XIII

Fregata spała już od dawna po dniu narzekania, że ją drze po kościach. Noc była niespokojna, a wiatr latał z ogromnym łopotem. Przy chwiejnym, bladozłotym świetle dwóch świec siedział w starym fotelu kapitan Baren, a Piotr na wprost niego po drugiej stronie stołu. Migotliwy, miękki, pieszczotliwy blask zabarwił zmarszczoną twarz kapitana na kolor starej, zżółkłej słoniowej kości. W kątach spał mrok, rzadki jak pajęczyna. W izbie było ciepło, przytulnie i cicho. Słowa kapitana padały w nocną ciszę bezszelestnie jak w stojącą spokojną wodę.

— Musisz, Piotrze, dowiedzieć się o wielu sprawach, które wydają ci się niejasne. Czy chcesz mnie o co zapytać?

— Nie, panie kapitanie.

— Czy nie dziwiło cię to, że nagle, wśród nocy, obcy człowiek rzuca nożem, a potem porywa ciebie i dręczy?

— Dziwiło mnie, panie kapitanie

— Ale nie dochodziłeś tej sprawy, chociaż sam wziąłeś w niej udział i to bolesny udział. Zapytałeś jedynie, co oznacza „Oko zorzy”. To dobrze, to bardzo pięknie z twojej strony. Ufałeś mi i słusznie. Wśród ludzi wysokiej kultury pierwszą zasada współżycia jest unikanie wdzierania się w cudze sprawy i w cudze tajemnice. Nie należy nigdy pytać milczącego, gdyż pytaniem można mu zadać ból. Każdy jest panem swoich tajemnic, a ten, co się wdziera do skrytki w ludzkim sercu, czyni rzecz złą i brzydką. Tak mnie uczono w Anglii w dniach mojej młodości, ciebie zaś tego nikt nie uczył, a postępujesz dobrze. Jestem ci za to wdzięczny, przyjacielu.

Złoty płomień świec musiał błysnąć czerwonym blaskiem, Piotr bowiem poczerwieniał z wielkiego zadowolenia.

— Sam ci teraz o wszystkim opowiem. I o tym, co oznacza „Oko zorzy”, i o tym, czego chciał ten człowiek, który cię więził. Jest to zły człowiek...

Kapitan Baren przerwał na chwilę, jak gdyby wpatrywał się w oddalone i we mgłach zatopione wspomnienie, które powoli ku niemu nadpływa. Patrzył przed siebie przez przesiane światło świec, ale jak gdyby ich nie widział.

— Przed wielu laty — mówił cicho — dowodziłem statkiem krążącym wśród archipelagu na morzach południowych. Podobno miałem dobrą sławę. Ludzie są łaskawi... Mogłem zająć stokroć lepsze stanowisko na każdym wielkim okręcie oceanicznym, kochałem jednak moją włóczęgę po tych morzach groźnych i prześlicznych, z których wyspy wyrastają jak ogrody...

— Znam te strony — przerwał cichutko Piotr.

— Znasz te strony? — zdumiał się kapitan. — Jakże to? Ach! — zaśmiał się łagodnym śmiechem. — Prawda, że czytałeś książki o morzu! Łatwa i tania podróż. Mnie ona jednak zmęczyła, nawet bardzo zmęczyła, chociaż należałem do szczęśliwych dowódców. Więcej jednak pożarłem w owym czasie chininy1 niż chleba, gdyż febra mną trzęsła. Domęczył mnie cyklon, goniący za mną przez tysiąc mil. Ocaliłem okręt, ale wtedy po raz pierwszy serce we mnie omdlało. Zbyt było znużone. Trzydzieści lat włóczęgi po wodach burzących się z nagła, nieoczekiwanie, pod słońcem ociekającym roztopionym do białości gorącem, to nieco więcej niż taka sama liczba lat na pływającym pałacu na linii Anglia-Nowy York2. Powiedziałem więc sobie: „Odpocznij, kapitanie. Już jesteś siwy, wiatr cię nadgryzł, a słońce cię usmażyło...”. — Czy słuchasz, chłopcze? Nie jesteś senny?

— Będę słuchał do białego dnia — szepnął Piotr.

— Zagnało mnie do mizernej wyspiarskiej stolicy, Papeete3. Siedziałem w niej ze dwa tygodnie i wtedy zjawili się u mniej trzej ludzie. Jednym był Perkins, Anglik, dzielny człowiek; drugim cichy, diabelsko mądry Chińczyk. Znałem go dobrze i spotykałem ze sto razy. Był on handlarzem pereł, jednym z największych i najbogatszych. Człowiek uczciwy jak każdy chiński kupiec i niesłychanie wytworny. Lubiłem go bardzo i on mnie lubił. Ci dwaj, Perkins i Li-Fu, przywiedli do mnie młodego, ogromnego marynarza. Nie wiadomo, jakiej był narodowości; Perkins twierdził, że to Fin, agenci mówili, że to Szwed. Mógł być równie dobrze Norwegiem, Duńczykiem albo Niemcem. Bóg to raczy wiedzieć. Nie wiem tego do dzisiaj. Zdaje się, że on nie miał ojczyzny, a żadna nie byłaby o niego walczyła.

