Źródło i licencja tłumaczenia
Pieśń dziesiąta
Argument
Od1 którego beł2 w miasto wprowadzony;
Ten znowu serca dodaie królowi,
Co iuż o sobie wątpił z każdey strony.
Swe powiadaią błędy3 Goffredowi
Iego rycerze: Rynald umorzony,
Z ich się powieści żyw y zdrów nayduie,
A Piotr o iego dziełach prorokuie.
1.
Że koń ku niemu bieżał obłąkany;
Poimawszy go, zarazem nań wskoczył,
Chocia y ranny y beł spracowany.
Hełm na niem pierzem ogromnem nie toczył
Y kity pozbeł, wszystek porąbany,
Zwierzchnią dołomę5, którą miał na zbroi,
Pokłóto6 na niem, że za nic nie stoi7.
2.
Y kryie się wilk z okrzykiem pędzony,
A choć w brzuch głodny włożył obrok spory
Y choć się ledwie wlecze obkarmiony,
Przedsię na gębie znać dawne przemory8:
Ssie krew y ięzyk trzyma wywieszony —
Tak y on w ten czas9 szedł po onem10 boiu,
Od głodów krwawych nie maiąc pokoiu.
3.
Szczęście go iego bespiecznie11 uwodzi:
Leci strzał, mieczów y grotów tak wiele,
On przedsię12 zdrowy na koniec przechodzi.
Y tak nieznany w drogę idzie śmiele13,
Gościniec miia, ścieszkami14 uchodzi;
A rozbieraiąc15 swe przygody sobie,
Różny brał przed się rozmysł w oney dobie.
4.
Do Egiptu się udać bogatego
Y przyszłey woyny pomagać królowi
Y znowu skusić16 Marsa surowego.
Tak umyśliwszy, prosto ku Nilowi
Puścił się, wodza nie maiąc żadnego;
Wiadom dróg y sam trafi do piaszczystych
Pól starodawney Gazy nieprzeyrzystych17.
5.
Chocia go rany okrutnie bolały —
Zbroye18 y hełmu z siebie nie zdeymował,
Ale w niey iechał wszystek19 on dzień cały.
A kiedy Phebus20 iasny ustępował
Y chmury nocne światło wyganiały —
Rany powiązał y potem po kęsie
Owocu z palmy ręką chorą trzęsie.
6.
Radby22 się przespał, radby się położył
Y tak na trawie y na gołey ziemi
Układł23 się, a tarcz w głowy24 sobie włożył;
Lecz za ranami osurowiałemi25
Ból mu doymował26, ból się barzo srożył
Do tego wnętrzni27 gryźli go sępowie:
Żal y gniew w sercu y w strapioney głowie.
7.
Y noc się beła dobrze nachyliła,
Przykre kłopoty — trudem zwyciężony —
Y troskę uśpił, która go trapiła.
Mdły28 iednak beł sen, którego zasłony
Y oko y myśl błędna przechodziła,
Atoli usnął y usnąwszy — nowy
Dźwięk mu taki brzmiał głośny koło głowy:
8.
Naspisz29 się czasu inszego30 do woley31,
O tem nie myślisz, ani się frasuiesz32,
Że twoia dotąd oyczyzna w niewoley33 —
Y bez pogrzebu swego zostawuiesz
Ciała rycerstwa, leżące po roley34
Y czekasz tu dnia, gdzie tak gęste szlaki
Y tak świeże są twey sromoty35 znaki».
9.
Y przebudzony mdłe otworzył oczy
Y uyźrzał36 kogoś przed sobą starego,
Który o lasce, nie o swey stał mocy.
Y z gniewem rzecze do starca onego:
«A tyś kto? czemu ludzie budzisz w nocy.
Skąd to, że mię masz na tak pilney pieczy?
Coć do sromoty y do moich rzeczy37?!»
10.
«Mnie twoie myśli dały wiedzieć nieba,
A iż o tobie dawno mam staranie38 —
Twa mię tu własna zagnała potrzeba.
A nie gnieway się na mię o to, panie,
Żem ci przymówił: czasem tego trzeba,
Bo się tem często w sercach wielkich ludzi
Chciwość39 do męstwa y do sławy budzi.
11.
Miey nieomylną przestrogę ode mnie,
Żeć lepiey teraz drogi tey zaniechać,
Bobyś się tylko zatłukł tam daremnie:
Bo król egipski wrychle40 chce wyiechać,
Albo iuż w drodze — a tybyś nikczemnie
Czas strawił y nam twoieby się siły
Przy niem pod ten czas mało przygodziły41.
12.
Że cię w dzień biały bez wszelkiey trudności,
Do Ieruzalem bespiecznie wprowadzę,
Na więtszą sławę, okrom42 wątpliwości.
Na którem mieyscu skoro cię posadzę,
Iuż miasto będzie w twoiey opatrzności
Obrony pewne, dokąd naszych rzeczy
Króla Egiptu nie wesprą odsieczy».
13.
Hardy Soliman, barzo się dziwował
Y zaraz z twarzy złożył gniew surowy,
A starcowi się pilnie przypatrował.
Potem mu tak rzekł: «Iam oycze gotowy!
Wiedź, gdzie chcesz; ia cię będę naśladował43.
Mnie się ta rada zawżdy44 uda45 pręcey46,
Gdzie niebespieczeństw y trudów iest więcey».
14.
Z wiatru — ból wielki rany mu czyniły,
Wódką od niego pewną zakropione,
Skórą zakryte, zaraz się goiły.
Iuż też Apollo swe wozy złocone
Na świat gotował y zorze schodziły.
«Czas — prawi — iechać, iuż drogi odkrywa
Słońce y ludzi do zwykłych prac wzywa».
15.
Wziął podle47 siebie Solimana potem
Y długie lece48 trzymaiąc na łonie,
Poganiał biczem zawodniki49 złotem.
Tak rączo biegły nieścignione konie,
Że mogły zrównać z prętkich orłów lotem;
Tchnęły50 od biegu y dymem kurzyły,
A posrebrzone wędzidła pieniły.
16.
Obłokiem stanął, z wielkiem podziwieniem
Y wóz z oboiey okrył w koło strony,
Że go nie mogło oko prześć51 promieniem
I tak beł mocno y gęsto ściśniony,
Żeby go z proce nie przebił kamieniem,
Tylko sami dway obłok — iako trzeba —
Widzieli w koło y pogodne nieba.
17.
Y wozowi się pilnie przypatruie;
Że po powietrzu nieścignione koła
Lecą w obłoku — barzo się dziwuie.
Starzec uyrzawszy, że Soliman zgoła
Z onego dziwu ledwie się co czuie —
Trącił go y słów kilka mu powiedział,
Wezdrgnął się Sułtan y tak odpowiedział:
18.
