VI

Ostatnia partia robotników z góry miedzianej znajduje się w drodze do swych domów rodzinnych; kopalnię zamknięto — góra zamilkła i opustoszała.

I stajnia murowana na Sellanrå również gotowa. Na zimę tymczasem pokryto ją dachem z darni. Spory budynek podzielono wewnątrz na kilka mniejszych, jasnych izb, w pośrodku olbrzymi salon, a po obu końcach wielkie gabinety, tak zupełnie jakby na mieszkanie dla ludzi. Niegdyś mieszkał tu Izak z swymi kozami w nędznej gammie; obecnie zaś ani śladu gammy na całym Sellanrå.

W stajni urządza się teraz przedziały, drewniane przepierzenia i koryta. Ażeby jak najszybciej się z tym uporać, zatrzymano jeszcze obu murarzy. Ale Gustaw twierdzi, iż na ciesiołce się nie zna i dlatego chce Sellanrå opuścić. Przy murarce Gustaw okazał się pracownikiem niezwykle dzielnym, a belki i kamienie dźwigał niby niedźwiedź. Wieczorami zaś wszystkich bawił; grał na drumli i nadto pomagał kobietom nosić wodę. Teraz jednak musi wędrować. Nie, nie zna się wcale na ciesiołce, więc musi iść dalej. Tak uparcie obstawał przy swoim, że zdawać się mogło, iż pragnie stąd odejść jak najprędzej.

— Mógłbyś pozostać przynajmniej do jutra rana — rzekła Inger.

Nie, nie ma już roboty dla niego, a zresztą chce się przyłączyć do ostatniej partii powracających robotników.

— Kto pomoże mi teraz przy noszeniu wody? — mówi Inger z żałosnym uśmiechem.

Gustaw pospiesza natychmiast z życzliwą radą i wymienia Hjalmara.

Hjalmar to młodszy z obu murarzy, ale obaj nie byli tak młodzi jak Gustaw i... daleko im do jego dzielności!

— Ach, co tam Hjalmar! — odparła Inger lekceważąco. Lecz nagle myśl jakaś strzeliła jej do głowy i poczęła Gustawa drażnić. — Owszem, Hjalmar nie jest wcale tak zły, a przy tym śpiewa ślicznie jak rzadko kto.

— O, to urodzony bałamut! — zauważył Gustaw, bynajmniej nie rozgniewany.

Ale przez noc mógłby jeszcze pozostać, namawiała Inger.

Nie, bo wtedy utraciłby towarzystwo kamratów.

Inger jest naprawdę smutna, tak, w zbłąkanej swej wierności posuwa się nawet do rozpaczy. Niedobra to dla niej sprawa. Zakochana w nim bowiem, zakochana — bez przesady — szczerze i uczciwie. I uczuć swych wcale się nie zapiera, jest kobietą mocną, pełną słabości, krew w niej gra, trawiona żarem namiętności jesiennych... Przysposabia dla Gustawa nieco prowiantów na drogę, a pierś jej faluje i drży niespokojnie od nadmiaru żądz nieokiełzanych. Nie zastanawia się nad tym wcale, czy ma prawo do tego lub jakie wyniknąć by mogły następstwa, nie, ona oddaje się całkowicie, bez zastrzeżeń, oszalała chciwością użycia. Izak mógłby ją ponownie unieść aż pod powałę i jeszcze raz grzmotnąć o ziemię — owszem, mimo to nie zdołałaby się pohamować...

Wychodzi z izby z gotowym zawiniątkiem i wręcza je Gustawowi. Jednocześnie wskazuje stojące obok schodów kadzie w tej myśli, że Gustaw pomoże jej raz jeszcze, po raz ostatni, zanieść je do rzeki. Może zwierzyć się chciała z czegoś przy pożegnaniu na osobności, może chciała dać mu swój złoty pierścionek — Bóg raczy wiedzieć, ona zdolna do wszystkiego. No ale czas skończyć. Gustaw dziękuje za prowiant. „Bądź zdrowa” — mówi. I odchodzi!

A ona pozostała. Pozostała! Stoi w miejscu jakby przykuta, jakby sparaliżowana...

— Hjalmar! — krzyknęła głośno. I było w tym coś z krzyku hardego buntu i coś z krzyku rozpaczy.

Gustaw odchodzi...

Jesień. Na wszystkich osadach górskich ta sama robota: wykopywanie ziemniaków, zwożenie zboża, wypuszczanie bydła na pastwiska, płużkowanie ściernisk. Ogółem jest na pustkowiu osiem osad i wszędzie mają ręce pełne roboty, wszędzie spieszą się z jej wykończeniem, ale w faktorii na Storborgu nie mają bydła ani ziemi uprawnej, a tylko ogród posiadają i nic więcej, nawet składu już nie mają, dlatego na Storborgu nie ma robót pilnych.