— To tamten? — zapytał Piotr.

— Tak, to „nasz” marynarz. Nie chciałbym obrażać żadnego uczciwego narodu niepewnym twierdzeniem, że on do niego należy. Teraz wiem, że przebywa w Finlandii, co niczego nie dowodzi. Zapewne pragnął być blisko mnie, a tam jest mu najwygodniej albo najbezpieczniej. Wtedy włóczył się od wyspy do wyspy, od faktorii4 do faktorii, lecz nikt niczego dokładnego o nim nie wiedział. „Kto to taki?”, zapytałem Chińczyka. „Marynarz”, odrzekł mi. „ Ptak morza, mewa. Spojrzenie ma złe, ale on coś wie”. Przedstawił się nazwiskiem jakby holenderskim, dziwnie niepasującym do jego jasnowłosej głowy. „Nazywam się Wayden”, rzekł krótko. W owej chwili zaczęła się historia zła i smutna.

Kapitan umilkł, jakby przykre wspomnienie zbyt szorstko dotknęło jego serca. Potarł czoło i zaczął opowiadać ustęp z awanturniczej powieści, jak gdyby jednej z tych, które należały do biblioteki młodzieńczej Piotra.

We czterech poszli do jedynego hotelu Papeete. Perkins wynalazł odosobniony kąt na dusznej werandzie i kazał podać chłodzące napoje.

— Dla mnie wódki — rzekł Wayden szorstko w wyspiarskim narzeczu, znanym tam każdemu.

— Może być wódka — odrzekł Anglik.

Li-Fu zmrużył z niesmakiem oczy i przyglądał się pilnie swoim wypielęgnowanym paznokciom. Kapitan Baren milczał długo, wreszcie rzekł porywczo:

— O co idzie?

— Kapitanie Baren — odpowiedział cicho Perkins. — Ten człowiek odkrył dziewiczy atol.

— Gdzie to jest? — zapytał Baren, zwróciwszy się do ogromnego marynarza po angielsku.

Marynarz mruknął jakieś słowo w niezrozumiałym języku.

— On nie umie po angielsku — objaśnił Perkins.

— A jakim językiem on gada?

— Nikt nie wie, jaki jest jego język ojczysty, ale rozumie narzecze mórz południowych i wcale dobrze mówi po niemiecku. Wiem, że pan zna język niemiecki, ja go znam również, a Chińczyk studiował w Berlinie. Mówmy tym językiem.

Odtąd rozmawiano i po angielsku, i po niemiecku.

Baren powtórzył swoje pytanie.

— Gdzie jest ten atol?

Marynarz uśmiechnął się niemile drwiącym uśmiechem i zapytał:

— Czy pan chce kupić perły za darmo, kapitanie?

— Jakie perły?

— Ten człowiek twierdzi — wmieszał się Chińczyk do rozmowy, skłoniwszy się lekko obecnym — że w miejscu przez niego odkrytym istnieją perłowe złoża. Pragnie, oczywiście, sprzedać swoją tajemnicę.

— Ja jej nie kupię! — mówił Baren.

— Oni kupią — zaśmiał się marynarz. — Li-Fu kupi, bo to jego interes. I Perkins kupi, bo jest dobrym kupcem. Pana nikt nie zmusza — dodał z wyraźną niechęcią.

Waydenowi nie podobało się otwarte, jasne spojrzenie kapitana.

— Istotnie — rzekł Perkins. — My chcemy kupić wiadomość, tylko ten dżentelmen stawia zbyt wygórowane warunki, ale o tym pomówimy. Pana chcemy prosić, drogi kapitanie, aby nas pan tam zawiózł.

— Każdy was tam zawiezie...

— Oczywiście, ale my nie chcemy byle kogo. Pan jest, nikogo nie obrażając, najuczciwszym człowiekiem, jaki kiedykolwiek pływał po tych wodach.

— Proszę nie przesadzać — mruknął Baren.

— Przesada jest kwiatem poezji — rzekł słodko Li-Fu. — Mówiąc zaś językiem szorstkim i pospolitym, jest to wielki interes, a my nie pragniemy mieć nikczemnych wspólników. Pragniemy jedynie pana. Pan potrafi utrzymać tajemnicę nawet na tych morzach, na których muszla gada do muszli, a palma powtarza plotki palmie. To jest gadatliwa strona świata. Czy nie obraziłem pana zbyt długą i nierozumną mową?