Y cuda czynisz nieznane od wieka —
Y iako widzę, w skrytych się przechodzisz
Gmachach taiemnych myśli u człowieka,
Proszę cię (ieśli rozumem dochodzisz
Y przyszłe rzeczy przeglądasz zdaleka52)
Powiedz, co nieba Azyey przeyrzały?
Iaki te woyny koniec będą miały?
19.
Y iako cuda czynisz tak foremnie54.
Bo iako się mam sprawić twoią mową,
Ieśli nie wyńdzie55 ta zstrętwiałość56 zemnie57?»
Rozśmiał się starzec y zatrzasnął głową:
«Iedney wszak rzeczy dowiesz się odemnie58:
Iam Izmen, magiem swoiem mię ięzykiem
Syrowie59 zowią, wy — czarnoksiężnikiem.
20.
Y tak rozumiesz, że to wiedzieć snadnie60 —
Nie chciey być w takiem Solimanie błędzie,
Bo tego człowiek śmiertelny nie zgadnie;
Żaden tem swoich kłopotów nie zbędzie.
Ratuy się każdy, ieśli co przypadnie,
Bo często człowiek swego na tey próbie
Szczęścia iest mistrzem y robi ie sobie.
21.
Niezwyciężoną teraz chciey zachować,
Którey nie tylko obronić stolicę,
(Do którey myśli61 srogi lud szturmować)
Ale nietrudno, przeszedszy granicę,
Trząsnąć Europą y onę62 zwoyować;
Ia dobrze tuszę63, ty śmiey; a ia co wiem
Y co, iakoby przez mgłę widzę — powiem.
22.
Będzie mąż ieden w Azyey panował,
Który ią dzieły ozdobi wielkiemi
Y w płodnem będzie Egipcie królował
Y w pokoiu rząd uczyni w swey ziemi,
Kiedy się zdarzy, że będzie próżnował
Y kiedy wytchnie od woienney chwile65;
Ten chrześciańskiey cięszki66 będzie sile.
23.
Łup gwałtem wydrze mocą swoiey broni
Tak, że ostatków — wodą otoczony
Wysep y morze ledwie mu obroni.
Ten ze krwie twoiey ma być urodzony!»
Soliman na to wzrok wesoły skłoni:
«Szczęśliwy — prawi — że mu to gotuie
Niebo!» Część zayrzy67, a część68 się raduie.
24.
Lub źle, lub dobrze, na mnie nie utyie!
Moie mię serce y ta ręka sprawi
Niezwyciężonem, póki dusza żyie.
Pierwey swóy zwykły miesiąc bieg zostawi,
Pierwey go chybi, niźli mię pożyie69!»
To mówiąc, wszystek aż do samych kości,
Płomieniem spłonął ognistey śmiałości.
25.
Nad chrześciańskie71 prawie stanowiska,
Gdzie pełne trupów pod samem obozem
Pola widzieli y poboiowiska.
Zmartwiał od żalu, ciężkiem tkniony mrozem,
Na gęste trupy Sułtan patrząc z bliska
Y na leżące swoie między niemi,
Przedtem — tak straszne — chorągwie po ziemi.
26.
Iego rycerzów, którzy w bitwie legli
Y nieszczęśliwe trupy odzierali,
A różni na łup zewsząd ludzie biegli;
Drudzy znaiomych przyiaciół chowali
Y ciała miłych towarzyszów grzebli;
Drudzy na kupy Araby włóczyli
I iednem ogniem z Turki ie palili.
27.
Porwał y z wozu skoczyć się gotował,
Ale nań krzyknął czarownik uczony,
Y wielkiem gwałtem73 ledwie go hamował.
A skoro usiadł, wóz niedościgniony
Izmen do góry, co wyżey, kierował;
Y tak szli chwilę kołami lotnemi,
Aż chrześciański74 obóz beł75 za niemi.
28.
— Nie wiedzieć iako — zniknął ich wzrokowi;
Okryci płaszczem niewidomey chmury,
Szli ku wielkiemu pieszo Syonowi;
A kiedy przyszli do schodzistey77 gury78,
Tam gdzie obraca tył ku zachodowi —
Iuż nie szedł więcey czarnoksiężnik, ale
Zastanowił79 się przy niewstępney80 skale.
29.
Którą wykował82 król ieden bogaty,
Weszcie83 w nie gęste zakryły pokrzywy,
Bo tam dawnemi nie chodzono laty.
Odrzuci zielsko Izmen ukwapliwy
Y ukasaney84 zatknie za pas szaty
Y iedną ręką maca, gdzie co wadzi85,
A drugą — króla mężnego prowadzi.
30.
Kraść mię gdzieś wiedziesz tem podziemnem piecem86?
Byś beł dopuścił — inszą bez tey trwogi,
Mogłem ią sobie uczynić tem mieczem».
On na to: «Godna ta droga twey nogi,
Z dawnych lat śladem nie bita człowieczem,
Którą król Herod chodził z swemi pany,
On87 król tak wielki y tak zawołany.
31.
Wierzgnęły88 beły co przednieysze domy
Y aż od wieże — którą od sokoła,
Sokolą zwano — przez ten dół kryiomy89
Do zbyt90 dawnego iednego kościoła,
Często, kiedy chciał, chodził niewidomy91;
Tędy lud zbroyny do miasta przywodził,
Tędy sam z niego za mury wychodził.
32.
Niewie92 tey drogi, okrom93 mnie samego;
Tędy doydziemy tam, kędy wątpliwy94
Król rady zbiera do pałacu swego.
Który, niż trzeba, więcey boiaźliwy95,
Trwoży się barzo96 z nieszczęścia przeszłego.
Tyś na czas przyszedł, ale wytrway mało97
Y milcz, aż kiedy mnie się będzie zdało».
33.
Y w ciemną iamę wielki Sułtan wchodzi;
On go omacnie99, mrokiem gęstych cieni,
Wziąwszy za rękę po świadomu100 wodzi.
Pierwey zgarbieni i szli pochyleni,
Ale iaskinia co raz101 się rozwodzi102,
Że potem łatwie103 doszli połowice
— Y wolno idąc — podziemney ciemnice104.
34.
Y wiódł go Izmen po niezwykłem wschodzie105,
Gdzie świecił promień mały y niespory,
Spadaiąc z góry sparą106 w cienkiem schodzie107.
Tam z końca iamy wyszedł Sułtan skory
Y z przewodnikiem na wysokiem grodzie
Stanął na sali, gdzie na świetnem tronie
Siedział król w złotem płaszczu y w koronie.
35.
A ich (iaki cud) wszyscy nie widzieli,
Oni zaś wszystko — y słowo po słowie
Tak iako trzeba, obadwa108 słyszeli.
Król naprzód począł: «Zaprawdę, synowie,
Dzienieśmy109 wczora110 nieszczęśliwy mieli,
Ten nam powątlił111 y pomieszał rzeczy,
Sama112 nadzieia w egipskiey odsieczy.
