Loreva
Loreva

Rozdział 4 z 10

PARODOS (WEJŚCIE CHÓRU)

(263–477)

SCENA VII

Ci sami.

SOKRATES

Pokornie, starcze, umilknij 
I słuchaj duchem modlitwy: 
rzuca uroczyście kadzidło na ołtarz i kadzielnicę, wznosi dłonie w modlącej posturze i mówi z emfazą
Władyko, Wietrze bezkreśny, 
Co dzierżysz ziemię w zawiesi, 
Eterze jasny, wy Chmury, 
Boginie łun i piorunów. 
Wstań, Trójca włastów1 — i jaw się! 
Nad głową ucznia zawiśnij! 
Horyzont ciemnieje, słychać dalekie grzmoty.

WYKRĘTOWIC

z okrutnym strachem, dzwoniąc zębami, naciąga płaszcz na głowę
Nie teraz, jeszcze nie teraz, 
Aż ściągnę kaptur, bo zmoknę. 
Żem ja też z domu wychodząc, 
Zapomniał czapy — psiajucha! 

SOKRATES

kończąc modlitwę uroczystym tonem
Bywajcie, Chmury prześwięte! 
Wyznawcy temu się jawcie, 
Czy na Olimpu turnicach2, 
Zawianych śniegiem, siedzicie, 
Czy w Okeana gdzieś sadach 
Rej3 święty Nimf spowijacie, 
Czy wodę z Nilu limanów4 
Konwiami5 ssiecie złotymi, 
Czy Staw Meocki6 tulicie, 
Czy łeb śnieżystą Mimanta7, 
Głos słyszcie, przyjmcie ofiarę 
I obrzędowi folgujcie89! 

SCENA VIII

Ci sami i Chorus chmur.
Z prawej strony od widzów widać krajobraz, zamknięty lesistym stokiem Parnetu. Nad nim ukazuje się ogromny obłok, z którego wśród grzmotu, piorunów i błyskawic dochodzi potężna melodia chóru, jeszcze niewidzialnego: akompaniament fletów i klarnetów.

CHÓR

Strofa (275–290)
Chmury, wieczności pławaczki! 
Naszą rosistą i lotną urodę jawiące, 
Lećmy z prałona rodzica naszego, hej Okeanosa 
Gromko hucznego, na lasem włochate 
Szczyty pagórów ateńskich! 
Lećmy oglądać opoki widoczne z daleka, 
Błogosławiony ten wyraj10 rodzajny, 
Dźwięczne siklawy11 przeświętych strumieni, 
Morze zwełnione i porykujące! 
Właśnie też nieutrudzona źrenica Eteru 
Blaski promienne zażegła12, 
Przeto strzepnąwszy deszczowe powłoki 
Z naszych niemrących postaci, puszczajmy 
Oko daleko po ziemskim okręgu! 

SOKRATES

patrząc w stronę, skąd pieśń idzie
O Chmury arcyczcigodne, 
Znać głos mój doszedł was skoro! 
do Wykrętowica
Słyszałeś śpiewy i grzmoty 
Huczące społem z ust boskich? 

WYKRĘTOWIC

przerażony zwraca się również ku śpiewającym
Choć kornie czczę was, o bóstwa, 
Na grzmoty wasze niestety 
Odwtórzyć13 muszę ze strachu, 
Tak srodze dzwonię zębami: 
Zakon zakonem — to prawda, 
Popuszczam jednak — to druga. 

SOKRATES

Figliki porzuć i nie czyń, 
Jak czynią błazny w komediach, 
Lecz zmilknij zbożnie i słuchaj! 
Rój boskich pieśni już wzlata. 

CHÓR

jeszcze niewidzialny, lecz bliżej
Antystrofa (299–313)
Deszczów piastunki, dziewice! 
Lećmy pozierać na ziemię słoneczną Pallady14, 
Lećmy w krainę przekraśną15 
Kekropa16 urodnych młodzieńców, 
Kędy17 tajemnych obrzędów zakony, 
Kędy się chrama18 zaklęte 
Wrota rozwodzą dla wiernych 
Li w święto nad święta19, 
Kędy niebianom w ofierze stawiają 
Szczytne świątynie i złote posągi, 
Kędy orszaki pobożnych zielenią 
Wieńczą ołtarze w kolejnych miesiącach, 
Świątko po święcie godując20 —! 
Wiosna zaczyna tam hołdem dla Bakcha, 
Plęśba21 i gędźba22 weselem ponosi, 
Kiedy się fletów melodie rozjęczą! 