Kapitan Baren uśmiechnął się, bardzo bowiem lubił Chińczyka. Spojrzał uważnie na szczerą twarz Anglika, potem przyjrzał się uważnie tajemniczemu marynarzowi.

— Czego żąda ten człowiek? — zapytał ostro.

— Czwartej części miesiecznego połowu — odrzekł Perkins.

— Dlaczego czwartej? Jest was trzech.

— Jest nas czterech, panie kapitanie, — powiedział Li-Fu z ukłonem. — Oczywiście, jeżeli łaska pańska jest tak niezmierna, że raczy mnie pan uważać za osobę.

— Proszę wytłumaczyć mi jasno całą sprawę — rzekł Baren.

— Jest ona jasna — mówił Anglik. — Pan Wayden pragnie spisać formalną umowę. Ma być tak: Li-Fu i ja finansujemy całą wyprawę, pan nas powiezie, a on wskaże dokładne położenie atolu. Będziemy pracowali przez miesiąc, a do każdego z nas należy jeden tydzień połowu.

— W jakim porządku?

— O tym rozstrzygnie losowanie. Co kto zdobędzie w swoim tygodniu, to będzie jego.

Kapitan Baren wzruszył ramionami.

— Jakże to? Pan się zgadza na przypadek, panie Wayden?

— Zgadzam się. Czy panu to się nie podoba?

— A jeśli pan nie znajdzie nic?

Wayden spojrzał na niego przenikliwie i z lekka się uśmiechnął.

— Niemożliwe — odpowiedział krótko.

— Pan Wayden — wtrącił Chińczyk — jest dobrej myśli, co jest przywilejem kwitnącej młodości. Nadzieja jego jest różowa jak perły.

— A jakiej myśli są panowie?

— Moja starość nie ma niczego do stracenia, a pan Perkins szukał tak długo nadaremnie, że wreszcie pragnie coś znaleźć. Cóż mówi pański świetny rozum, przed którym padam na kolana i biję czołem o ziemię?

— Mój rozum mówi — rzekł Baren powoli — że jeżeli pan Wayden zna tajemniczą wyspę, znają ją zapewne i inni. Przecie pan nie był tam sam?

Olbrzymi marynarz zastanowił się przez chwilę, potem odpowiedział:

— Byli tacy, którzy wiedzieli i byliby tam popłynęli, ale szkuner zatonął. Ocalał tylko jeden człowiek, od którego kupiłem wiadomość. Ale i ten już nie żyje — dodał ze złym uśmiechem.

— Widzę, że sama śmierć strzeże tajemnicy. Smutna to tajemnica, jeśli umiera każdy, kto ją zna. Panów to nie trwoży?

Perkins uśmiechnął się drwiąco, a Chińczyk rzekł z powagą:

— Śmierć jest jak tygrys: najedzony nie napada. Korzystajmy z chwili jego obżartej senności. Czy pan kapitan poprowadzi statek?

— Namyślę się — rzekł Baren. — Do jutra.

W tej chwili Wayden spojrzał mu prosto w oczy.

— Panie kapitanie! Rozumie się, że pan przyrzeka tajemnicę?

— A cóż ja wiem, abym miał przyrzekać tajemnicę?

— Już pan coś wie. Potem pan będzie wiedział wiele.

— Nie tylko ja — odrzekł kapitan zniecierpliwiony. — Będziemy mieli załogę i nurków...

Wayden zmrużył oczy i machnął lekceważąco ręką. Zła to była wróżba dla tych ludzi.

„Ach, tak?”, pomyślał kapitan.

Perkins pozostał w hotelu z marynarzem, a Chińczyk odprowadzał kapitana.

— Kto to jest Wayden? — zapytał kapitan.

— Morze rodzi złote ryby i rekiny — odrzekł zadumany Li-Fu. — Na pustyni są lwy, ale są i szakale.

— Nie podoba mi się ten człowiek.

— Pański dobry smak zachwyca mnie, kapitanie. Będzie on tylko przewodnikiem trzech ludzi uczciwych i zostanie zapłacony. Niech pan przystąpi do tej sprawy, aby uradować moje stare, robaczywe serce, gdyż bez pana nie pojadę. Może się pan wzbogaci, kapitanie? Do moich niegodnych uszów doszły słuchy, że po trzydziestu latach pracy dorobił się pan jedynie srebra na czcigodnej głowie. Będzie pan mógł na starość powrócić tam, dokąd tęskni pańska dusza, podobna do rozkwitłej gałęzi.

— Co pan wie o mojej duszy? — zapytał zdumiony kapitan. — Skąd?

— Pańska dusza wygląda przez pańskie nadobne oczy jak człowiek przez szyby okienka. Pan zawsze patrzy w tę stronę, w której znajduje się pańska urocza ojczyzna. Ja pana rozumiem, bo ja też patrzę zawsze w ową stronę, godzie jest moja ojczyzna. Jeśli pozwoliłem sobie powiedzieć rzecz niesłuszną, niech mnie pan zdepce jak robaka.