36.
W tak niebespiecznem113 y w tak krótkiem czesie114,
Egipskie barzo daleko nadzieie,
Przeto niech każdy radę na to niesie».
W tem szmer cichy wstał, iako kiedy wieie
Wolny wiatr y szum w gęstem czyni lesie,
Ale szmer ucichł, kiedy wstawszy z ławy
Cyrkaszczyk począł mówić do tey sprawy:
37.
Y szczęcie117 różnie koło swe prowadzi,
Lecz o to pytasz, na co nie potrzeba
Naszego zdania: żaden tu nie radzi.
W samych nam sobie mieć nadzieię trzeba,
Bo się na sobie samo męstwo sadzi118;
W to się ubierzmy, zdrowia odżałuymy
Y nie więcey ie, niż trzeba, miłuymy.
38.
Pomoc z Egiptu w czasy teraźnieysze,
Bo obietnica, która się wam dała
Y te posiłki będą napewnieysze120;
Alebym zaś rad, żeby się obrała121
W niektórych y myśl y serce mężnieysze,
Żeby z ręku122 swych zwycięstwa czekali,
A na cudzą się pomoc nie spuszczali123».
39.
Iako ten, który pewny beł125 wygraney —
Po niem poważny Orkan z drugiey strony
Wstał, urodzony ze krwie126 zawołaney.
Mąż to beł wielki, ale zniewolony127
Miłością dzieci y żony kochaney:
Znikczemniał barzo, barzo się odmienił,
Iakoby nie on — skoro się ożenił.
40.
O wielki królu, ia nie mogę ganić,
Bo śmiałe serce śmiałemi się słowy
Znać dawa129 y z swych występuie granic.
A iż — iako zwykł — zagrzał się surowy
Y niebespieczeństw130 Argant nie ma za nic,
To iemu wolno, bo iako wotuie,
Tak rzeczą samą śmiałość ukazuie.
41.
Wiadomość rzeczy, masz to upatrować131,
Że ieśli się gdzie Cyrkaszczyk unosi,
Trzeba go mądrem rozumem hamować
Y te pomocy, które Egipt głosi,
Z niebespieczeństwem równać y zrachować:
Ieśli132 twe — królu — mury wydołaią
Tem siłom, które chrześcianie maią.
42.
Że miasto dobrze opatrzone mamy;
Ale zaś u nich, musi133 to powiedzieć,
Gotowość wielka y szturmu czekamy.
Tego, co ma bydź — nikt nie może wiedzieć,
Ale się słusznie wątpliwych lękamy
Marsowych sądów y bać się potrzeba,
Że nam nie stanie naostatek134 chleba.
43.
Z wielką trudnością — iako się widziało —
Bydłaśmy135 trochę w miasto wprowadzili
Y za wielkie się to zdarzenie miało;
Ale ieśliby dłużey nas trapili136,
Na tak wielki głód barzoby137 to mało,
A nie odstąpią pewnie, choć posłany
Posiłek przydzie na dzień obiecany.
44.
Tak iako sobie wy obiecuiecie,
Niech obietnice y staną nadzieie,
Niechay odsieczy139 przyidą, iako chcecie.
Kto was w zwycięstwie upewnia — szaleie;
Z tem się Hetmanem — Królu — bić będziecie
Y z temże woyskiem, które pogromiło
Turki, Araby y Persy140 pobiło.
45.
Iako są bitni, iako natarczywi141
Y nie raześ142 iem tył swóy ukazował143
Y ci z Kloryndą rycerze cnotliwi
Y ia sam — acz ia nie będę winował
Nikogo, bo w tem nie iesteście krzywi144
Y mężnieście się z niemi zawżdy145 bili
Y coście mogli, wszystkoście czynili.
46.
Iam winien zawżdy prawdę mówić wszędzie:
Widzę, że lud ten za Boskiem wyrokiem
W bogatey panem Palestynie będzie —
Y ani woyskiem, ani tem wysokiem
Wstrąciem147 go murem, aż miasto osiędzie148;
To mówię — Bóg wie — z samey powinności
Y ku oyczyźnie y panu miłości.
47.
Uprosił pokóy y nie ma tey trwogi,
A hardy Sułtan albo dotąd w grobie,
Albo mu pęto włożono na nogi,
Albo ucieka y błądzi w tey dobie,
Wszędzie się kryiąc — wygnaniec ubogi!
A mógł część149 puścić, część cale150 zachować
Y za trybutem151 spokoynie panować».
48.
Nieznacznie Orkan swoię rzecz prowadził,
Bo iawnie trybut postąpić gotowy
Y słać o pokóy — dla strachu154 nie radził.
Nie mógł znieść dłużey Soliman tey mowy
Y chciał się porwać, iedno obłok wadził —
Kiedy rzekł Izmen: «Każesz iuż mgłę spuścić?
Czy mu chcesz dłużey wotować155 dopuścić?»
49.
Od twoiey chmury, która mię okryła!»
Skoro to wyrzekł, zniknęły zasłony
Y mgła się w poły zaraz rozstąpiła
Y wyszedł na dzień iasny y przestrony157,
Kędy158 się była159 rada zgromadziła;
Tam w straszney twarzy stanął rozgniewany
Na wielkiey sali, nic niespodziewany.
50.
Żeby uciekał, ma się tego sprawić
Y łże, iako pies, ten kto to powiadał!
A gotów tego y ręką poprawić:
Góry w równinie z gęstych trupów składał,
Ze krwie wylaney mógł rzeki zastawić!
W nieprzyiacielskiem obozie się biie,
Tak to ucieka? y tak się to kryie?
51.
Zdrayca oyczyzny y z tem się odkryie,
Że chce odkupić pokóy trybutami —
(Odpuść, o królu) wnet pozbędzie szyie!
Pierwey się wilcy pogodzą z owcami
Y z gołębiami w iednem gniaździe161 źmiie,
Niż chrześciańskie przemierzłe162 narody
Do iakiey kiedy z nami przydą163 zgody».
52.
Szablę, a groził iadowitem wzrokiem.
Wszyscy umilkli na mowę straszliwą
Y z wylęknionem na dół pośli okiem164.
Potem z łaskawszą y nie tak gniewliwą
Twarzą — do króla kwapionem165 szedł krokiem:
«Nie trwóż — pry166 — więcey, wielki królu, sobą,
Wielki posiłek, gdy Soliman z tobą».
53.
«O iakom ci rad, przyiacielu miły!
Iuż teraz lepiey (ufam męstwu twemu)
Póydą me rzeczy, choć się nachyliły;
Ty swe z niewoley — a nie długo temu —
Państwo wyzwolisz y stolec168 pochyły
Móy, da Bóg, wesprzesz». Zatem się pokwapił
Y obiema go rękami obłapił169.
54.