WYKRĘTOWIC

Zaklinam ciebie na Zeusa. 
Mów, kto są owe majaki, 
Co ronią pieśni tak wdzięczne, 
Czy jakie cne heroiny? 

SOKRATES

Ależ to chmury niebieskie, 
Wszechmocne bóstwa cyganów23, 
Które nam dają sąd trafny, 
Wymowę, umysł przytomny, 
Prawdopozorność24 i kruczki, 
Dowcip i powab ułudny. 

WYKRĘTOWIC

Toć moja duszka słuchała, 
Że aż jej rosły skrzydełka, 
Rada by słówka gryźć zaraz, 
Rozprawiać ściśle o dymie, 
I zdańkiem dzióbać po zdaniu 
I palić dowód na dowód. 
Ano raz chciałbym je widzieć 
Naprawdę, jeśli to można. 

SOKRATES

Spojrzyj tu w górę na Parnet25 
Widać je bowiem, jak suną 
W milczeniu. 

WYKRĘTOWIC

patrzy na wszystkie strony
Gdzież są, nie widzę? 

SOKRATES

pokazuje mu ręką
Zstępują w mnogim zastępie 
Żlebem26 Parnetu, przez gaje, 
Na przełaj. 

WYKRĘTOWIC

wykręca się na wsze strony
Cóż to olsnąłem27, 
Że nic nie widzę? 

SOKRATES

Patrz ku drzwiom! 

WYKRĘTOWIC

Nareszcie! Niby coś widzę! 

SCENA IX

Ci sami i Chór.
Na orchestrę wkracza orszak Chmur tj. 24 dziewic, ubranych w białe, powiewne, szaty, trzymających w ręku długie, przeźrocze zasłony, które przy tańcu wirują dokoła nich rytmicznie. Na głowach mają zielone wieńce. Obie przodownice czyli Arcychmury mają wieńce większe i berła w rękach.

SOKRATES

Jeśliś ich teraz nie dojrzał, 
Masz, bratku, kurzą ślepotę28. 

WYKRĘTOWIC

A może. 
ujrzał i woła z admiracją
O przenajświętsze! 
Aliści pełno ich wszędzie. 

SOKRATES

Wiedziałeś, że to boginie, 
Czy nie wierzyłeś w ich boskość? 

WYKRĘTOWIC

Gdzież tam! Myślałem, że chmury 
To rosa, dymy i para. 

SOKRATES

Kłamstwo, na Zeusa29 to bóstwa, 
Co żywią lud myślicieli, 
Jako doktorków i wróżów, 
Gogów pierścienio-pazurnych, 
Pieśni choralnej rakarzy30, 
Budowy świata naprawców, 
Lecz darmozjadów, cyganów 
Tuczą, bo wierszem im kadzą. 

WYKRĘTOWIC

puka palcem w czoło
Oni to kują te bzdury: 
«Chmur mokrych orkan piorunny, 
Stułebna trąba Tryfona, 
Grzywacza; gwizdów huragan, 
Mgliste otocze, roztęcze, 
Otęcze chmurne i ćmawe, 
Chmurno zamgliste osmędy31...» 
Hej, pili za to i żarli 
Minogi, tłuste łososie, 
Kwiczoły i udka kuropatw! 

SOKRATES

Z łaski tych bogiń — i słusznie. 

WYKRĘTOWIC

Wżdy powiedz, co im się stało, 
Jeśli to chmury naprawdę, 
Że postać wzięły białych głów? 
Prawdziwa chmura nie taka. 

SOKRATES

Więc jaka, opisz jej kształty? 

WYKRĘTOWIC

Nie wiem dokładnie, na przykład... 
Do pierzyn lecą podobne, 
Nigdy zaś, przebóg, do kobiet: 
Te mają nosy jak trąby. 

SOKRATES

A teraz zadam pytanie. 

WYKRĘTOWIC

Mów żwawo, o co ci chodzi! 

SOKRATES

Czyś widział kiedy na niebie 
Chmurę o kształtach Kentaura, 
Pantery, byka lub wilka? 

WYKRĘTOWIC

Na Zeusa, prawda; mów dalej! 

SOKRATES

Czym zechcą, stają się zaraz. 
Gdy ujrzą gdzie perukarza, 
Strojnisia, chłopiąt lubowcę, 
Jakim jest syn Ksenofanta32, 
Drwiąc z szału durnia takiego, 
Ukażą zady Kentaurów. 