— Pan jest uczciwym i zacnym człowiekiem, Li-Fu! — rzekł cicho kapitan.

Rozważał tę sprawę przez całą noc. Słowa Chińczyka wydały mu się rozsądne. Istotnie, jest niemal biedny i zmęczony, bo nie ma w sobie drapieżności, rabującej ciche wyspy i naiwnych dzikusów. Pochodzi z innego świata, nie ma duszy twardej, zaborczej, zachłannej duszy korsarza. Pochodzi z kraju, w którym słońce nie zabija ani nie mąci zmysłów. Tam pragnie odpocząć. Do tego kraju pragnie powrócić, lecz nie z pustymi rękami, aby objadać innych. Trzeba spróbować. Sprawa jest uczciwa, chociaż namawia do niej człowiek, do którego poczuł od razu gwałtowną niechęć. Jakiś szakal morza. Otrzyma jednak swoją część i odejdzie.

Kapitan zjawił się nazajutrz na zebraniu i rzekł krótko:

— Zgadzam się!

— Dusza moja śpiewa z radości jak słowik — powiedział ze słodyczą Li-Fu.

Po upływie miesiąca, pożegnawszy się z załogą dowodzonego przez niego okrętu, wolny od wszelkich zobowiązań, rozpoczął gwałtownie przygotowania do dalekiej, ostatniej wyprawy. Naradzał się jedynie z Perkinsem, który miał załatwić kwestie prawne, i z Li-Fu, z Waydenem nie zamienił słowa. Byłoby to zresztą dość trudne, marynarz bowiem ustawicznie pił samotnie. Spotkali się dopiero na wybornym szkunerze, obsługiwanym przez nieliczną załogę.

— Teraz dokąd? — zapytał oschłym głosem kapitan.

— Powiem na morzu — odrzekł Wayden. — Płyńmy na wschód.

Kapitan wzruszył ramionami. Świt był cudownie bogaty i tak kolorowy, że jego barwami można by pomalować wszystką szarość ziemi. Li-Fu patrzył zachwycony.

— Człowiek jest głupi — mówił cicho do kapitana. — Jedziemy szukać pereł... Niech pan spojrzy: całe niebo jest wyszywane perłami. Czy we wszystkich morzach jest razem tyle pereł, ile ich jest na tej jednej chmurce?

Na pokładzie zjawił się Wayden. Spojrzał na zegarek, potem zaczął powoli grzebać w skórzanym woreczku, ukrytym na szerokiej piersi; wydobył zatłuszczoną kartkę twardego papieru, którą wręczył kapitanowi.

— Szerokość i długość! — mruknął.

Kapitan odczytał cyfry i schował kartkę do kieszeni.

— Dobrze! — rzekł.

Podróż była ciężka i niebezpieczna; czas był zły. Szóstego dnia zwalił się na nich cyklon o przeraźliwej sile. Żeglarska świetność kapitana ocaliła szkuner i ludzi.

— Tej nocy — mówił kwieciście Li-Fu ogromnie znużony, lecz już uśmiechnięty — obdarzył pan moje dzieci życiem ich niegodnego ojca, co kupuje perły za ich łzy. Jeszcze za lat dziesięć tysięcy będą one stroiły kwiatami pański wizerunek. Podróż nasza dłuży się jak dzień nieszczęśliwy. Czy daleko jeszcze?

— Jeśli ten człowiek nie kłamie, jesteśmy blisko.

Jednego dnia o świtaniu ukazała się na wodach wysepka jak olbrzymi żółw ledwie wychylony nad ich powierzchnię. Wał atolu otaczał ją kręgiem, jak szczerbaty niski mur otacza twierdzę.

— Wejście jest z południowej strony — rzekł Wayden. — Na wprost palm. Wąskie jest i niebezpieczne.

— Jak szerokie?

— Nie wiem. Podobno dwieście sążni5, może trochę więcej.

Kierując się niezawodnym instynktem, kapitan Baren manewrował długo, zanim się ważył na przejście przez te niebezpieczne drzwi. Sam stał przy sterze, blady i skupiony. Mówił do siebie nieznanym językiem, jak gdyby się zachęcał. Miedziane dno okrętu zgrzytnęło chrapliwie, kapitan wparł się piersiami w sterowe koło i przeszedł.

Li-Fu spojrzał na niego z zachwytem.

— Morze kocha pana — rzekł uprzejmie. — Nikczemny Li-Fu kocha pana też.

Kapitan ocierał pot z czoła strugą spływający.

Przygotowania do połowu pereł trwały niedługo. Omówiono raz jeszcze dokładnie wszystkie szczegóły umowy. Wtedy Wayden jeszcze jedno uczynił zastrzeżenie.