Król na swóy stołek Sułtana prowadził
Y dał mu mieysce pod swem baldekinem170,
A podle171 siebie Izmena posadził.
A skoro chwilę posiedział z Turczynem
Y Izmen cicho z niemi się naradził —
Klorynda go wprzód witała, więc drudzy
Panowie, więc dwór y królewscy słudzy.
55.
Ormus arabski zacny rotmistrz, który —
Kiedy się drudzy bili z chrześciany —
On przyodziany płaszczem nocney chmury,
Niezwykłą drogą lud lekki przebrany
Zdrowo wprowadził między mieyskie mury
Y głodne miasto posilił żywnością,
Za swą przewagą y za swą dzielnością.
56.
Stał nienawiścią dawną przerażony173:
Iako lew kiedy leży, a straszliwy
Wzrok miece174 na te y na owe strony;
Orkan też nie śmiał weyrzeć nań lękliwy,
Ale wzrok w ziemię wlepił zamyślony.
Tak tam na on czas obadwa175 królowie
Y oni w radzie zostali panowie.
57.
Goniąc pogaństwo, które uciekało;
To odprawiwszy, swoie grzebł żołnierstwo,
Które na placu pobite zostało.
Potem obwołał, aby się rycerstwo
Do iutrzeyszego szturmu gotowało.
O mury swoie boią się poganie,
Widząc przyprawy, które czynią na nie.
58.
Co go na on czas w bitwie ratowała,
Z miłych przyjaciół swoich zgromadzoną,
Które mu była176 Armida pobrała;
Gdzie był y Tankred, którego za broną177
Mocnego zamku w więzieniu chowała —
Sam z pustelnikiem y co z bacznieyszemi
Zostawszy tylko, tak rozmawiał z niemi:
59.
Od tego czasu, iakoście ztąd178 wyszli179,
O waszych błędach180; iakoście wiedzieli
O bitwie, żeście prawie na czas przyszli».
Bespiecznie181 w oczy poyrzeć mu nie śmieli
Y wstyd przenikał niewidome myśli,
Ale nakoniec182 angielski powiedział
Królewic wszystko, gdzie był y co wiedział:
60.
Nie byli w drogę z Armidą obrani,
Miłością gładkiey (bo tego przed wami
Próżno przeć183 mamy) twarzy uwiązani;
Szliśmy — niezgodni między sobą sami —
Tam gdzie nas chytra prowadziła pani,
Miłość y gniewy mnożył w nas niezgodne
Iey wzrok łaskawy y słowa łagodne.
61.
Tam kędy ognie z nieba spadły żywe,
Które sodomskie karały narody
Za wszeteczeństwa y grzechy brzydliwe.
Przedtem kray piękny, teraz ciepłe wody,
Kliiowatemi184 błoty185 zaraźliwe:
Ryba w nich żadna — tak mówią — nie żyie,
Śmierdzą z niey pary y siarczyste kliie186.
62.
Kamień, żelazo y ołów nie tonie,
A co dziwnieysza, bez promu, bez łodzie187,
Znosi po wierzchu y ludzie y konie
W środku iest zamek, na który po wzwodzie188
Wchodzą, kiedy kto przydzie ku tey stronie:
Tam nas nieszczęsnych z sobą prowadziła,
Gdzie beła189 ogród pyszny uczyniła.
63.
Przez cały się rok łąki zieleniały,
Między mirtami wesołemi chłodne
— Gdzieśkolwiek stąpił — wiatry powiewały.
Szum z drzew pachnących sny czynił łagodne,
Fontany wody przeyrzyste strzelały,
Ptastwo śpiewało, a we śrzodku190 nowy
Stał dziwnie piękny pałac marmurowy.
64.
Przy ciekącem nas zdroiu posadziła,
Gdzie z potrawami wielki stół drogiemi
Y służbę złotą beła191 postawiła.
Co się nayduie w morzu, co na ziemi,
Co na powietrzu y co wymyśliła
Uczona kuchnia — to wszystka tam było,
A sto nam panien do stołu służyło.
65.
Potraw, to śmiechem, to mową łaskawą,
A niepamięcią długą napawała
Błędne rozmowy, za każdą potrawą.
Potem się wrócić obiecawszy, wstała
Y wnet zaś przyszła z gniewliwą postawą
Y w iedney rózgę, w drugiey ręce księgi
Maiąc, czytała klątwy y przysięgi.
66.
Na inszy żywot dziwnie się zdobywam,
Twarz mi y postać człowieczą ukradła,
Wskoczę do rzeki y po wodzie pływam,
Oboia ręka y noga192 w mię wpadła;
Niewiedzieć iako łuską grzbiet okrywam,
Daley też więcey nie pamiętam — chyba,
Że bywszy człowiek, beła ze mnie ryba.
67.
Y także ze mną pływali po stawie;
Po małey chwili zaś nas postawiła
W człowieczem ciele y w pierwszey postawie.
Ale z boiaźni, która w sercu była
Y z dziwu w oney niepodobney194 sprawie —
Y iednogośmy słowa nie mówili,
Aż sama do nas rzekła w oney chwili:
68.
Moię nad sobą y nad przyrodzeniem196 —
Y ieśli zechcę, na wieki będziecie
W niewoley197, wiecznem trapieni więzieniem.
Słońca żaden z was nie uyrzy na świecie,
Ten będzie drzewem, ten będzie kamieniem,
Ten koniem, ten psem, temu przydam skrzydła,
A tych zaś w nieme poobracam198 bydła.
69.
Którzy mą wiarę y moie obrzędy
Przyimą — y stanąć przeciw Goffredowi
Y chrześcianom będą winni199 wszędy».
Każdy się wezdrgnął200, tylko Rambaldowi
Poszło to w posłuch201, który na iey błędy
Przystał202; ale nas zamknęła w ciemnicy
Skrytey — na żywot wieczny... niewolnicy!
70.
Co beł204 z trafunku205 przyszedł w tamte strony,
Ale nas krótko w więzieniu trzymała
— Bo ieślim dobrze o tem beł sprawiony206 —
Króla z Damaszku posłowi nas dała,
Który beł po to do niey wyprawiony;
Ten nas królowi w pętach y bez broni
Wiódł egipskiemu w dary, we stu koni.
71.
Bohater Rynald potkał207 się z przygody208;
Który wielkiemi nowemi dziełami
Między różnemi wsławił się narody209
Y bił się mężnie z naszemi stróżami,
Aż ie pogromił. Takeśmy swobody
Miłey — za iego dzielnością210 — dostali,
A w zbroieśmy się ich poubierali211.
72.
Znać go po samem złożeniu kopiey212,
Plotki to, co tu o niem powiedzieli!
W tey mierze mowie nie wierzcie niczyiey.