WYKRĘTOWIC

Cóż gdy zobaczą złodzieja 
Groszy publicznych, Symona33? 

SOKRATES

By zdradzić łotra charakter, 
W wilki przedziergną34 się zaraz. 

WYKRĘTOWIC

Dlatego, kiedy ujrzały, 
Jak puklerz prasnął Kleonim35 
Tchórza nad tchórze piętnując, 
Wczoraj sarnami się stały. 

SOKRATES

Dzisiaj zaś, widząc Klejstena36 — 
Rozumiesz — wzięły kształt dziewek. 

WYKRĘTOWIC

do chóru
Witajcie ninie37, o Panny, 
Jako dla innych łask pełne, 
Mnie takoż w głos niebosiężny 
Piejcie38, Wszech światów Królowe! 

CHOROS CHMUR

na tle fletów

ARCYCHMURA PIERWSZA

do Wykrętowica
Bądź pozdrowion, łowco wiedzy, 
Siwy dziadu przedwiekowy! 

ARCYCHMURA DRUGA

do Sokratesa
Ty zaś, gładkich słów proroku, 
Mów! Słuchamy twej wymowy. 

CHMURA A

Słuchać mędrków ani chcemy, 
Bujających tych po niebie: 

CHMURA B

Krom39 Prodyka40 dla mądrości 
Jego wielkiej... 

ARCYCHMURA PIERWSZA

przerywając
Kromia41 ciebie, 
Co jak paw ulicą kroczysz, 
Hardym okiem patrzysz z góry: 

ARCYCHMURA DRUGA

I choć marzną bose pięty, 
Ku nam czoło ślesz w lazury42! 

WYKRĘTOWIC

Ziemio matko! Co za głosy, 
Święte, cudne, niepowszednie! 

SOKRATES

Boć jedyne to boginie, 
Arcybóstwa: reszta brednie! 

WYKRĘTOWIC

oburzony
Jako? Na tę świętą ziemię, 
Olimpijski Zeus — to nie bóg? 

SOKRATES

Zeus? A jaki? Cóż ty breszysz43? 
Zeusa nie ma. 

WYKRĘTOWIC

ze zdumieniem
Co powiadasz? 
Któż więc deszcze, kto posyła? 
Wyjaśnij mi to przed wszytkim! 

SOKRATES

Właśnie Chmury. Przed twe oczy 
Dam dowody na to jawne: 
Mów, czyś widział, by deszcz padał 
Gdzie bez chmury, kiedykolwiek? 
Tożby lało i w pogody, 
Kiedy chmury za granicą! 

WYKRĘTOWIC

Na Apolla44! Jak łopatą 
Wsadziłeś mi w łeb tę mądrość, 
A ja pierwej rozumiałem, 
Że Zeus moczy, jak przez sito. 
Ale któż tak łupie grzmotem, 
Że aż drgają podkolanka? 

SOKRATES

Chmury grzmią tak, gdy się toczą. 

WYKRĘTOWIC

Jak, dlaczego, mów, ty śmiałku? 

SOKRATES

Kiedy woda je przepełni, 
Muszą z miejsca swego ruszyć, 
A gdy zwisną ponad sobą, 
Samą siłą swej ciężkości 
Jedne waląc się na drugie, 
Łamią się i łoskot ronią. 

WYKRĘTOWIC

Ktoż więc zmusza je do ruchu, 
Kto, powiadaj, czyż to nie Zeus? 

SOKRATES

Nie on, ale wir powietrzny45. 

WYKRĘTOWIC

Wir? Ten — mówisz? Nie wiedziałem, 
Że kopyta Zeus wyciągnął, 
A za niego Wir jest królem. 
Ale mimo to nic a nic 
Nie pouczasz mnie, skąd grzmoty. 

SOKRATES

Czyś nie słyszał, gdym wykładał, 
Jak brzemienne wodą chmury, 
Jedne waląc się na drugie, 
Łoskot czynią, zagęszczone? 

WYKRĘTOWIC

Mam ci wierzyć bez dowodów? 

SOKRATES

Więc na tobie udowodnię: 
Kiedy w Świątki Panateńskie 
Żurem napchasz się po grdykę, 
Czyć46 nie jeździ po żywocie47, 
Nagle czyż nie huknie z niego? 

