Loreva
Loreva

Rozdział 7 z 10

AGON (TURNIEJ)

(949–1104)1

SCENA XX

Ci sami.

CHÓR

Strofa (Śpiew)
Teraz pokażcie, wy dwaj zuchwalce, 
Pomysłów kunsztem, słowy trafnymi, 
Przypowieściami nowokutymi, 
Kto z was dzielniejszym w tej słownej walce! 
Oto na ostro godzą na się szyki, 
Walcząc o dank2 mądrości: 
Turniej tu walny stoczą zawodniki 
Wobec tak miłych gości. 

ARCYCHMURA I

Lecz ty, który oplatałeś 
cnoty kwieciem przodków skroń, 
Śmiało puszczaj głos spod serca, 
własnej duszy dzieje dzwoń! 

EPIRRHEMA (POBUDKA)

RZECZNIK PRAWY

Więc opowiem, jak chowano, 
synów drzewiej3, z dawnych lat 
Gdy ceniono skromność, prawość; 
kto je głosił, był jak kwiat. 
Naprzód nikt tam nie usłyszał, 
aby chłopak krnąbrnie klął: 
Szli rówieśni ulicami 
do muzycznych razem szkół4 
Rzędem w szyku, z jednej gminy, 
w jednej szatce, choć śnieg dął. 
W szkole siedząc nóg nie spletli; 
zaśpiewali prostą pieśń: 
«Hej Pallado, miast zagłado!», 
lub: «O lutnio, w dal głos nieś!»5 
Pod melodii wtór prastary, 
jako piali ojce ich! 
Niechby który był zapiskał 
lub wył nosem jako dziad, 
Lub jak teraz uczy Frynis 
puszczać gardłem cienki trel,6 
Byłby dostał zaraz baty, 
aby nie plugawił Muz. 
W zapaśniczej szkole siedząc, 
młodziankowie nogi wprost 
Wyciągali, by nie dojrzał 
nieskromności żaden widz: 
Gdy zaś wstali, każdy zatarł 
dołek w piasku, bo się strzegł, 
Żeby nawet kształt urody 
rozpustnikom z piasku zwiać. 
Niżej pępka oliwą się 
nie namaszczał z chłopców nikt, 
Iż przyrodę7 całą porósł, 
by brzoskwinię, rośny puch. 
Ni pieszczonym on głosikiem, 
ani oczkiem, jako dziś, 
Do kochańców się umizgał, 
rajfurując własny wstyd! 
Nie lza8 było przy obiedzie 
łebki li od rzodkwie brać, 
Ni porywać przed starszymi 
anyż albo seler z mis, 
Ni łasować, ni grymasić, 
ni na krzyż zakładać nóg! 

RZECZNIK NIEPRAWY

Wszystko śmierdzi starym sadłem, 
kiedy złotych świerszczy strój, 
Pieśń Kekejda i byk święty9 
władły nami! 

RZECZNIK PRAWY

Lecz ten mój 
Wychowania system wydał 
Maratońskich wojów pułk! 
Ty zaś ninie10 uczysz dziatwę 
zawijać się w ciepły płaszcz; 
Ach, mnie dusi gniew, bo młodzież 
podczas Panateńskich Świąt 
Tańcząc, dzierży tarcz na brzuchu, 
czyniąc tym Palladzie srom11! 
do Odrzykonia
Ufajże12 mi, o pacholę! 
jam jest prawy rzecznik twój; 
Gardzić rynkiem cię nauczę, 
łaźni się gorących strzec, 
Rozmów sromać się13 haniebnych, 
na obelgę zemstą wrzeć. 
Wstawać z ław przed siwą głową, 
swe rodzice zawsze czcić 
Przede wszystkim; nigdy zasię 
nie popełniać czynów złych, 
Które mogą Wstydu obraz 
skalać snadnie w duszy twej: 
Więc nie wpadać w próg tancerek, 
byś rozdziawił z dziwu pysk 
I utracił dobrą sławę, 
gdy w cię jabłkiem rzuci14 drań. 
Ani z ojcem się nie swarzyć, 
ani go Japetem15 zwać; 
Nie klnij starca; wżdy16 cię żywił, 
jako żywi pisklę ptak! 

RZECZNIK NIEPRAWY

Jemu gdy zawierzysz, chłopcze, 
w Dyjonysa ci się klnę. 
Zgasisz synków Hipokrata; 
będą cię gagatkiem zwać17! 