Zdrów dobrze y szedł — iakośmy słyszeli —
Trzeci dzień temu do Antyochiey
Y swoię tu gdzieś zbroię ukrwawioną,
Od nieprzyiaciół zrzucił posieczoną».
73.
Podniósł pustelnik nabożeństwem tkniony214,
Nie iednę barwę y twarz miał na sobie:
Ieden raz blady, drugi beł czerwony.
O, iako się zdał poważny w osobie,
Gdy pełny Boga umysł zachwycony
Między Anyoły niósł, gdzie przyszłe rzeczy
Y wiek potomny poymował człowieczy!
74.
Począł odkrywać przyszłe taiemnice;
Wszyscy weń patrzą, uważaiąc nowy
Głos y niezwykłe mowy pustelnice216:
«Żyw — prawi — Rynald! Niewieściey to głowy
Y Bogu zmierzłey217 wymysł czarownice218:
Żywie y niebo iego młode lata
Chowa dla sławy dostalszey219 u świata.
75.
Którym się teraz Azya dziwuie:
Widzę go, a on rwie się przez namioty
Y niezbożnego cesarza woiuie —
Y pod swe skrzydła orzeł iego złoty
Rzym z Apostolską stolicą przyimuie,
Na którą srogi zwierz wyostrzył głodne
Zęby... A syny ma mieć sobie godne.
76.
Ci bronić będą od221 cesarzów chciwych
Pasterzów świętych — z przodków swych nauki,
Ratuiąc zawżdy222 krzywdą obciążliwych223.
Pomoc niewinnem — te ich będą sztuki,
A hardych niszczyć y niesprawiedliwych!
Takie maią być ze krwie zacney dzieci,
Tak w słońce orzeł esteński wyleci.
77.
Światło Piotrowi otworzyło oczy,
Gdzie o Chrystusa bić się będzie trzeba,
Tam tryumfalne pióra swe roztoczy;
Bo mu to za dar ieden dały nieba
Y stanie mu zto224 y serca y mocy...
Y Bóg tak chce mieć225, aby poń posłano,
Y na tak sławną woynę go wezwano».
78.
Mąż święty, ale serce z swych wnętrzności
— Choć iuż beł ięzyk niemy y zemdlony —
Kładło mu na twarz esteńskie dzielności.
Iuż też noc zaszła y płaszcz rościągniony226
Rozwiła227 na świat — uszyty z ciemności:
Wszyscy spać na swe odchodzili wczasy228,
Ale pustelnik nie śpi w one czasy.
Koniec pieśni dziesiątey.
- od którego (starop. forma) — przez którego. [przypis edytorski] ↩
- beł (starop. forma) — dziś popr.: był. [przypis edytorski] ↩
- błędy (starop.) — błądzenie, błąkanie. [przypis redakcyjny] ↩
- zoczyć (starop. forma) — zobaczyć; dostrzec. [przypis edytorski] ↩
- dołoma (starop.) — dołman, szata zwierzchnia na zbroję (po węg. dolmany). [przypis redakcyjny] ↩
- pokłóto (starop. forma) — pokłuto. [przypis edytorski] ↩
- za nic nie stoi (starop.) — tu: nic nie osłania; jest do niczego. [przypis edytorski] ↩
- przemory (starop.) — morzenie się głodem, post. [przypis redakcyjny] ↩
- w ten czas (starop. forma) — wtenczas, wówczas; w tym czasie, wtedy. [przypis edytorski] ↩
- po onem (starop.) — po tym. [przypis edytorski] ↩
- bezpiecznie (starop. forma ort.) — dziś: bezpiecznie. [przypis edytorski] ↩
- przedsię (starop.) — przecież, wszak, wszakże, jednak. [przypis edytorski] ↩
- śmiele (starop. forma) — śmiało. [przypis edytorski] ↩
- ścieszki (starop. forma) — ścieżki. [przypis edytorski] ↩
- rozbierając (starop.) — rozważając. [przypis edytorski] ↩
- skusić (starop.) — spróbować, doświadczyć. [przypis redakcyjny] ↩
- nieprzejrzysty (starop.) — nieprzejrzany. [przypis redakcyjny] ↩
- zbroje (starop. forma) — zbroi. [przypis edytorski] ↩
- wszystek on dzień (starop.) — (przez) cały ten dzień. [przypis edytorski] ↩
- Phebus właśc. Febus a. Feb (mit. gr.) — zlatynizowana forma słowa Fojbos (gr.: promienny), przydomka Apolla, boga światła i słońca, opiekuna sztuk, patrona poetów i pieśniarzy. [przypis edytorski] ↩
- daktyły (starop. forma) — daktylami. [przypis edytorski] ↩
- radby (starop. forma) — dziś: rad by; Radby się przespał, radby się położył: chętnie by się przespał, chętnie by się położył. [przypis edytorski] ↩
- układł się (starop. forma) — ułożył się, położył się. [przypis edytorski] ↩
- głowy (starop.) — miejsce, gdzie głowa podczas snu spoczywa. [przypis redakcyjny] ↩
- osurowiałe rany (starop.) — odświeżone, na nowo się krwawiące. [przypis redakcyjny] ↩
- dojmować (starop.) — dokuczać, przeszywać; ból mu dojmował, por. dziś: dojmujący ból. [przypis edytorski] ↩
- wnętrzny (starop.) — wewnętrzny. [przypis edytorski] ↩
- mdły (starop.) — słaby. [przypis edytorski] ↩
- naspisz się (starop.) — naśpisz się. [przypis edytorski] ↩
- czasu inszego (starop.) — w innym czasie; kiedy indziej. [przypis edytorski] ↩
- wolej (starop. forma) — (do) woli. [przypis edytorski] ↩
- frasować się (starop.) — martwić się, troszczyć się. [przypis edytorski] ↩
- niewolej (starop. forma) — (w) niewoli. [przypis edytorski] ↩
- rolej (starop. forma) — dziś N.lp r.ż.: (po) roli; tzn. tu: na polu. [przypis edytorski] ↩
- sromota (starop.) — hańba, wstyd. [przypis edytorski] ↩
- ujźrzał (starop. forma) — dziś: ujrzał. [przypis edytorski] ↩
- coć do sromoty i do moich rzeczy (starop.) — co ci do sromoty i do moich rzeczy; co cię obchodzą moja hańba i moje sprawy. [przypis edytorski] ↩
- mieć o kogo staranie (starop.) — dbać o kogo; opiekować się kim. [przypis edytorski] ↩
- chciwość (starop.) — tu: pragnienie. [przypis edytorski] ↩
- wrychle (starop.) — rychło, szybko, wkrótce. [przypis edytorski] ↩
- przygodzić się (starop.) — tu: przydać się. [przypis edytorski] ↩
- okrom (starop.) — bez; okrom wątpliwości: bez wątpliwości, niewątpliwie. [przypis edytorski] ↩
- naśladować kogo (starop.) — iść za kim; [iść w czyjeś ślady; red. WL]. [przypis redakcyjny] ↩