WYKRĘTOWIC

Na Apolla! Toć na wnątrzu 
Strasznie burczy mi i kruczy: 
Takie hań48 wyrabia gwałty 
Żur mizerny, nikiej49 grzmoty; 
Zrazu cicho: purli, purli, 
Potem głośniej: purpur, purpur: 
A gdy kucnę na usiadkę, 
Grzmi jak piorun: pappaks, pappaks! 

SOKRATES

Patrz! Z tyciusiej, ot, brzuszyny 
Co za hejnał wypierdziałeś! 
A dech wiatrów, niezmierzony, 
Ten by nie miał czynić grzmotów? 

WYKRĘTOWIC

Więc już nawet mówią ludzie: 
«Zagrzmiał», gdy kto puści dołem. 
Ale skąd się piorun niesie, 
Ogniem zionąc? To wytłumacz! 
Piorun, który jednych spali, 
Drugich zgłuszy i osmali? 
Ja bo wierzę: Zeus nim razi 
Tych, co krzywo przysięgają! 

SOKRATES

Och ty głupcze, ty stańczyku50, 
Ty przedpotopowy baju! 
Gdyby raził krzywokleńce, 
Czyżby nie był Symon ubit 
I Kleonim i Teoros51? 
Toż to krzywokleńcze głowy! 
On zaś własne razi chramy, 
Sunion razi, Aten przyląd, 
Oraz dęby święte! Za co? 
Przedsię52 krzywo dąb nie przysiągł53! 

WYKRĘTOWIC

Nie wiem. Jednak prawisz54 mądrze. 
Czymże jest więc piorun Zeusa? 

SOKRATES

Kiedy skwarny wiatr zawieje 
I wciśnie się w łono chmury, 
Jako pęcherz ją nadyma; 
Wnet w następstwie praw przyrody 
Starga obwłok i wypada 
Pod ciśnienia siłą straszną, 
Zapalając się sam z siebie, 
Pośród tarcia, pośród zgrzytu. 

WYKRĘTOWIC

Doświadczyłem, przebóg, tego 
Sam na sobie, tak przypadkiem: 
Dla krewniaków w świątko Zeusa 
Kiszkę smażąc, zapomniałem 
Naciąć szelmy. Gdy się wzdęła, 
Rozpuczyło ją i nagle 
W same ślepia mi siurnęła, 
Wrzącym łojem parząc gębę! 

CHÓR

ARCYCHMURA I

Zapragnąłeś od nas chłopie, 
Na gwałt wiedzy wielkiej ceny; 

ARCYCHMURA II

Toż cię będą zwać szczęśliwym 
Ateńczycy i Helleny, 
Jeśli pamięć masz i pomysł. 
Jeśli duch twój nie zna znoju... 

CHMURA A

przerywając na wyścigi jedna drugiej
Jeśli ciało nie omdleje, 
Ni w pochodzie, ni w postoju, 

CHMURA B

Jeśli mrozy krzepko znosisz, 
Nie obzierasz się za miską, 

CHMURA C

Winem gardzisz i hulanką... 

CHMURA D

Odsię55 żeniesz56 żądzę niską... 

ARCYCHMURA I

A mądrości ten cel kładziesz, 
W jaki praktyk winien mierzyć: 
W sądach i na sejmach wygrać 
I językiem pobój szerzyć57! 

WYKRĘTOWIC

Oto, czy duch mam jak rzemień, 
Na bezsenne troski twardy, 
Czy mój brzuch się umie kurczyć 
I pożywić byle bulwą, 
Fraszka o to: strzyma cielsko, 
Gdybyś nawet kuł w nie młotem... 

SOKRATES

Jeszcze jedno: w cudze bogi 
Nie masz wierzyć, kromia w nasze, 
Chaos, Chmury oraz Język, 
W trójcę bożą tę, jedyną! 

WYKRĘTOWIC

zahukany, z rezygnacją
Toć już innych nie pozdrowię, 
Choćbym spotkał gdzie w ulicy, 
Nie dam żertwy58 ani wina, 
Ani im zakadzę mirrą! 

ARCYCHMURA I

Śmiało wyjaw twe życzenia: 
Sprawim, być59 się wszystko wiodło, 
Póki będziesz nas czcił, wielbił, 
Póki praktyk chęć — twe godło! 

WYKRĘTOWIC

Panny możne, jedną dajcie 
Rzecz maleńką: by w gadaniu 
Każdy Hellen o sto stajań 
Za mną został, het, het, w tyle! 