RZECZNIK PRAWY

Lecz zakwitniesz krasą, zdrowiem, 
na boiskach tężąc pierś, 
A nie mieląc wciąż językiem 
po agorze, jako dziś, 
Ani włócząc się po sądach 
dla matacko brudnych spraw! 
Za to w cieniu drzew oliwnych, 
w Akadema pędząc gaj, 
Z druhem skromnym się wybiegasz, 
wieńcząc w śnieżny łabuź18 skroń. 
Bluszczem i lelują pachnąc, 
srebrnych topol siejąc woń; 
Szczęśliw wiosną, gdy miłośnie 
ze sokorą19 szemrze klon! 
. . . . . . . . . . . .  
Gdy tak postąpisz, jako radzę, 
Ku cnocie dążąc duszą całą, 
Mieć będziesz pierś, jak lew wspaniałą, 
Kwitnące lica, bark niezłomny, 
Języczek cienki, zad ogromny, 
Pręcik maleńki! 
Wżdy za tym dążąc, co dziś w modzie, 
Będziesz miał lica trupio-zbladłe, 
Barki szczuplutkie, piersi wpadłe, 
Ozór na łokieć, zad mizerny, 
Bindas20 dostały21 — wór niezmierny 
Wniosków bez końca! 
. . . . . . . . . . . 
Nakłoni ciebie ten twój obrońca, 
Abyś brzydotę jak piękno czcił, 
Piękno, na odwrót, jako srom lżył! 
A na dobitek wszczepi w młode ciało 
Antymachową — chuć zwyrodniałą! 

SCENA XXI

Ci sami.

CHÓR

Antystrofa
Półobrót ku Prawemu Rzecznikowi
Z tej najpiękniejszej baszty mądrości22, 
Którą hetmanisz najsławniej, 
Głos się twój niesie po ziemi: 
Z echa wyrasta cudny kwiat skromności. 
O, szczęśni wszyscy ci, co żyli dawniej 
Wraz z praojcami naszymi! 
półobrót ku Nieprawemu Rzecznikowi
Teraz, czcicielu Muzy giętkomodnej, 
Masz błysnąć nowym orężem, 
By podjąć bój z owym mężem, 
Co wieniec sławy zyskał mędrca godnej: 
Chceszli23 go przemóc24, 
Mocnych ci trzeba zażyć nań forteli, 
By cię zbyt skoro25 za błazna nie mieli! 

ANTEPIRRHEMA (OD-ZEW)

RZECZNIK NIEPRAWY

Kiszki się skręcały we mnie, 
tak już dawno żądzą płonę, 
Rozbić w puch te jego bzdury, 
głosząc prawdy odwrócone. 
Mnie to bowiem myśliciele 
mówcą wręcz nieprawym zową 
Dzięki temu, żem ja pierwszy 
odkrył tę metodę nową: 
Z góry przeczyć praw zasadzie 
wśród sądowych procederów! 
Czyż to nie jest więcej warte 
niźli tysiąckroć staterów26, 
Jąwszy się27 przepadłej sprawy, 
wygrać ją na łeb, na szyję? 
do Odrzykonia
Patrz więc, jak mu wychowanie, 
które sławił, w niwecz zbiję: 
Oto naprzód wzbrania tobie 
wprost używać ciepłej łaźnie. 
do Prawego Rzecznika
Czemuż, w jakiej myśli, ganisz 
ciepłą kąpiel? Mów wyraźnie! 

RZECZNIK PRAWY

Nałóg ten najgorszy — wierę28 — 
z męża czyni zniewieściucha. 

RZECZNIK NIEPRAWY

Dość! Natychmiast w pół cię schwycę, 
iż nie ujdziesz spod obucha. 
Powiedz mi też — z Zeusa synów, 
który najdzielniejszy w boju? 
Który zmógł największe moce 
i najwięcej strzymał znoju? 

RZECZNIK PRAWY

Nie masz woja nad Herakla! 
takie moje zdanie, błaźnie! 

RZECZNIK NIEPRAWY

Gdzieś więc widział, gdzie i kiedy, 
zimne Heraklesa łaźnie?29 
A kto większy witeź30 nadeń31? 

RZECZNIK PRAWY

Owo, starą piosnkę dzwoni, 
Którą młódź bezmyślnie papląc, 
całe dnie po parniach trwoni. 
Tak, iż łaźnie zawsze pełne, 
a boiska puste wcale32! 