— Ponieważ wysepka ta należy do mnie, proszę o złożenie przyrzeczenia, że nikt z panów bez mojej wiedzy na nią nie powróci, a pan kapitan zechce zapomnieć o jej położeniu.

— Nie wrócimy my, odnajdzie ją przypadkiem kto inny — zauważył Chińczyk.

— O to niech pana głowa nie boli, Li-Fu! — odrzekł hardo marynarz. — Skoro się wzbogacę, powrócę tu i tu będę mieszkał.

Tamci trzej porozumieli się po angielsku i dali mu słowo, że tu nie powrócą.

— Nie wrócę, nawet gdyby pan Wayden mnie o to prosił — dodał kapitan Baren.

— Nie będę pana prosił. Proszę ciągnąć losy.

Pierwszy tydzień połowu los wyznaczył dla Waydena, drugi dla kapitana, trzeci dla Li-Fu. Perkins był czwarty. Kapitan Baren pochwycił uradowany blask oczów marynarza.

„Cieszy się”, pomyślał, „gdyż praca niezmęczonych jeszcze nurków będzie gorliwsza”.

Marynarz uradował się jawnie wtedy dopiero, gdy nurkowie oznajmili, że ławica jest mała. Stał nad nimi od rana do nocy, spocony, rozkrzyczany, gwałtowny i natarczywy. Tamci spoglądali na to z niesmakiem. Li-Fu rzekł do kapitana:

— Gdyby rekin posiadał głos, krzyczałby tak jak ów jasnowłosy. Przeszkadza mi on w rozmyślaniach o świętej potędze życia, rodzącego się w morzu.

Marynarz zdobył w swoim tygodniu, aż czarnym od śmiertelnego zmęczenia poławiaczy, około trzystu pereł niezbyt wielkich, lecz foremnych. Zdawało się, że w tym zakątku morze urządziło mały, lecz w pierwszorzędny towar zaopatrzony sklep jubilerski. Wayden był wyraźnie szczęśliwy i puszył się. Z wielkim zaciekawieniem przyglądał się nowym połowom na rachunek kapitana; bardzo nim byli przejęci również i obaj towarzysze.

— Niech każdy okruch korala zmieni się dla pana w perłę! — z życzliwym uśmiechem szepnął Chińczyk.

Morze jednak, hojne dla Waydena, niechętnie obdarowywało kapitana. Przez pięć dni gromadził on łupy drobne i nieznaczne. Wayden udawał, że jest bardzo zatroskany i tym łapczywiej liczył swoje perły. Szóstego dnia zbudził jego czujność okrzyk Li-Fu.

— Nareszcie coś godnego pańskiego spojrzenia.

Kapitan zdobył perłę prześliczną i wielką, znacznie większą od największych ze zbioru Waydena. Licząc kilkadziesiąt innych świetnych pereł, kapitan zdobył mały majątek. Siódmego zaś dnia zdumienie odebrało wszystkim głos. Wydobyto perłę niebywałej wielkości, mieniącą się jak różowy świt, idealnego kształtu. Zamigotała ona tak cudownie, że Li-Fu, stary handlarz pereł, przymknął oczy z zachwytu.

— „Oko zorzy”! — szepnął, położywszy ją sobie delikatnie na dłoni.

— O, tak, istotnie! Dobrze ją pan nazwał — rzekł uradowany Perkins. — „Oko zorzy”!

— Ile ona jest warta? — zapytał kapitan, nie ukrywając wzruszenia.

Li-Fu przyjrzał się jej raz jeszcze i rzekł:

— Nie ma najmniejszej skazy. Widziałem tysiące pereł, lecz takiej jeszcze nie widziałem. Między braćmi warta jest ona sto tysięcy franków, wśród kupców sto pięćdziesiąt tysięcy. Bracia płacą zazwyczaj mniej.

— Ile? — chrapliwym głosem zapytał Wayden.

— Powiedziałem. Sto pięćdziesiąt tysięcy franków. Panie kapitanie! Moja dusza kąpie się w brylantowej rosie zachwytu. Moje serce śpiewa głosem szczęśliwego ptaka. Piękne jest „Oko zorzy”, och, jak piękne! Myślałem, że oczy moich dzieci są najpiękniejsze na świecie, teraz ze wstydem muszę przyznać, że się myliłem. Niech mi pan przebaczy, jeśli nie dość wspaniale uczciłem cudowną pańską perłę, ale nie posiadam poetyckiego daru.

Kapitan uścisnął gorąco ręce Chińczyka i Perkinsa. Uszczęśliwiony, zwrócił się z przyjaznym spojrzeniem w stronę Waydena, lecz Wayden odchodził przygnębiony i zamyślony.

Jak gdyby teraz dotarto do najbogatszego złoża małżów, wydzierano morzu bogate klejnoty, perły najbardziej różowe, najpiękniejsze jego łzy. Wspaniały połów przypadł w udziale Chińczykowi, gromadzącemu perły bez żadnej oznaki wzruszenia. Raz tylko radośniej błysnęły jego czarne oczy, gdy znalazł perłę wspaniałą.

