starop.) — płochliwy, ostrożny; tu: marny, znikomy, nietrwały, lichy. [przypis edytorski] ↩
- prętko (starop. forma ort.) — dziś: prędko. [przypis edytorski] ↩
- udać się za kogo (starop.) — udawać kogo. [przypis edytorski] ↩
- nie (starop. forma) — dziś B.lm: (między) nich. [przypis edytorski] ↩
- nieznany (starop.) — tu: nierozpoznany. [przypis edytorski] ↩
- wmięszać (starop. forma) — wmieszać. [przypis edytorski] ↩
- dopadszy (starop. forma) — dopadłszy. [przypis edytorski] ↩
- prętko (starop. forma ort.) — dziś: prędko. [przypis edytorski] ↩
- łatwie (starop. forma) — łatwo. [przypis edytorski] ↩
- mieszanina (starop.) — zamieszanie. [przypis edytorski] ↩
- onejże (starop. forma) — tejże. [przypis edytorski] ↩
- bydź (starop. forma) — dziś popr. (po ubezdźwięcznieniu): być. [przypis edytorski] ↩
- aby białą płcią bydź miała (starop.) — że miałaby być białą płcią; tj. że miałaby być kobietą. [przypis edytorski] ↩
- spatrzyć się z kim (starop.) — spróbować, zmierzyć się z kim. [przypis redakcyjny] ↩
- obbiegszy (starop. forma) — dziś: obiegłszy (dookoła). [przypis edytorski] ↩
- drugą bramą chciała (starop.) — w domyśle: dostać się do miasta. [przypis edytorski] ↩
- niż (starop.) — tu: zanim. [przypis edytorski] ↩
- jej dognał (starop. forma) — dziś: dognał ją (D. zamiast B.). [przypis edytorski] ↩
- szli po miecze do boku (starop.) — sięgnęli do boku po miecze. [przypis edytorski] ↩
- srodzy bycy (starop. forma) — dziś: srogie byki. [przypis edytorski] ↩
- jem (starop. forma) — im. [przypis edytorski] ↩
- pełneli razy, skąpeli bydź mają (starop. forma) — konstrukcja z partykułą -li; znaczenie: czy pełne ciosy, czy skąpe być mają; tj. czy z całą mocą wyprowadzone, czy też lekkie. [przypis edytorski] ↩
- słyszeć (starop. forma) — tu: słychać. [przypis edytorski] ↩
- dawają (starop. forma) — dziś popr. 3.os.lm: dają. [przypis edytorski] ↩
- obelżenie (starop.) — obelga. [przypis edytorski] ↩
- podwodzić (starop.) — tu: podżegać. [przypis edytorski] ↩
- przydawa (starop. forma) — przydaje; dodaje. [przypis edytorski] ↩
- ztądże (starop. forma) — stąd właśnie. [przypis edytorski] ↩
- jem (starop. forma) — im. [przypis edytorski] ↩
- zawżdy (starop.) — zawsze. [przypis edytorski] ↩
- bojce (starop.) — bodźce. [przypis edytorski] ↩
- kwapienie (starop.) — pośpiech, pośpieszne działanie. [przypis edytorski] ↩
- mięszać (starop. forma) — dziś popr.: mieszać. [przypis edytorski] ↩
- czynienie (starop.) — tu: walka. [przypis edytorski] ↩
- mięczów (starop. forma) — mieczów. [przypis edytorski] ↩
- pracej (starop. forma) — dziś N.lp r.ż.: (po) pracy. [przypis edytorski] ↩
- głupie (starop. forma) — dziś: głupio. [przypis edytorski] ↩
- wrychle (starop.) — wkrótce; niedługo, zaraz. [przypis edytorski] ↩
- nierad czemu (starop.) — tu: niezadowolony z czego. [przypis edytorski] ↩
- na przemiany (starop.) — dziś: na przemian. [przypis edytorski] ↩
- nakoniec (starop. forma ort.) — dziś popr.: na koniec; w końcu, ostatecznie. [przypis edytorski] ↩
- czynienie (starop.) — tu: walka, pojedynek. [przypis edytorski] ↩
- lub przegram, lub wezmę zwycięstwo (starop.) — dziś: czy przegram, czy odniosę zwycięstwo. [przypis edytorski] ↩