RZECZNIK NIEPRAWY

Takoż sejmowanie w rynku — 
ty zniesławiasz, a ja chwalę! 
Gdyby ono czymś złym było, 
byłżeby33 Nestora34 z Pylu, 
Mówcę, wielbił kiedy Homer, 
oraz innych mędrców tylu? 
Teraz przejdę do języka, 
w którym, wedle ciebie, młodzi 
Nie powinni się wyćwiczyć: 
na to duch mój się nie godzi. 
«Powinni zaś być skromnymi»: 
oto dwa największe błędy! 
Bo jeżeliś widział może, 
że przez skromność już się kędy35 
Coś dobrego stało komu, 
mów, przekonaj mnie, mój skromny! 

RZECZNIK PRAWY

Niejednemu. Oto Peleus 
dostał za nią miecz niezłomny36. 

RZECZNIK NIEPRAWY

śmieje się
Miecz?! ha-ha-ha! Ani słowa, 
prezent dostał nad prezenty! 
Toć Hyperbol — ten nasz lampiarz, 
wziął krociowe już talenty 
Za bezczelność, a nie jakiś 
tam śpikulec, przebóg święty! 

RZECZNIK PRAWY

Że Tetydę37 wziął za żony 
przez tę skromność, toś niepomny? 

RZECZNIK NIEPRAWY

Lecz puściła go i zbiegła. 
że był dla niej nadto skromny 
I nie umiał na pościeli 
całą noc trwać z nią w zapałach: 
Baba na to jak na lato... 
A waść — jesteś stary wałach! 
Patrz, pacholę, ile straty 
taka skromność tobie niesie, 
A rozkoszy ilu zbawi38 
i to jakich; obliczże39 się: 
Chłopców, dziewek, gry i wina, 
smakołyków, śmiechu, żartów; 
A czyż warto żyć na świecie, 
Bez tych uciech, do stu czartów?! 
Kończąc wywód, przejdę teraz 
do koniecznych praw przyrody: 
Pobroiłeś z cudzą żonką... 
ona młoda i tyś młody... 
Złapali was. Zginiesz, bratku, 
bo nie umiesz gadać. Ze mną 
Hulaj dusza bez kontusza! 
Żadnej rzeczy za nikczemną 
Nie miej! Gdy cię w cudzym łożu 
schwycą, mów do męża śmiele 
Że to nie grzech i na Zeusa 
odwoływaj się fortele: 
Wszak się dostał on-bóg mocny, 
w kobiet i Erosa kleszcze. 
Jakoż chciałbyś ty, śmiertelny, 
być od boga lepszym jeszcze? 

RZECZNIK PRAWY

Lecz gdy w zad mu wbiją rzodkiew 
i popiołem natrą wrzącym40, 
Jakiż fortel najdzie wtedy, 
by nie zostać wielką rurą? 

RZECZNIK NIEPRAWY

Chociaż będzie wielką rurą, 
cóż to złego, cóż się stanie? 

RZECZNIK PRAWY

Czyż go może co gorszego 
spotkać jeszcze, miły panie? 

RZECZNIK NIEPRAWY

Co powiesz, gdy w tym cię zmogę? 

RZECZNIK PRAWY

Będę milczał lub dam nogę41. 

RZECZNIK NIEPRAWY

Mów więc, z kogo biorą, bratku, 
Mecenasów? 

RZECZNIK PRAWY

Z wielkich w zadku42. 

RZECZNIK NIEPRAWY

Pięknie. A tragików z kogo? 

RZECZNIK PRAWY

Z wielkorurów. 

RZECZNIK NIEPRAWY

Ślicznie, błogo. 
A przewódców ludu w mieście? 

RZECZNIK PRAWY

Z wielkorurów. 

RZECZNIK NIEPRAWY

Więc, nareszcie... 
Wiesz już, że masz sieczkę w głowie. 
A wśród widzów — spójrz w to mrowie — 
Kogóż więcej? 

RZECZNIK PRAWY

Widzę... mnóstwo... 

RZECZNIK NIEPRAWY

No — cóż widzisz? 

RZECZNIK PRAWY

O, przez Bóstwo! 
Najliczniejsi wielkorury: 
Ten, ów, tamten... znam was, gbury, 
Znam i tego — kędziornego...! 

RZECZNIK NIEPRAWY

z tryumfem
Cóż więc teraz, kto z nas górą? 