- zawżdy (starop.) — zawsze. [przypis edytorski] ↩
- udać się komu (starop.) — przydać się komu; spodobać się komu. [przypis edytorski] ↩
- pręcej (starop. forma ort.) — prędzej; tu: bardziej. [przypis edytorski] ↩
- podle (starop.) — obok, przy. [przypis edytorski] ↩
- lec (starop.) — lejc, powódek. [przypis redakcyjny] ↩
- zawodniki (starop.) — tu: konie ciągnące wóz. [przypis edytorski] ↩
- tchnąć (starop.) — ciężko oddychać, dychać. [przypis redakcyjny] ↩
- prześć (starop. forma) — przejść; tu; przeniknąć. [przypis edytorski] ↩
- zdaleka (starop. forma ort.) — z daleka. [przypis edytorski] ↩
- jako cię zową (starop.) — jak cię zwą; jak się nazywasz. [przypis edytorski] ↩
- foremnie (starop.) — kształtnie, zręcznie. [przypis edytorski] ↩
- wyńdzie (starop. forma) — wyjdzie. [przypis edytorski] ↩
- zstrętwiałość (starop.) — odrętwiałość. [przypis edytorski] ↩
- zemnie (starop. forma ort.) — ze mnie. [przypis edytorski] ↩
- odemnie (starop. forma ort.) — ode mnie. [przypis edytorski] ↩
- Syrowie — mieszkańcy Syrii. [przypis redakcyjny] ↩
- snadnie (starop.) — łatwo, z łatwością. [przypis edytorski] ↩
- myśli (...) szturmować (starop.) — zamierza szturmować. [przypis edytorski] ↩
- onę (starop. forma) — ją. [przypis edytorski] ↩
- tuszyć (starop.) — mieć nadzieję, spodziewać się. [przypis edytorski] ↩
- koły (starop. forma) — kołami. [przypis edytorski] ↩
- chwile (starop. forma) — (od) chwili; wytchnie od wojennej chwile: odpocznie po wojennej chwili; odetchnie po wojnie. [przypis edytorski] ↩
- cięszki (starop. forma) — dziś: ciężki; tu: przyczyniający kłopotów, trudów. [przypis edytorski] ↩
- zajrzeć (starop.) — zazdrościć. [przypis edytorski] ↩
- część (starop.) — [tu:] częścią, [częściowo]. [przypis redakcyjny] ↩
- pożyć (starop.) — pokonać, zwyciężyć. [przypis edytorski] ↩
- przyśli (starop. forma) — przyszli. [przypis edytorski] ↩
- chrześciańskie (starop. forma) — dziś: chrześcijańskie. [przypis edytorski] ↩
- zwycięzce (starop. forma) — dziś: zwycięzcy. [przypis edytorski] ↩
- gwałtem (starop.) — gwałtownie. [przypis edytorski] ↩
- chrześciański (starop. forma) — dziś: chrześcijański. [przypis edytorski] ↩
- beł (starop. forma) — dziś popr.: był. [przypis edytorski] ↩
- oba (starop. forma) — obaj. [przypis edytorski] ↩
- schodzisty (starop.) — pochyły, stromy, np. schodzista góra. [przypis redakcyjny] ↩
- gura (starop. forma ort.) — dziś popr.: góra. [przypis edytorski] ↩
- zastanowić się (starop.) — zatrzymać się; stanąć. [przypis edytorski] ↩
- niewstępna skała (starop.) — niedostępna; [tj. na którą nie sposób wstąpić, wejść; red. WL]. [przypis redakcyjny] ↩
- jaskinią (starop. forma) — jaskinię. [przypis edytorski] ↩
- wykować (starop. forma) — wykuć. [przypis edytorski] ↩
- weszcie (starop. forma) — wejście. [przypis edytorski] ↩
- ukasany (starop.) — podkasany; podciągnięty do góry (o długiej szacie). [przypis edytorski] ↩
- gdzie co wadzi (starop. forma) — gdzie coś stoi na przeszkodzie. [przypis edytorski] ↩
- piec (starop.) — tu: loch. [przypis edytorski] ↩
- on (starop. forma) — ten, ów. [przypis edytorski] ↩
- wierzgnąć (starop.) — zbuntować się. [przypis redakcyjny] ↩
- kryjomy (starop.) — ukryty. [przypis edytorski] ↩
- zbyt dawny (starop.) — bardzo dawny; bardzo stary. [przypis edytorski] ↩
- niewidomy (starop.) — niewidoczny. [przypis edytorski] ↩
- niewie (starop. forma ort.) — dziś: nie wie; tu: nie zna. [przypis edytorski] ↩
- okrom (starop.) — oprócz, prócz. [przypis edytorski] ↩
- wątpliwy (starop.) — wątpiący, pełen zwątpienia, pełen wątpliwości. [przypis edytorski] ↩
- niż trzeba, więcej bojaźliwy (starop.) — bardziej bojaźliwy niż trzeba. [przypis edytorski] ↩
- barzo (starop. forma) — dziś popr.: bardzo. [przypis edytorski] ↩
- mało (starop.) — tu: trochę. [przypis edytorski] ↩
- niemić (starop.) — kazać zamilknąć; stłumić. [przypis edytorski] ↩
- omacnie (starop.) — po omacku. [przypis edytorski] ↩
- po świadomu (starop. forma) — świadomie. [przypis edytorski] ↩
- co raz (starop. forma ort.) — coraz. [przypis edytorski] ↩
- rozwodzić się (starop.) — tu: rozszerzać się. [przypis edytorski] ↩
- łatwie (starop. forma) — łatwo. [przypis edytorski] ↩
- ciemnice (starop. forma) — ciemnicy. [przypis edytorski] ↩
- wschód (starop.) — schody. [przypis edytorski] ↩
- spara (starop.) — szpara. [przypis edytorski] ↩
- schód (starop. ) — zachód, schyłek; tu prawdopodobnie: pochyły strop. [przypis edytorski] ↩
- obadwa (starop. forma) — obydwaj. [przypis edytorski] ↩
- dzienieśmy (...) mieli (starop. forma) — konstrukcja z przestawną końcówką czasownika; inaczej: mieliśmy dzień. [przypis edytorski] ↩
- wczora (starop. forma) — wczoraj. [przypis edytorski] ↩
- powątlić (starop.) — nadwątlić; osłabić. [przypis edytorski] ↩
- sama (starop.) — tu: jedyna. [przypis edytorski] ↩
- niebespiecznem (starop. forma ort.) — dziś: niebezpiecznym. [przypis edytorski] ↩
- w czesie (starop. forma) — zamiast: w czasie (analogicznie do las, w lesie). [przypis redakcyjny] ↩
- zawżdy (starop.) — zawsze. [przypis edytorski] ↩
- odmienny (starop.) — zmienny, zmieniający się; odmienne nieba, tu: zmienne losy. [przypis edytorski] ↩
- szczęcie (starop.) — szczęście; tu: los. [przypis edytorski] ↩