- już (starop.) — tu: jeszcze; już cię to omyli: jeszcze cię to wprowadzi w błąd. [przypis edytorski] ↩
- barzo (starop. forma) — dziś popr.: bardzo. [przypis edytorski] ↩
- wraca się jem gniew (starop.) — powraca im gniew. [przypis edytorski] ↩
- jedno (starop.) — tylko; gdzie jedno: gdzie tylko. [przypis edytorski] ↩
- wał (starop.) — fala. [przypis edytorski] ↩
- niźli (starop.) — tu: zanim. [przypis edytorski] ↩
- nieużyty (starop.) — bezwzględny; nieubłagany. [przypis edytorski] ↩
- Kloryndzinego — należącego do Kloryndy. [przypis edytorski] ↩
- ato (starop.) — za to; natomiast. [przypis edytorski] ↩
- pokusa (starop.) — tu: zły duch. [przypis redakcyjny] ↩
- dotkniony (starop. forma) — dotknięty; poruszony, przejęty. [przypis edytorski] ↩
- krynice (starop. forma) — dziś D.lp r.ż.: (do) krynicy. [przypis edytorski] ↩
- wynikać (starop.) — tu: wypływać. [przypis edytorski] ↩
- dokonywać (starop.) — tu: konać; umierać. [przypis edytorski] ↩
- mocy (starop. forma) — dziś B.lm r.ż.: moce. [przypis edytorski] ↩
- krzest (starop.) — chrzest. [przypis edytorski] ↩
- niebom osięgła (starop. forma) — konstrukcja z przestawną końcówką czasownika; inaczej: osiągnęłam niebo. [przypis edytorski] ↩
- niebam dostąpiła (starop. forma) — konstrukcja z przestawną końcówką czasownika; inaczej: dostąpiłam nieba. [przypis edytorski] ↩
- nię (starop.forma) — dziś B.lp r.ż.: (w) nią. [przypis edytorski] ↩
- władzej (starop. forma) — dziś D.lp r.ż: władzy. [przypis edytorski] ↩
- rówien (starop. forma) — równy. [przypis edytorski] ↩
- trafunek (starop.) — przypadek; z trafunku: przypadkiem. [przypis edytorski] ↩
- książe Chrześcijańskie (starop. forma) — dziś: chrześcijańskiego księcia. [przypis edytorski] ↩
- tyrańskie (przysł.) — po tyrańsku. [przypis redakcyjny] ↩
- ciała obie (starop. forma) — daw. liczba podwójna, szyk przestawny; dziś popr: oba ciała. [przypis edytorski] ↩
- zieje (starop. forma) — oddycha. [przypis edytorski] ↩
- dawa (starop. forma) — dziś 3.os.lp: daje. [przypis edytorski] ↩
- nadzieie (starop. forma) — dziś D.lp r.ż.: nadziei. [przypis edytorski] ↩
- namieciech (starop. forma) — dziś N.lm: (w) namiotach. [przypis edytorski] ↩
- jeśli (starop. forma) — tu: czy. [przypis edytorski] ↩
- nakoniec (starop. forma ort.) — dziś popr.: na koniec; w końcu, ostatecznie. [przypis edytorski] ↩
- poznawa (starop. forma) — poznaje; rozpoznaje. [przypis edytorski] ↩
- dawa (starop. forma) — dziś 3.os.lp: daje. [przypis edytorski] ↩
- mię (starop. forma) — mnie. [przypis edytorski] ↩
- wydawa (starop. forma) — wydaje. [przypis edytorski] ↩
- wzmierziony (starop.) — wstrętny, obmierzły. [przypis edytorski] ↩
- niechcieć (starop. forma ort.) — nie chcieć. [przypis edytorski] ↩
- przykłady (starop. forma) — (między) przykładami. [przypis edytorski] ↩
- zawżdy (starop.) — zawsze. [przypis edytorski] ↩
- w błędzie (starop.) — błądząc; będąc obłąkany. [przypis edytorski] ↩
- nakoniec (starop. forma ort.) — dziś popr.: na koniec; w końcu, ostatecznie. [przypis edytorski] ↩
- pojrzeć (starop. forma) — spojrzeć. [przypis edytorski] ↩
- niestetysz (starop. forma ort.) — niestety; niestetyż. [przypis edytorski] ↩
- gdziesz (starop. forma ort.) — gdzież. [przypis edytorski] ↩