— Moje nieszczęśliwe dzieci, mające niegodnego ojca, będą bogatsze o pięćdziesiąt tysięcy franków — rzekł swoim cichym głosem.

Wieczorem zbliżył się nieznacznie do Barena i szepnął:

— Na duszę marynarza Waydena padł zimny i czarny cień. Niech pan strzeże swojej perły, kapitanie!

— Chciałem panu powiedzieć to samo — odszepnął Baren.

Marynarz nie mógł ukryć wściekłości. Przestał liczyć swoje perły, jak gdyby mu się nagle wydały nikczemnym łupem. Godzinami przesiadywał samotnie, chmurnie zadumany. Był blady i nie mógł powstrzymać drżenia ust.

— Jak długo jeszcze potrwa ta zabawa? — zagadnął nagle Chińczyka.

— Tydzień jeszcze, tydzień Perkinsa — odrzekł cierpko Li-Fu. — Przecie pan wie o tym.

— Podział jest niesprawiedliwy — mruknął marynarz, patrząc na niego bystro.

— Czemu niesprawiedliwy? Sam pan zaproponował, podpisał pan umowę.

— Dobrze. Mam prośbę, panie Li-Fu. Niech pan powie kapitanowi, że za „Oko zorzy” dam mu sto pięćdziesiąt moich pereł.

— Niech mu pan to powie sam!

— Nie chcę. Czy pan powie?

— Owszem. Powiem kapitanowi, aby swojej perły nie oddawał panu nawet za pańskich trzysta. Wszystkie pańskie perły nie są warte jednej trzeciej „Oka zorzy”.

— Tak mu pan powie? Ty żółty psie! — krzyknął marynarz zduszonym głosem.

Li-Fu zwęził oczy w małe szparki i włożywszy prawą rękę do kieszeni, powiedział cicho:

— Będzie mi niewymownie przykro, jeśli będę musiał roztrzaskać pańską głowę. Niech mi pan raczy tego oszczędzić, gdyż serce moje jest miękkie i wzrusza się byle czym.

Tego wieczora szepnął w ucho kapitanowi:

— Szakal jest już tknięty wścieklizną.

— Wiem o tym. Co mam robić, Li-Fu? Ubiegłej nocy zbudził mnie szmer; udawałem, że śpię. Czułem rękę wsuwającą się jak wąż pod poduszkę, gdzie ukryłem woreczek z irchy. Nie mogłem krzyknąć, bo widziałem nad sobą błysk noża. Rano już nie było woreczka.

Chińczyk uśmiechnął się spokojnie.

— Szkoda woreczka, gdyż jest to przedmiot miły i miękki. Czy w woreczku był piasek czy odłamek koralowca?

— Coś bardziej osobliwego, bo okrągłe pigułki przeczyszczające.

— A „Oko zorzy”?

— Na stole, w pudełku zapałek — szepnął wesoło Baren.

— Bogowie dali panu wielką mądrość, tysiącletni żółw nie posiada jej więcej. Opowiem dzieciom tę zabawną historię, aby uradować ich serduszka niewinne jak kwiaty. Niech się pan jednak strzeże, drogi kapitanie, niech się pan bardzo strzeże. A teraz niech pan spojrzy, jak morze złociście się łuszczy, zupełnie jak śpiący smok.

Perkins, który nigdy niczego nie mógł znaleźć, nie znalazł niczego i tym razem. Wzruszał ramionami i uśmiechał się.

— Latające ryby musiały powiedzieć duchowi morza, że jest pan człowiekiem bardzo bogatym — pocieszał go uprzejmie Li-Fu.

Pozostały dwa dni jeszcze do pełnego miesiąca.

Podczas południowego odpoczynku zbliżył się Wayden i zaczął mówić długo i szeroko; wreszcie wydobył z gęstwiny słów właściwy cel przemówienia.

— Proszę, aby tu zostać jeszcze przez miesiąc.

— Nie! — odrzekł krótko Baren. — Nie mamy co jeść.

— Niech szkuner pójdzie po żywność.

— Szkuner może nie wrócić. Za dwa dni odpływamy.

Wayden spojrzał na niego z nienawiścią.

— Jak się panu podoba! — rzekł ponuro.

Tej nocy kapitan nie zmrużył oka. Czuwał pochylony nad książką, ostrożny i nasłuchujący. Około północy złowił uchem stąpanie bosych nóg po pokładzie.

— Kto tam? — krzyknął donośnie.

Wszystkie szelesty z nagła ucichły; słychać było jedynie senne, pełne słodyczy gadanie morza.

„Jasnowłosy upiór”, pomyślał kapitan z odrazą.