RZECZNIK PRAWY

z głębokim ukłonem
Składam broń... przed... wielką rurą! 
Rzuca chlajnę ze sceny ku uczelni Sokratesa, po czym daje susa i znika między uczniami Sokratesa.
O, na bogi; płaszcz wam daję, 
Potrzymajcież go, hultaje, 
Bym stąd łacniej mógł wyskoczyć, 
Do was przystać, z wami kroczyć! 
Nieprawy Rzecznik odchodzi tryumfalnie na prawo, Sokrates wychodzi równocześnie z uczelni.

SCENA XXII

Chór, Odrzykoń, Wykrętowic i Sokrates.

SOKRATES

Cóż więc, czy syna chcesz zabrać do domu, 
Czy mam go ćwiczyć dalej w słów szermierce? 

WYKRĘTOWIC

Ucz go, ćwicz, smagaj, pamiętaj li o tym 
Dobrze mu ozór nastalić; pysk lewy 
Na drobne skargi: za to prawą szczękę 
Naostrz, by mogła wielkie gryźć procesy! 

SOKRATES

Nie troszcz się! Praktyk zeń będzie, sofista. 

ODRZYKOŃ

do widzów — półgłosem, odchodząc za Sokratesem do pomysłowni
Zdechlak, już widzę, i łapserdak marny! 
Wykrętowic wchodzi do swego domu.
  1. wersy 949–1104 — podług dzieła dr. T. Zielińskiego, Gliederung der altattischen Komödie. [przypis tłumacza] ↩
  2. dank (daw.) — tu: pierwszeństwo. [przypis edytorski] ↩
  3. drzewiej (daw.) — dawniej. [przypis edytorski] ↩
  4. szli rówieśni (...) do muzycznych (...) szkół — obowiązkowe wychowanie młodzieży zaczynało się w dziesiątym roku życia; żacy (μειράκια) uczyli się pisać, czytać i deklamować wiersze (przeważnie Homera) u bakałarza (γραμματιστής). Nauka ta trwała 3 lata. Od trzynastego do szesnastego roku życia trwał wyższy kurs, który obejmował naukę gry na cytrze i śpiewu znanych lub poznawanych poematów, przy wtórze cytry u nauczyciela muzyki (κιθαριστής); równocześnie kształcono ciało u nauczyciela gimnastyki (παιδοτρίβης) w zapaśnictwie, na boiskach (παλαίστρα). Pierwszy stopień wychowania, γράμματα, pomija poeta, jako niezmieniony: postęp nie dotarł widać do ateńskich żaczków. [przypis tłumacza] ↩
  5. „Hej Pallado, miast zagłado!”, „O lutnio, w dal głos nieś!” — przykłady starych patriotycznych pieśni: pierwsza Lamproklesa (około 476 r.), druga jeszcze starszego Kekejdesa. [przypis tłumacza] ↩
  6. jak teraz uczy Frynis puszczać gardłem cienki trel — koloratura. Frynis, cytrzysta z Mytilene, który w tych czasach odniósł zwycięstwo muzyczne i założył modną szkołę śpiewu i gry na cytrze. [przypis tłumacza] ↩
  7. przyroda — tu: przyrodzenie, genitalia. [przypis edytorski] ↩
  8. nie lza (daw.) — nie należy, nie wolno. [przypis edytorski] ↩
  9. byk święty — wzmianka o świątkach „Dipolia” na cześć Zeusa, które w dawnych czasach obchodzono, a w stuleciu oświaty wydawały się czymś dziecinnie śmiesznym. Podprowadzano byczka od pługa do ołtarza Zeusa, aby się pokusił jeść leżące tam jarzyny: za to zabijał go kapłan siekierą, i uciekał, jakby zbrodnię popełnił, gdyż nie wolno było zabijać bydła roboczego; nad siekierą odbywano sąd i rzucano na nią klątwę. [przypis tłumacza] ↩
  10. ninie (daw.) — teraz. [przypis edytorski] ↩
  11. srom — tu: hańba. [przypis edytorski] ↩
  12. ufajże — ufaj koniecznie (daw. konstrukcja z partykułą wzmacniającą -że). [przypis edytorski] ↩
  13. sromać się (daw.) — wstydzić się. [przypis edytorski] ↩
  14. gdy w cię jabłkiem rzuci... — jabłko dać, rzucić lub jeść z kimś było symbolem oświadczeń miłosnych. [przypis tłumacza] ↩
  15. Japet (mit. gr.) — syn Uranosa i Gai, należący do pierwszego pokolenia tytanów, ojciec m.in. Atlasa i Prometeusza, strącony przez Zeusa do Tartaru; uosabienie starości i śmiertelności. [przypis edytorski] ↩