- wżdy (starop.) — przecież. [przypis edytorski] ↩
- rozszarpano jest (starop. forma) — jest rozszarpane; zostało rozszarpane (ciało). [przypis edytorski] ↩
- od źwierzu (starop. forma) — przez zwierza. [przypis edytorski] ↩
- obie ciała (starop. forma) — oba ciała. [przypis edytorski] ↩
- znienagła (starop.) — z wolna, powoli, stopniowo, niepostrzeżenie. [przypis edytorski] ↩
- chocia (starop. forma) — choć, chociaż. [przypis edytorski] ↩
- ziemie (starop. forma) — dziś D.lp r.ż.: (do) ziemi. [przypis edytorski] ↩
- prawić (starop.) — mówić. [przypis edytorski] ↩
- w zamiany (starop.) — w zamian. [przypis edytorski] ↩
- zawiniony (starop.) — tu: zawinięty; obandażowany. [przypis edytorski] ↩
- beło (starop. forma) — dziś popr.: było. [przypis edytorski] ↩
- namiecie (starop. forma) — dziś N.lp: (po) namiocie. [przypis edytorski] ↩
- przezdzięki (starop.) — niechętnie, wbrew woli, opornie, gwałtem, z trudnością. [przypis redakcyjny] ↩
- co raz (starop. forma ort.) — coraz; wciąż. [przypis edytorski] ↩
- roście (starop. forma) — 3.os.lp cz. teraźn.; dziś popr.: rośnie. [przypis edytorski] ↩
- ktoć (...) odjął (starop. forma) — kto ci odjął; tj. kto ci odebrał. [przypis edytorski] ↩
- wżdy (starop.) — przecież, wszak. [przypis edytorski] ↩
- kwoli (starop.) — dla, z powodu. [przypis edytorski] ↩
- przeciwić się komu (starop. forma) — sprzeciwiać się. [przypis edytorski] ↩
- któryć (...) dodawa (starop. forma) — który ci oddaje. [przypis edytorski] ↩
- obacz się (starop.) — tu: opamiętaj się. [przypis edytorski] ↩
- do śmierci prowadzi obojej (starop.) — konstrukcja z formą daw. liczby podwójnej, dziś: prowadzi do obu [rodzajów] śmierci; tj. do śmierci cielesnej i duchowej. [przypis edytorski] ↩
- z nienagła a. znienagła (starop.) — powoli, stopniowo. [przypis edytorski] ↩
- przedsię (starop.) — przecież, wszak, wszakże, jednak. [przypis edytorski] ↩
- głosem (starop.) — tu: na głos. [przypis edytorski] ↩
- lubo wieczorne, lubo wstają rane zorze (starop.) — czy wieczorne, czy [też] ranne wstają zorze. [przypis edytorski] ↩
- jej woła, jej płacze, jej prosi (starop.) — dziś: ją woła, z jej powodu płacze, o nią prosi. [przypis edytorski] ↩
- nieodziane pióry dzieciny (starop.) — nieodziane piórami dzieciny; nieupierzone dzieci (słowika). [przypis edytorski] ↩
- unosić (starop.) — uprowadzać; zabierać. [przypis edytorski] ↩
- i dni i nocy (starop.) — dziś: i dnie, i noce. [przypis edytorski] ↩
- nakoniec (starop. forma ort.) — dziś popr.: na koniec; w końcu, ostatecznie. [przypis edytorski] ↩
- natkniony (starop.) — tu: przetykany (gwiazdami). [przypis edytorski] ↩
- dobrze (starop.) — tu: znacznie. [przypis edytorski] ↩
- prawić (starop.) — mówić. [przypis edytorski] ↩
- zajrzysz (starop.) — zazdrościsz. [przypis edytorski] ↩
- opatrować (starop. forma) — dziś: opatrywać. [przypis edytorski] ↩
- beł (starop. forma) — dziś popr.: był. [przypis edytorski] ↩
- nie beł mistrz jaki uczony, co miał grób z drogich marmurów ukować (starop.) — nie było wykształconego rzemieślnika, który umiałby wykuć grób z drogich marmurów. [przypis edytorski] ↩
- przedsię (starop.) — przecież, wszak, wszakże, jednak. [przypis edytorski] ↩
- ile czas znosił (starop.) — na ile czas pozwalał. [przypis redakcyjny] ↩