Zaczął znowu czytać, po godzinie jednak poczuł niepokój. Trzeba ostrzec Chińczyka. Ujął rewolwer, rzucił spojrzenie w tę stronę, w której ukryte było „Oko zorzy”, i już się zwrócił ku drzwiom, gdy nagle krzyk ostry jak nóż wbił się w ciemność. Jednym skokiem cisnął się Baren na pokład, biegnąc ku kajucie Li-Fu. W tej chwili wpadł na jakąś postać i zetknął się z nią tak gwałtownie, że postać potoczyła się w jedną stronę, a on w drugą.

— Stać, bo będę strzelał! — krzyknął zdławionym głosem Anglik. — Co się stało? Kto krzyczał?

— Pewnie Li-Fu!

Pobiegli obaj i wpadli do kajuty Chińczyka.

— Prędko, światła!

— O Boże! — szepnął Baren.

Li-Fu leżał na podłodze w kałuży krwi.

— Zabity! — krzyknął Perkins.

Baren pochylił się, dźwignął na łóżko ciało Chińczyka i przyłożył rękę do jego serca.

— Żyje... — rzekł z ulgą. — Proszę, aby pan wziął rewolwer, zbudził załogę i zatrzymał Waydena.

— To Wayden?

— A kto? Niech się pan śpieszy, ja go opatrzę.

Z wyborną wprawą, przez długie lata nabytą, zajął się rannym. Li-Fu musiał się bronić rozpaczliwie i osłabiać gwałtownymi ruchami ciosy noża; temu i ciemności zawdzięczał, że otrzymał jedynie dwie rany — niezbyt głębokie, choć bardzo krwawiące. Ostry ból przy dotknięciu Barena ocucił Chińczyka. Ujrzawszy pochyloną nad sobą zatroskaną twarz, szepnął cichutko:

— Nie jestem godzien, aby pan plamił sobie ręce moją krwią...

— Proszę nie mówić!

— Mogę mówić... Gdy będę o tym opowiadał moim dzieciom, będą płakały... Bardzo wiele będzie hałasu, gdyż mam ich dziewięcioro... Czy ciężko jestem ranny, kapitanie?

— Lekko. Kto to był?

— Nie wiem. Tylko koty widzą w ciemności...

— Wayden?

— Podejrzenia są rzeczą gorszą niż uderzenie nożem... Nie widziałem twarzy i nie słyszałem głosu. Wiem, ale nie wiem.

— A perły? Czy zrabował pańskie perły?

— Niech pan łaskawie potrząśnie tą ciemną pustą butelką porzuconą w kącie. Czy odpowiada panu?

— Tak. Perły są w niej?

— Bystrość pańska zdumiałaby największego mędrca. Wiele nauczyłem się od pana, kapitanie... A więc będę jeszcze chodził po ziemi, która nie może ukryć odrazy, że po niej stąpam.

— Będzie pan zdrów za kilka dni, drogi Li-Fu. Niech pan stara się zasnąć!

— Sen mój będzie różowy jak migdałowe kwiaty, gdyż będę śnił o panu. Co pan zamierza uczynić?

— Zamierzam odnaleźć nóż, a nóż wskaże mi człowieka.

Znaleziono od razu i nóż, i człowieka. Wayden, osaczony przez Perkinsa i załogę, wył i miotał się jak dziki zwierz. Ciskał w nich plugawe słowa jak grudy błota i chełpił się nieprzytomnie:

— O jednego już mniej, a na was przyjdzie kolej!

— Li-Fu żyje — rzekł spokojnym głosem Baren. — I my też będziemy żyli.

Wściekłość Waydena nie załamała się, gdy usłyszał, że nie zabił Chińczyka.

Perkins zrzekł się ostatniego dnia połowu, jak gdyby i jemu, i wszystkim obrzydły tęczowe perły. Zrobiono naradę i radzono długo, co uczynić z Waydenem. Perkins radził, aby go oddać w ręce władzy, Baren rozmyślał, a Chińczyk rzekł:

— Cokolwiek z nim uczynicie, uczyńcie, panowie. Ja nie chcę brać udziału w tej sprawie, gdyż moja krew mogłaby wziąć górę nad moim umysłem, który jest podobny do lampy płonącej równym płomieniem. Nie pragnę zemsty, będącej trującym owocem, zabłąkanym na drzewie mądrości. Ten człowiek był szalony, czyż będziemy karać szaleństwo? Czy można karać tygrysa za drapieżność albo węża za jadowitość? W tygrysie mieszka duch obłąkany, a w wężu duch złości.

— Pan niedługo zacznie pisać wiersze, stary Li-Fu! — rzekł Perkins.

— Jest to moim niedościgłym marzeniem, bogowie jednak nie dali skrzydeł żółwiom. Co pan zamyśla, kapitanie Baren?