- sadzić się na czym (starop.) — zasadzać się na czym; opierać się na czym. [przypis edytorski] ↩
- bydź (starop. forma) — dziś popr. (po ubezdźwięcznieniu): być. [przypis edytorski] ↩
- napewniejsze (starop. forma) — najpewniejsze; tu: najpewniej, zapewne. [przypis edytorski] ↩
- obrać się (starop.) — znaleźć się. [przypis redakcyjny] ↩
- z ręku (starop. forma) — daw. liczba podwójna (dualis), dziś: z rąk. [przypis edytorski] ↩
- spuszczać się na co (starop.) — zdać się na co; zawierzyć czemu. [przypis edytorski] ↩
- pomieniony (starop.) — wymieniony; nazwany po imieniu. [przypis edytorski] ↩
- beł (starop. forma) — dziś popr.: był. [przypis edytorski] ↩
- krwie (starop. forma) — dziś popr. D.lp. r.ż.: (z) krwi. [przypis edytorski] ↩
- zniewolić (starop.) — [tu:] zrobić niewolnikiem. [przypis redakcyjny] ↩
- wotować (starop.) — głosować; tu: wypowiadać się. [przypis edytorski] ↩
- dawa (starop. forma) — daje; się znać dawa: daje się poznać. [przypis edytorski] ↩
- niebespieczeństwo (starop. forma ort.) — dziś: niebezpieczeństwo. [przypis edytorski] ↩
- upatrować (starop. forma) — upatrywać; tu: przewidywać. [przypis edytorski] ↩
- jeśli (starop.) — tu: czy. [przypis edytorski] ↩
- musi (starop.) — [tu:] musi się, trzeba. [przypis redakcyjny] ↩
- naostatek (starop. forma ort.) — na ostatek; w końcu. [przypis edytorski] ↩
- bydłaśmy trochę (...) wprowadzili (starop. forma) — konstrukcja z przestawną końcówką czasownika; inaczej: wprowadziliśmy trochę bydła. [przypis edytorski] ↩
- trapić kogo (starop. forma) — nękać kogo. [przypis edytorski] ↩
- barzoby to mało (starop. forma) — zdanie eliptyczne (z opuszczonym orzeczeniem), dziś pisownia rozdzielna: bardzo by to [było] mało. [przypis edytorski] ↩
- cóż kiedy chybi (starop.) — cóż [będzie] jeśli chybi [tj. nie osiągnie zamierzonego skutku]. [przypis edytorski] ↩
- odsieczy (starop. forma) — dziś M.lm: odsiecze. [przypis edytorski] ↩
- Turki, Araby i Persy — Turków, Arabów i Persów [pobiło]. [przypis edytorski] ↩
- natarczywy (starop.) — skłonny do natarcia, waleczny, pochopny do walki. [przypis edytorski] ↩
- nie raześ jem (...) ukazował (starop. forma) — nie raz im ukazywałeś. [przypis edytorski] ↩
- tył ukazować (starop.) — ukazywać tył; tzn. uciekać. [przypis edytorski] ↩
- krzywym być — być złym; źle postępować. [przypis edytorski] ↩
- zawżdy (starop.) — zawsze. [przypis edytorski] ↩
- krzywy (starop.) — zły; krzywem grozi okiem: patrzy groźnie, złym (pełnym złości) wzrokiem. [przypis edytorski] ↩
- wstrącić (starop.) — dać wstręt, odpór. [przypis redakcyjny] ↩
- osiędzie (starop. forma) — osiądzie; osiąść miasto: zdobyć miasto. [przypis edytorski] ↩
- część (starop.) — [tu:] częścią, [częściowo]. [przypis redakcyjny] ↩
- cale (starop.) — w całości. [przypis edytorski] ↩
- trybut (starop.) — lenno; za trybutem (...) panować: panować na zasadach lenna. [przypis edytorski] ↩
- wątpliwy (starop.) — tu: pełen wątpliwości, pełen zwątpienia. [przypis edytorski] ↩
- słowy (starop. forma) — dziś N.lm: słowami. [przypis edytorski] ↩
- dla strachu (starop.) — z powodu strachu; obawiając się, bojąc się. [przypis edytorski] ↩
- wotować (starop.) — głosować; tu: wyrażać swoje zdanie. [przypis edytorski] ↩
- gwałtem (starop.) — tu: wbrew woli. [przypis edytorski] ↩
- przestrony (starop. forma) — przestronny. [przypis edytorski] ↩
- kędy (starop.) — gdzie. [przypis edytorski] ↩
- była się zgromadziła (starop. forma) — konstrukcja daw. czasu zaprzeszłego, wyrażającego czynność wcześniejszą od pozostałych czynności i stanów zapisanych w czasie przeszłym prostym; znaczenie: zgromadziła się wcześniej, uprzednio, kiedyś itp. [przypis edytorski] ↩
- pry (starop.) — prawi, mówi. [przypis edytorski] ↩
- gniaździe (starop. forma) — (w) gnieździe. [przypis edytorski] ↩
- przemierzły (starop.) — obmierzły, obrzydły. [przypis edytorski] ↩
- przydą (starop.) — przyjdą; przyjść do zgody: pogodzić się. [przypis edytorski] ↩
- na dół pośli okiem (starop.) — poszli na dół wzrokiem; spuścili wzrok; spuścili oczy. [przypis edytorski] ↩
- kwapiony (starop.) — pospieszny. [przypis edytorski] ↩
- pry (starop.) — mówi. [przypis edytorski] ↩
- Aladyn — król palestyński. [przypis redakcyjny] ↩
- stolec (starop.) — tron. [przypis edytorski] ↩
- obłapić (starop.) — objąć. [przypis edytorski] ↩
- baldekin (starop. forma) — baldachim. [przypis edytorski] ↩
- podle (starop.) — obok. [przypis edytorski] ↩
- między inszemi (starop. forma) — między innymi. [przypis edytorski] ↩
- przerazić (starop.) — przejąć, opanować; przerażony nienawiścią: opanowany przez nienawiść. [przypis redakcyjny] ↩
- miece (starop. forma) — miota; ciska, rzuca. [przypis edytorski] ↩
- obadwa (starop. forma) — dziś: obydwaj (królowie). [przypis edytorski] ↩
- była (...) pobrała (starop. forma) — konstrukcja daw. czasu zaprzeszłego, wyrażającego czynność wcześniejszą od pozostałych czynności i stanów zapisanych w czasie przeszłym prostym; znaczenie: pobrała wcześniej, uprzednio, kiedyś itp. [przypis edytorski] ↩
- brona (starop.) — brama. [przypis edytorski] ↩
- ztąd (starop. forma ort.) — dziś popr. (po ubezdźwięcznieniu): stąd. [przypis edytorski] ↩
- jakoście ztąd wyszli (starop.) — odkąd stąd wyszliście. [przypis edytorski] ↩