ARCYCHMURA II

Stanie się to z łaski naszej: 
Na wiek wieków, od tej chwili — 
Więcej walnych wniosków w gminie 
Nikt nad ciebie nie przesili! 

WYKRĘTOWIC

Jechał je sęk... walne wnioski; 
Dyć60 nie oto was tu proszę: 
Chcę wykręcić się spod prawa, 
Z lichwy wymknąć się pazdurów! 

ARCYCHMURA I

Gdy niewielkich pragniesz rzeczy, 
Spełni się twe rozkazanie: 
Ninie61 naszym tu Świątnikom 
Daj się, służ im, co sił stanie! 

WYKRĘTOWIC

Wierzę wam i tak trza zrobić, 
Bo mnie nędzi dola sroga 
I ogiery, te rasowe, 
I ta żonka, strasznie droga! 
śpiewa:
Więc wam daję duszę, ciało; 
Róbcie teraz, wydziwiajcie, 
Co się będzie podobało! 
Bijcie, głódźcie, pić nie dajcie, 
Drzyjcie pasy, na mróz w budzie 
Zawrzyjcie62 mnie!... Bych63 ze saka64 
Lichwy umknął, byle ludzie 
Bali się mnie, jak junaka, 
Śmiałka, zbója, kpa, urwisza, 
Pieniacza, psa, lisa, łgarza, 
Wygi, gada, gza, okpisza, 
Hycla, kręta, łotra, wszarza 
I piernikarza! 
Choćby mi tak powiedał do oczu świat cały, 
Niechaj mi robią, co chcą, niechaj drą w kawały, 
Klnę się Demetrą: 
Niech mnie już i posieką, i na kiszkę zetrą, 
I zżrą mędrały! 

CHÓR

Jakiż to w nim duch ogromny, 
Na wsze gotów i przytomny! 
Słysz więc, że niebosiężną okryjesz się chwałą 
Wśród ludzi, kiedy pojmiesz tę naukę całą! 

WYKRĘTOWIC

Cóż zyskam? 

CHÓR

Po wiek wieków, łaskami naszemi 
Darzon65, zyskasz raj szczęścia śród ludzi na ziemi! 

WYKRĘTOWIC

Czy ujźrą66 to me oczy naprawdę? 

CHÓR

Tak będzie. 
Podwoje twego domu wielki tłum obsiędzie, 
Aby z tobą obcować i wejść w rozgowory67: 
Będziesz im pisał pozwy, skargi i wiódł spory 
Za tysiące dukatów, twego sprytu godne! 

ARCYCHMURA I

do Sokratesa
Bierz się więc do tego starca, 
Wstępne pocznij nauczanie, 
Umysł dobrze mu pomieszaj, 
Potem pytaj go o zdanie! 

SCENA X

Ci sami. Chmury rozsiadają się na scenie w dwu grupach i słuchają.

SOKRATES

Nuże, sam opisz charakter swej duszy, 
Abym, poznawszy, jaką jest, mógł zażyć 
Mej mechaniki szkolnej nowych metod! 

WYKRĘTOWIC

Co? Mechaniki? Chcesz machiną walić? 

SOKRATES

Gdzież znowu! Zadam kilka krótkich pytań. 
Jaką masz pamięć? 

WYKRĘTOWIC

Dwojaką, na Zeusa! 
Jedna wyborna, gdy mnie co kto winien, 
Druga wręcz marna, kiedym ja sam winien. 

SOKRATES

Czy masz z natury łatwość, zręczność w mowie? 

WYKRĘTOWIC

W mowie zręczności nie mam, za to w łapie. 

SOKRATES

Jakże więc będzie z nauką? 

WYKRĘTOWIC

Wybornie. 

SOKRATES

Więc gdy ci rzucę jaki pomysł mądry 
Z nadziemskiej wiedzy, w lot czy pojmiesz, schwycisz? 

WYKRĘTOWIC

Co? Jak pies muchy, tak mam łowić mądrość? 

SOKRATES

do siebie
Człowiek ten gbur jest, przy tym dzikus, barbar. 
do Wykrętowica groźnie
Boję się, starcze, czy tu bat pomoże... 
Spróbujmy. Jeśli cię biją, co czynisz? 

WYKRĘTOWIC

Niech biją... czekam, za czas wzywam świadki, 
A zasie za czas mały skargę wnoszę. 

SOKRATES

Wejdź w dom, zrzuć burkę! 

WYKRĘTOWIC

Czylim68 w czym przeskrobał? 