— Najpierw myślę wypłynąć z tej dziury. Co potem, nie wiem. Słyszycie, jak on krzyczy?

Chińczyk słuchał przez chwilę, po czym rzekł z niesmakiem:

— Nie sądzę, jakoby ten człowiek był dobrego o nas mniemania. Zdaje się, że nas znieważa.

Perkins powrócił po upływie minuty z latarnią.

Kapitan Baren z największą trudnością wyprowadził statek przez rozdarcie atolu po trzykrotnych usiłowaniach; zdawało się, że morze nie chce wypuścić ludzi ze skarbami.

Po ośmiu dniach żeglugi wychynęły z fal palmowe czuby. Kapitan zebrał wszystkich i oznajmił, że postanowił wypuścić Waydena. Da mu łódź; niech przybije do wyspy, na której znajduje się faktoria, i niech potem uczyni, co zechce.

Wayden wysłuchał wyroku, patrząc w pokład.

— Dobrze — rzekł — ale nie mam pieniędzy.

— Ma pan perły — odpowiedział cierpko Baren.

— Nie mam ich. Zakopałem na wyspie. Okradliście mnie.

Perkins przyskoczył do niego z zaciśniętymi pięściami.

— Ach, ty...

— Panie Perkins! — nie dał mu dokończyć Li-Fu. — Nieszczęście tego człowieka nie wie, co mówi.

Patrzyli ze zdumieniem, jak z irchowego woreczka na piersi wydobył kilkanaście pereł, a potem z portfela banknoty.

— To dla niego? — pytał zdziwiony Anglik.

— Tak — rzekł Chińczyk. — Wprawdzie rozum mój oburza się na moje serce, ale rozum nie jest najwyższą władzą człowieka.

— Dobrze! — powiedział Baren. — Jest pan zacnym człowiekiem, Li-Fu.

— Niesłuszna pańska uwaga zawstydza mnie. Ach, i pan?

Baren dorzucił kilkanaście pereł i banknot, potem zwrócił się do Perkinsa:

— Niech się pan z nas nie śmieje, panie Perkins.

— Bynajmniej. Ja się tylko dziwię. Są ludzie, których nikt nie zrozumie.

Baren zawinął perły i banknoty w papier i podał je Waydenowi, który wrzucił zawiniątko niedbałym ruchem do kieszeni.

— To są śmiecie — rzekł głucho. — Biorę, bo muszę, ale jeśli pan taki hojny, niech no pan wydobędzie „Oko zorzy”! Nie? Oczywiście, że nie. Wy, łotry plugawe!

Kapitan Baren zbladł, ale ruchem ręki powstrzymał Perkinsa.

— Wayden! — mówił spokojnie i ze wspaniałą powagą. — Zdobyłeś majątek i było ci tego za mało. Chciałeś zamordować człowieka, a my przebaczyliśmy ci zbrodnię. Dajemy ci wolność, perły i pieniądze. Czego chcesz więcej?

— Twojej perły... Twojej perły...

— Sam mówisz, że to moja perła. Dość tego! Niech ci Bóg przebaczy... Zabierzcie go!

— Jeszcze jedno, kapitanie Baren! — krzyknął marynarz. — Pamiętaj, że cię znajdę na końcu świata. Pamiętaj, że „Oko zorzy” musi należeć do mnie. Tego żółtego psa też odnajdę, ale ciebie przedtem.

Oni odwrócili się i odeszli, aby nie słuchać. Spuszczono łódź i wepchnięto w nią milczącego marynarza. Ująwszy wiosła, z wściekłością zagarnął nimi wodę.

— Noc odeszła ze statku — rzekł Li-Fu. — Słuchajcie, on coś woła.

Krzycząc rozgłośnie, Wayden z gorączkowym wysiłkiem zawrócił i pędził łódź ku szkunerowi.

— Kartka! Moja kartka! — krzyczał rozpaczliwie.

Baren zmarszczył czoło i wydał rozkazy. Szkuner zaczął łamać fale i gnał naprzód. Łódź pozostała daleko.

— O jakiej kartce mówił ten człowiek? — zapytał Perkins.

— O tej — odrzekł Baren.

Wydobył z portfela kartkę z oznaczeniem szerokości i długości, wedle których należało szukać atolu. Nie patrząc na nią, podarł ją w strzępy i cisnął na wodę.

— Wrzucił pan do morza miliony! — szepnął zdumiony Perkins.

— I wszystkie łzy, i krew, i nieszczęścia — dodał ze słodyczą Li-Fu. — Jestem nikczemnym człowiekiem, który tym handluje. Perła jest podobna do łzy, bardzo podobna.

Nagle uśmiechnął się.

— Nikczemność moja jest tak niezmierna jak chiński mur, lecz cóż robić? Moje dzieci podobne są dziewięciu głodnym wróblom, a nie jest to bajką, że wróbel potrafi zjeść tyle, ile sam waży.