- błędy (starop.) — błądzenie, błąkanie. [przypis redakcyjny] ↩
- bezpiecznie (starop. forma ort.) — dziś: bezpiecznie. [przypis edytorski] ↩
- nakoniec (starop. forma ort.) — dziś popr.: na koniec; w końcu, ostatecznie. [przypis edytorski] ↩
- przeć przed kim czego (starop.) — wypierać się czego przed kim. [przypis edytorski] ↩
- klijowaty (starop.) — klejowaty, kleisty. [przypis edytorski] ↩
- błoty (starop. forma) — błotami; błoto, tu: bagno. [przypis edytorski] ↩
- klije (starop.) — kleje; tu: bagna. [przypis edytorski] ↩
- łodzie (starop. forma) — (bez) łodzi. [przypis edytorski] ↩
- wzwód (starop.) — most zwodzony. [przypis edytorski] ↩
- beła (...) uczyniła (starop. forma) — była uczyniła; konstrukcja daw. czasu zaprzeszłego, wyrażającego czynność wcześniejszą od pozostałych czynności i stanów zapisanych w czasie przeszłym prostym; znaczenie: uczyniła wcześniej, uprzednio, kiedyś itp. [przypis edytorski] ↩
- śrzodek (starop. forma) — środek. [przypis edytorski] ↩
- beła postawiła (starop. forma) — była postawiła; konstrukcja daw. czasu zaprzeszłego, wyrażającego czynność wcześniejszą od pozostałych czynności i stanów zapisanych w czasie przeszłym prostym; znaczenie: postawiła wcześniej, uprzednio, kiedyś itp. [przypis edytorski] ↩
- oboja ręka i noga (starop. forma) — rodzaj żeński od nieużywanego męskiego przymiotnika: obój. „Sejmy i rady ten obój naród polski i litewski ma zawżdy mieć wspólne”, Herburt, Statut 688 [z aktu Unii Lubelskiej, zamieszczonego w zbiorze statutów opracowanym przez Jana Herburta, w 1570 przełożonym na jęz. polski pt.Statuta i przywileje koronne; red. WL]. [przypis redakcyjny] ↩
- obrócić w co (starop.) — tu: przemienić. [przypis edytorski] ↩
- niepodobny (starop.) — tu: nieprawdopodobny. [przypis edytorski] ↩
- podobno (starop.) — prawdopodobnie, zapewne. [przypis edytorski] ↩
- przyrodzenie (starop.) — natura. [przypis edytorski] ↩
- niewolej (starop. forma) — (w) niewoli. [przypis edytorski] ↩
- poobracać (starop.) — tu: poprzemieniać. [przypis edytorski] ↩
- będą winni (starop.) — będą mieli powinność. [przypis edytorski] ↩
- wezdrgnął się (starop. forma) — dziś: wzdrygnął. [przypis redakcyjny] ↩
- tylko Rambaldowi poszło to w posłuch (starop.) — tylko Rambald posłuchał się, podporządkował się. [przypis edytorski] ↩
- na jej błędy przystał (starop.) — tzn. tu: przyjął jej wiarę. [przypis edytorski] ↩
- wrychle (starop.) — wkrótce; rychło. [przypis edytorski] ↩
- beł (...) przyszedł (starop. forma) — był przyszedł; konstrukcja daw. czasu zaprzeszłego, wyrażającego czynność wcześniejszą od pozostałych czynności i stanów zapisanych w czasie przeszłym prostym; znaczenie: przyszedł wcześniej, uprzednio, kiedyś itp. [przypis edytorski] ↩
- trafunek (starop.) — przypadek; z trafunku: przypadkiem. [przypis edytorski] ↩
- sprawiony (starop.) — tu: poinformowany. [przypis edytorski] ↩
- potkać się (starop.) — spotkać się. [przypis edytorski] ↩
- przygody (starop. forma) — (z) przygodami. [przypis edytorski] ↩
- narody (starop. forma) — (między) narodami. [przypis edytorski] ↩
- za jego dzielnością (starop.) — z powodu jego dzielności; dzięki jego dzielności. [przypis edytorski] ↩
- w zbrojeśmy się ich poubierali (starop. forma) — poubieraliśmy się w ich zbroje. [przypis edytorski] ↩
- kopiej (starop. forma) — kopii. [przypis edytorski] ↩
- oczy obie (starop.) — dualis [tj. daw. liczba podwójna; dziś: oboje oczu; red. WL], por. pieśń VI, zwr. 4. [przypis redakcyjny] ↩
- tkniony (starop. forma) — tknięty. [przypis edytorski] ↩
- słowy (starop. forma) — dziś N.lm: słowami. [przypis edytorski] ↩
- pustelnice (starop. forma) — tu: pustelnicze; D.lp: pustelnika. [przypis edytorski] ↩
- zmierzły (starop.) — obmierzły; obrzydliwy. [przypis edytorski] ↩
- czarownice (starop. forma) — czarownicy. [przypis edytorski] ↩
- dostalszy (starop. forma) — dojrzalszy; bardziej dojrzały, pełniejszy. [przypis edytorski] ↩
- syniech (starop. forma) — (po) synach; syny po syniech: wnuki. [przypis edytorski] ↩
- od (starop.) — tu: przed; od cesarzów chciwych: przed chciwymi cesarzami. [przypis edytorski] ↩
- zawżdy (starop.) — zawsze. [przypis edytorski] ↩
- obciążliwy krzywdą (starop.) — skrzywdzony. [przypis redakcyjny] ↩
- zto (starop.) — do tego, na to. [przypis edytorski] ↩
- Bóg tak chce mieć (starop.) — taka jest wola Boga. [przypis edytorski] ↩
- rościągniony (starop. forma) — rozciągnięty. [przypis edytorski] ↩
- rozwić (starop. forma) — rozwinąć. [przypis edytorski] ↩
- wczasy (starop.) — wypoczynek. [przypis edytorski] ↩
Źródło i licencja
Domena publiczna · Torquato Tasso
Źródło: Wolne Lektury
Szczegóły techniczne
Komponent: base-text
znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Jerozolima wyzwolona · Fundacja Wolne Lektury; https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/tasso-jeruzalem-wyzwolona/
Źródło: Wolne Lektury
Licencja: LAL-1.3
Zmiany: znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Szczegóły techniczne
Komponent: editorial
Domena publiczna · Piotr Kochanowski
Źródło: Wolne Lektury
Szczegóły techniczne
Komponent: translation
znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Adaptacje komponentów Share-Alike muszą zostać udostępnione na tych samych warunkach.