Na Sellanrå mają w tym roku nowy gatunek okopowizny — ćwikłę pastewną; zieleni się wielkoliściasta jak bór. A krowy, rycząc, rzucają się na nią chciwie, Dlatego stać tam muszą na straży Poldynka i mała Rebeka, która z prętem w ręku uwija się w podskokach i z niesłabnącym zapałem odpędza precz natrętne krówska. Ojciec pracuje opodal i co pewien czas nadchodzi, dotyka jej nóg i rąk i zapytuje, czy jej nie zimno. Poldynka zaś, która jest już prawie dorosła, robi tymczasem pończochy i skarpetki na zimę. Urodziła się w Trondheim i pięć lat już miała, gdy przywieziono ją do Sellanrå; wspomnienie wielkiego miasta i dalekiej podróży parowcem zatarło się niemal zupełnie w jej pamięci. Jest dzieckiem osady górskiej i nie zna innego wielkiego świata poza wsią w dolinie, dokąd ojciec ją kilka razy do kościoła zawiózł i gdzie w zeszłym roku była u konfirmacji...

Po uporaniu się z najważniejszymi pracami przyszła kolej na roboty poboczne. A więc naprawa drogi wiodącej w dół ku wsi, w kilku miejscach zupełnie przerwanej. Ponieważ ziemia nie była jeszcze zmarznięta, przeto Izak z Sywertem zabrali się do okopania drogi i przeciągnięcia wzdłuż niej rowów. Pozostały jeszcze dwa pola mokradeł, które należy osuszyć.

Aksel przyrzekł swoją pomoc, ponieważ i on ma konia i drogi tej używa. Lecz teraz oto ma on do załatwienia coś nader pilnego w mieście, i to naprawdę coś bardzo ważnego. I dlatego zastąpi go przy naprawie drogi brat jego z Bredablik, Fredryk.

Był to chłop młody i dopiero co ożeniony. Sowizdrzał nie lada, ale i do roboty skory. On i Sywert to jakby bracia rodzeni. Idąc dziś do roboty, wstąpił po drodze do najbliższego swego sąsiada, Aronsena na Storborgu, i ma teraz dużo do opowiadania o tym, co w faktorii usłyszał. Zaczęło się od tego, że Fredryk zażądał paczki tytoniu.

— Dałbym ci paczkę tytoniu, gdybym go miał na składzie — rzekł Aronsen.

— Jak to, nawet tytoniu już nie macie?

— Nie i nie sprowadzę, bo i tak nikt nie kupuje. Dosyć już mam strat.

Aronsen był w złym humorze i twierdził, że szwedzkie towarzystwo kopalniane wystrychnęło go na dudka. Sprowadził się do puszczy, ażeby prowadzić handel, a tymczasem kopalnię zamknęli.

Fredryk uśmiecha się zadowolony i natrząsa się z Aronsena:

— He, he! Ani kawałka gruntu nie uprawił i dla inwentarza swego nie ma ani krzty siana; siano przecież można kupić! Był u mnie po siano. Ale ja tam siana nie mam na sprzedaż. „Tak, to tobie pieniądze niepotrzebne?” — spytał Aronsen. Według niego, ten ma wszystko, kto ma pieniądze; rzucił na stół stukoronówkę i rzekł:

— Oto pieniądze!

Na to powiedziałem mu:

— Tak, pieniądze to ładna rzecz.

— To bom konstant — powiedział.

Zdaje się, że czasami brak mu piątej klepki, a kobieta jego oblatuje za jasnego dnia z zegarkiem na łańcuszku. Ciekaw jestem, co to za ważna godzina, o której tak bardzo musi pamiętać.

Sywert zapytał:

— Czy Aronsen nie wspomniał nic o niejakim Geisslerze?

— A jakże, mówił, że to Geissler wszystkiemu winien, bo nie chciał sprzedać swej części góry. Wściekł się po prostu:

— Zdegradowany sołtys — mówił — nędzarz, który pewnie i pięciu koron nie ma w kieszeni, zastrzelić by go należało!

— Musicie trochę poczekać — powiedziałem — może jeszcze się namyśli i później sprzeda.