SOKRATES

Nie. Lecz w uczelnię wchodzi się bez płaszcza. 

WYKRĘTOWIC

Przeć69 tam nie idę szukać, co mi skradli70. 

SOKRATES

Nie pleć, lecz zrzucaj! 
Przy tych słowach zdziera z niego gwałtownie chlajnę.
Wykrętowic zrzuca na rozkazujący mistrza gest sandały. W tej chwili wybiega spomiędzy uczniów i porywa rzeczy Chajrefont.

WYKRĘTOWIC

Powiedz mnie to jeszcze: 
Gdy się przyłożę setnie do nauki, 
Do kogo z uczniów stanę się podobien? 

SOKRATES

Do Chajrefonta, jak dwie krople wody. 

WYKRĘTOWIC

A niech cię jasne!!!... Taki zdechlak będę! 

SOKRATES

Przestań już bredzić, na koniec raz chodź już! 
No prędzej; za mną! 

WYKRĘTOWIC

Dajże ty mi w rękę 
Placuszek z miodem; tak się bowiem stracham, 
Jakbym lazł w czeluść wróża Trofoniosa71. 

SOKRATES

Jazda! Cóżeś tak ugrzązł przy tych dźwierzach72? 
Wpycha Wykrętowica do pomysłowni. Uczniowie zabierają koszyk, kadzielnicę i żużelnik, wchodzą do pomysłowni i zamykają drzwi. Na scenie pozostaje tylko chór, który zwraca się uroczystym pochodem w kilku szeregach do widzów.
  1. włast (daw.) — władca. [przypis edytorski] ↩
  2. turnice (reg.) — turnie, tj. szczyty górskie. [przypis edytorski] ↩
  3. rej (daw.) — korowód. [przypis edytorski] ↩
  4. liman — płytkie słone jezioro w pobliżu morza. [przypis edytorski] ↩
  5. konew (daw.) — dzban. [przypis edytorski] ↩
  6. Staw Meocki — Jezioro Meockie, staroż. nazwa Morza Azowskiego, od zamieszkujących jego wybrzeża plemion Meotów. [przypis edytorski] ↩
  7. Mimant — obecnie Karaburun, szczyt górski na wschodnim wybrzeżu Azji Mniejszej, w pobliżu wyspy Chios. Staroż. nazwa pochodzi od imienia jednego z mitycznych gigantów. [przypis edytorski] ↩
  8. na Olimpu turnicach (....) wodę z Nilu (...) w Okeana gdzieś sadach (...) Staw Meocki (...) łeb śnieżystą Mimanta (...) przyjmcie ofiarę... — Sokrates wzywa Chmury z czterech stron świata: z północy, zachodu, południa i wschodu. Olimp na północnej granicy Tracji, dziś Elembo, szczyt blisko 3000 m wysoki, „niebieski dwór” olimpijskich bogów; sady Okeanosa na zachodzie to święty gaj Hesperyd i złotych jabłek, gdzie nimfy, osłonione przed ludzkim okiem parawanem Chmur, pląsają święty rej (dziś Gibraltar); Staw Meocki i Mimas, szczyt w Jonii azjatyckiej, więc na wschodzie, Nil na południu. [przypis tłumacza] ↩
  9. folgować — pozwalać, przyzwalać; tu: sprzyjać. [przypis edytorski] ↩
  10. wyraj — miejsce, gdzie ptaki odlatują na zimę. [przypis edytorski] ↩
  11. siklawa (reg.) — wodospad na górskim strumieniu. [przypis edytorski] ↩
  12. zażegnąć — zapalić. [przypis edytorski] ↩
  13. odwtórzyć — odpowiedzieć. [przypis edytorski] ↩
  14. Pallada (mit. gr.) — przydomek Ateny, bogini mądrości i sprawiedliwej wojny. [przypis edytorski] ↩
  15. przekraśny — przepiękny. [przypis edytorski] ↩
  16. Kekrop a. Kekrops (mit. gr.) — półczłowiek, półwąż, syn Gai, pierwszy, mityczny król Attyki, założyciel Aten (ateński Akropol nosił pierwotnie nazwę Kekropia. [przypis edytorski] ↩
  17. kędy (daw.) — gdzie. [przypis edytorski] ↩
  18. chram (daw.) — świątynia. [przypis edytorski] ↩
  19. święto nad święta — Święto Demetry i Kory w Eleusis i mysterie eleusyńskie: „wierni” to wtajemniczeni tj. mystowie, zakon najbardziej czczony, najbogobojniejszy; procesja z Aten do Eleusis należała do największych uroczystości w Helladzie. [przypis tłumacza] ↩