- lane świece — odlewane tj. wielkie. [przypis redakcyjny] ↩
- przejrzeć (starop.) — przewidzieć. [przypis edytorski] ↩
- rówien (starop. forma) — równy. [przypis edytorski] ↩
- odjąć się (starop.) — przeciwstawić się (płaczowi silnemu). [przypis edytorski] ↩
- przeraźliwy (starop. forma) — [ten, który] przeraża, przejmuje. [przypis redakcyjny] ↩
- przykrszy (starop. forma) — przykrzejszy. [przypis redakcyjny] ↩
- wżdyć (starop. forma) — konstrukcja z partykułą wzmacniającą -ci, skróconą co -ć; wżdy: przynajmniej, choć, tylko, aby; zgoła, całkiem; przecież, wszakże. [przypis edytorski] ↩
- oboj proch (starop. forma) — proch obojga. [przypis redakcyjny] ↩
- nierozjęty (starop.) — nierozdzielony. [przypis edytorski] ↩
- plundrować (starop., z niem.) — plądrować. [przypis redakcyjny] ↩
- zeszły (starop.) — w podeszłym wieku; stary. [przypis edytorski] ↩
- inszem (starop. forma) — innym. [przypis edytorski] ↩
- obeszły (starop. forma) — w znaczeniu biernym: [otoczony przez gmin; red. WL]. [przypis redakcyjny] ↩
- wspomionę (starop. forma) — dziś: wspomnę. [przypis edytorski] ↩
- żebyśwa była cierpiała (starop. forma) — daw. liczba podwójna; dziś: żebyśmy cierpieli (we dwoje). [przypis edytorski] ↩
- brona (starop.) — brama. [przypis edytorski] ↩
- aby się beła jako ratowała (starop.) — żeby się jakoś ratowała. [przypis edytorski] ↩
- bym beł wypadł (starop. forma) — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika w trybie przypuszczającym daw. czasu zaprzeszłego, wyrażającego czynność wcześniejszą od pozostałych czynności i stanów zapisanych w czasie przeszłym prostym; znaczenie: wypadłbym wcześniej, uprzednio, kiedyś itp. [przypis edytorski] ↩
- zdrowobym ją nazad beł wprowadził (starop.) — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika w trybie przypuszczającym daw. czasu zaprzeszłego, wyrażającego czynność wcześniejszą od pozostałych czynności i stanów zapisanych w czasie przeszłym prostym; znaczenie: zdrowo wyprowadziłbym ją nazad wcześniej, uprzednio itp. [przypis edytorski] ↩
- rozradzić (starop. forma) — odradzić. [przypis edytorski] ↩
- pomnię (starop. forma) — pomnę; pamiętam. [przypis edytorski] ↩
- co się ich najduje (starop.) — ile ich jest. [przypis edytorski] ↩
- krwie (starop. forma) — dziś D.lp r.ż.: krwi. [przypis edytorski] ↩
- znienagła (starop.) — z wolna, powoli, stopniowo, niepostrzeżenie. [przypis edytorski] ↩
- w rychle a. wrychle (starop.) — rychło, prędko, wkrótce. [przypis edytorski] ↩
Źródło i licencja
Domena publiczna · Torquato Tasso
Źródło: Wolne Lektury
Szczegóły techniczne
Komponent: base-text
znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Jerozolima wyzwolona · Fundacja Wolne Lektury; https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/tasso-jeruzalem-wyzwolona/
Źródło: Wolne Lektury
Licencja: LAL-1.3
Zmiany: znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Szczegóły techniczne
Komponent: editorial
Domena publiczna · Piotr Kochanowski
Źródło: Wolne Lektury
Szczegóły techniczne
Komponent: translation
znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Adaptacje komponentów Share-Alike muszą zostać udostępnione na tych samych warunkach.