  16. wżdy (starop.) — przecież. [przypis edytorski] ↩
  17. Zgasisz synków Hipokrata; będą cię gagatkiem zwać — Hipokrates, bratanek Peryklesa, wódz ateński, który poległ w r. 424 w bitwie pod Delion, miał dwu synów, z których śmiały się całe Ateny: nazywano ich prosiakami. [przypis tłumacza] ↩
  18. łabuź (reg.) — tatarak. [przypis edytorski] ↩
  19. sokora (daw.) — koszula, tunika. [przypis edytorski] ↩
  20. bindas (starop.) — siekierka, toporek; tu zapewne: członek. [przypis edytorski] ↩
  21. dostały — dojrzały, duży. [przypis edytorski] ↩
  22. Najpiękniejsza baszta mądrości — to właśnie sztuka wychowania. [przypis tłumacza] ↩
  23. chceszli — jeśli chcesz. [przypis edytorski] ↩
  24. przemóc — pokonać. [przypis edytorski] ↩
  25. skoro (daw.) — szybko. [przypis edytorski] ↩
  26. stater — moneta srebrna, równa czterem, albo złota, równa dwudziestu drachmom, czyli koronom. [przypis tłumacza] ↩
  27. jąwszy się — podjąwszy się; por. jąć się czegoś: wziąć się za coś. [przypis edytorski] ↩
  28. wierę (starop.) — zaprawdę, zaiste, niewątpliwie. [przypis edytorski] ↩
  29. Gdzieś (...) widział (...) zimne Heraklesa łaźnie? — ciepłe lub gorące źródła nazywano łaźniami Heraklesa na pamiątkę, że Atena, chcąc orzeźwić strudzonego Heraklesa, stworzyła takie źródła w Termopilach. [przypis tłumacza] ↩
  30. witeź — wojownik, dzielny rycerz; chwat. [przypis edytorski] ↩
  31. nadeń — nad niego. [przypis edytorski] ↩
  32. wcale (daw.) — całkiem. [przypis edytorski] ↩
  33. byłżeby (...) wielbił — czy by wielbił. [przypis edytorski] ↩
  34. Nestor — bohater Iliady i Odysei, ojciec Antylocha, król Pylos, najstarszy uczestnik wojny trojańskiej, symbol wieku i związanego z nim doświadczenia. [przypis edytorski] ↩
  35. kędy — gdzie, gdzieś. [przypis edytorski] ↩
  36. Peleus dostał za nią [za skromność] miecz... — druga Putyfarowa i drugi Józef. Piękna a namiętna Hippolita, żona króla z Jolku, Akastosa, nie mogąc ślicznego a skromnego Peleusa uwieść, oczerniła go przed mężem, że ją napastuje miłością. Akastos zwabił go na polowanie: bezbronny byłby musiał zginąć, ale bogowie za skromność podają mu cudowny „niezłomny” miecz roboty Hefajsta. W ten sposób uniknął śmierci, a nawet pokonał Kentaurów. [przypis tłumacza] ↩
  37. Tetyda (mit. gr.) — boginka morska, matka Achillesa. [przypis edytorski] ↩
  38. zbawić — tu: pozbawić. [przypis edytorski] ↩
  39. obliczże się — oblicz się koniecznie (daw. konstrukcja z partykułą wzmacniającą -że). [przypis edytorski] ↩
  40. gdy w zad mu wbiją rzodkiew i popiołem natrą wrzącym — tak w Atenach karano cudzołożników. [przypis tłumacza] ↩
  41. dać nogę — uciec. [przypis edytorski] ↩
  42. z wielkich w zadku — w oryginale mowa o homoseksualistach. [przypis edytorski] ↩
Źródło i licencja

Domena publiczna · Arystofanes

Źródło: Wolne Lektury

Szczegóły techniczne

Komponent: base-text

znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Chmury · Fundacja Wolne Lektury; https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/arystofanes-chmury/

Źródło: Wolne Lektury

Licencja: LAL-1.3

Zmiany: znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Szczegóły techniczne

Komponent: editorial

Domena publiczna · Edmund Cięglewicz

Źródło: Wolne Lektury

Szczegóły techniczne

Komponent: translation

znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Adaptacje komponentów Share-Alike muszą zostać udostępnione na tych samych warunkach.

Zgłoś błąd tłumaczenia

Przypis