  20. godować — świętować. [przypis edytorski] ↩
  21. plęśba — pląsanie; taniec. [przypis edytorski] ↩
  22. gędźba (daw.) — muzyka. [przypis edytorski] ↩
  23. cyganów — wyraz ten użyty w znaczeniu cyganerii: nowomodnych literatów. [przypis tłumacza] ↩
  24. Prawdopozorność — cecha podobieństwa do prawdy. [przypis edytorski] ↩
  25. Parnet — wzgórza na północ od Aten. [przypis tłumacza] ↩
  26. żleb — podłużne, rynnowate zagłębienie w skale biegnące w dół stoku, powstałe wskutek erozji skalnej. [przypis edytorski] ↩
  27. olsnąć (daw.) — oślepnąć. [przypis edytorski] ↩
  28. kurza ślepota — niezdolność widzenia po zmierzchu (choroba związana z niedoborami diety). [przypis edytorski] ↩
  29. Zeus (mit. gr.) — najważniejszy z bogów, władca Olimpu, brat Posejdona i Hadesa, syn Kronosa, patronujący zjawiskom na niebie, zwłaszcza piorunom. [przypis edytorski] ↩
  30. rakarz (daw.) — hycel. [przypis edytorski] ↩
  31. Chmurno zamgliste osmędy — parodia młodopolskich neologizmów. [przypis edytorski] ↩
  32. perukarza, strojnisia, (...) jakim jest syn Ksenofanta— tym synem Ksenofantesa był Hieronym, poeta liryczny, z którego drwi Arystofanes w Chamach Acharnejskich [ob. tłum. jako: Acharnejczycy; red. WL] 389, że ma tak olbrzymie włosy, iż staje się niewidoczny, jak pod czapką Plutona „Niewidką”. [przypis tłumacza] ↩
  33. Symon — jakaś marna figura, sofista z Heraklei, osławiony krzywoprzysięzca i lichwiarz. [przypis tłumacza] ↩
  34. przedziergnąć się a. przedzierzgnąć się — przemienić się. [przypis edytorski] ↩
  35. jak puklerz prasnął Kleonim — Kleonymos, Falstaff Arystofanesa, brzuchała, żarłok, pieczeniarz i tchórz: przed wyprawą wojenną usiłował się nadaremno wykręcić, podczas bitwy rzucił tarczę (stracić tarczę uchodziło za hańbę) i uciekł: groził mu wskutek tego proces o tchórzostwo, δειλίας γραφή, karane atimią, tj. odjęciem praw obywatelskich bez konfiskaty mienia. [przypis tłumacza] ↩
  36. Klejsten — znany hulaka i rozpustnik. [przypis tłumacza] ↩
  37. ninie (daw.) — teraz. [przypis edytorski] ↩
  38. piać (daw.) — śpiewać. [przypis edytorski] ↩
  39. krom (daw.) — prócz. [przypis edytorski] ↩
  40. Prodyk — Prodikos z wyspy Keos, sofista współczesny, znany z wykładów o właściwym użyciu i znaczeniu wyrazów; sławna jest jego opowieść o Heraklesie na rozstajnych drogach. [przypis tłumacza] ↩
  41. kromia — oprócz; także: krom. [przypis edytorski] ↩
  42. choć marzną bose pięty, ku nam czoło ślesz... — Sokrates był ubogi, miał tam gdzieś w Atenach mały domek i kawałeczek gruntu, jako zeugita, lecz to zaledwie starczyło na utrzymanie żony i dzieci. Śmiano się, że chodzi boso, a co do hardego wzroku, to nawet Platon pisze, że mając wypukłe oczy, patrzał groźnie, „na kształt tura” (ταυρηδόν, Fajdon). Postać jego nadawała się do kpinek: potężne cielsko, krótki gruby kark, rysy twarzy grube, nos spłaszczony i ten wzrok „na kształt tura”. [przypis tłumacza] ↩
  43. breszyć (starop.) — kłamać. [przypis edytorski] ↩
  44. Apollo (mit. gr.) — bóg słońca, sztuki, wróżbiarstwa i gwałtownej śmierci, przewodnik dziewięciu muz. [przypis edytorski] ↩
  45. wir powietrzny [powoduje ruch] — Arystofanes wydrwiwa poglądy Demokryta, Anaksagorasa i Protagorasa, głoszących filozofię monistyczną: świat powstał z wirujących atomów; wir atomów, δίνη v. δῖνος to świat cały. Chłop zrozumiał dosłownie, zwłaszcza, że Dios i Dinos brzmiało mu podobnie. [przypis tłumacza] ↩
  46. Czyć nie jeździ — inaczej: czy ci nie jeździ. [przypis edytorski] ↩
  47. żywot (daw.) — tu: brzuch. [przypis edytorski] ↩
  48. hań (reg.) — tam. [przypis edytorski] ↩
  49. nikiej (reg.) — jak. [przypis edytorski] ↩
  50. stańczyk — tu: błazen. [przypis edytorski] ↩
  51. Teoros — totumfacki Kleona, wyśmiany przez Arystofanesa w Acharnach i Osach. [przypis tłumacza] ↩
  52. przedsię (daw.) — przecież, jednak. [przypis edytorski] ↩
  53. krzywo dąb nie przysiągł — dąb był właśnie Zeusowi poświęcony. [przypis tłumacza] ↩
  54. prawić (daw.) — mówić. [przypis edytorski] ↩
  55. odsię — od siebie. [przypis edytorski] ↩
  56. żenąć (daw.) — gnać; tu: wygnać. [przypis edytorski] ↩
  57. pobój szerzyć — zwalczać przeciwników; czynić pobojowisko. [przypis edytorski] ↩
  58. żertwa (daw.) — ofiara. [przypis edytorski] ↩
  59. być się (...) wiodło — by ci się wiodło. [przypis edytorski] ↩
  60. dyć (reg.) — przecież. [przypis edytorski] ↩
  61. ninie (daw.) — teraz. [przypis edytorski] ↩
  62. zawrzeć (daw.) — zamknąć. [przypis edytorski] ↩
  63. Bych(...) umknął — abym umknął. [przypis edytorski] ↩
  64. sak — worek, sakwa. [przypis edytorski] ↩
  65. darzon — darzony (forma skrócona); obdarowany. [przypis edytorski] ↩
  66. ujźrzeć (starop.) — ujrzeć, zobaczyć. [przypis edytorski] ↩
  67. rozgowor (daw., reg.) — rozmowa. [przypis edytorski] ↩
  68. Czylim w czym przeskrobał — czy w czymś przeskrobałem; czy w czymś zawiniłem. [przypis edytorski] ↩
  69. przeć — przecież. [przypis edytorski] ↩
  70. Przeć tam nie idę szukać, co mi skradli — jeśli Ateńczyk miał na kogo podejrzenie o kradzież, mógł zrobić rewizję w domu podejrzanego, lecz musiał odzież zwierzchnią zdjąć, by nie powiedziano, że podrzucił. [przypis tłumacza] ↩
  71. czeluść wróża Trofoniosa — jaskinia Trofoniosa w Lebadei w Beocji, dokąd się udawano po wyrocznię i wróżbę. Była to ciemna, ponura grota, pełna wyziewów kwasu węglowego, które odurzały i doprowadzały ludzi do halucynacji. Placek z miodem jako ofiara dla smoków i wężów, które strzegły zaklętej jaskini. Trofonios, za życia budowniczy, po śmierci czczony jako półbóg, był panem tej wyroczni. Opowiadano sobie straszne rzeczy o widmach i okropnościach, jakie się tam ukazywały. Poeta Kratinos wyśmiał ten zabobon w komedii Trofonios. Patrz: Lukian, Rozmowy Umarłych, III, str. 239 i 240, tłum. M. Bogucki, Wyd. Ak. Um. Biblioteka Przekładów z literatury starożytnej, T. I, Kraków 1906. [przypis tłumacza] ↩
  72. dźwierze (daw.) — drzwi. [przypis edytorski] ↩
Źródło i licencja

Domena publiczna · Arystofanes

Źródło: Wolne Lektury

Szczegóły techniczne

Komponent: base-text

znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Chmury · Fundacja Wolne Lektury; https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/arystofanes-chmury/

Źródło: Wolne Lektury

Licencja: LAL-1.3

Zmiany: znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Szczegóły techniczne

Komponent: editorial

Domena publiczna · Edmund Cięglewicz

Źródło: Wolne Lektury

Szczegóły techniczne

Komponent: translation

znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Adaptacje komponentów Share-Alike muszą zostać udostępnione na tych samych warunkach.

Zgłoś błąd tłumaczenia

Przypis