— Nie — odpowiedział — zbyteczne złudzenia. Jako kupiec doskonale to rozumiem, iż interes na pewno nie dojdzie do skutku, gdy jedna strona żąda dwieście pięćdziesiąt tysięcy, a druga ofiaruje tylko dwadzieścia pięć tysięcy; są to zbyt wielkie różnice. Ale szczęść Boże! Szkoda tylko, że pozwoliłem się nabrać, że osiadłem tu na tym bezludziu.

— Ano, czy chcecie Storborg sprzedać? — spytałem.

— Tak — odpowiedział — o tym właśnie myślę. Te bagna i ta pustka bezludna, jakby na wygnaniu! Obecnie przecież korony nie utarguję przez cały dzień — powiedział.

Wszyscy trzej śmiali się z Aronsena, śmiali się bez cienia współczucia.

— Czy myślisz, że naprawdę chciałby sprzedać? — spytał Izak.

— Tak, przecie powiedział. I nawet parobka oddalił. Tak, to doprawdy człek śmieszny. Zwolnił parobka, który by mu na zimę drwa rąbał i siano zwiózł, ale zatrzymał subiekta. Towaru nie ma, niczego nie sprzedaje, na co mu więc subiekt? Tak mi się widzi, że to nic innego, jak głupia pycha. Musi chełpić się utrzymywaniem człowieka, który by stał przy pulpicie i w wielkich księgach smarował. Ha, ha, tak, Aronsen jest na pewno troszkę niespełna...

Pracowali we trzech aż do południa, potem spożyli przy niesione z sobą zapasy i wypoczywając, chwilę gawędzili. Mieli swoje sprawy do omówienia, sprawy dobre i przykre, dotyczące pustkowia i osadników. Nie są to bynajmniej sprawy byle jakie, lecz oni omawiają je ze spokojem, są stateczni, nerwy ich niezużyte nie dopuszczają się wybryków.

Fredryk opowiada o Bredabliku oraz że niewiele tam jeszcze mógł był dokonać.

— A jednak — zauważył Izak — dużo już zdziałałeś, przekonałem się o tym naocznie.

Pochwała ta z ust najstarszego i niedoścignionego osadnika na pustkowiu pochlebia widocznie Fredrykowi gdyż zapytał:

— Czy naprawdę tak myślicie? Nie, musi być coraz lepiej. W tym roku sporo miałem przeszkód. Chałupę trzeba było naprawić, starą i lichą szopę na siano musiałem zburzyć i zbudować nową. Gamma okazała się za mała dla moich krów i cieląt, których Brede nie posiadał — rzekł nie bez pewnej słusznej dumy.

— Podoba ci się tu? — spytał Izak.

— Tak, i mojej żonie także, czemu by nie miało się nam podobać? Z osiedla naszego roztacza się szeroki widok na wszystkie strony i ku górze, i ku dolinie. Mały lasek przy domu podoba nam się również bardzo, brzozy w nim i wierzby, a gdy będę miał trochę więcej czasu, zasadzę więcej drzew także od drugiej strony podwórza. Wydziwić się nie mogę, jak szybko osuszyły się mokradła, odkąd na wiosnę przekopałem rowy. Zobaczymy teraz, co na tym urośnie! Czy nam się podoba? Jakżeby nie, skoro kobieta i ja mamy zagrodę i grunta, i inwentarz!

— Ano, czy zamierzacie siedzieć zawsze tak we dwoje? — spytał Sywert chytrze.

— O, to niepowiedziane, możliwe, że tam jeszcze co przybędzie — odparł Fredryk wesoło.

Pracują aż do późnego wieczora. Od czasu do czasu wyprostowują się nieco i bają.

— Aronsen nie sprzedał ci więc tytoniu? — spytał Sywert.

— Nie, i wcale się o to nie gniewam, ponieważ nie palę.

— Nie palisz?

— Nie. Zaszedłem do Aronsena, żeby usłyszeć, co powie.

Wybuchnęli na to szelmowskim śmiechem, oczywiście Fredryk tylko i Sywert, dwa sowizdrzały.

W drodze powrotnej ojciec i syn milczą jak zwykle. Izak wszakże widocznie coś sobie wymyślił, gdyż odezwał się:

— Ty, Sywert?

— Co takiego? — spytał Sywert.

— Ech, nic szczególnego — rzekł Izak.

Uszli dalszy kawał drogi w milczeniu, po czym ojciec znowu przemówił:

— Czyż Aronsen może handlować, nie mając towaru?

— Nie — rzekł Sywert. — Mało teraz ludzi, więc co mu po towarach?

— Tak myślisz? Ano, może masz słuszność.

Sywerta zdziwiły po trosze słowa ojca, a Izak ciągnie dalej:

— Dotychczas mamy tu co prawda osiem osad, ale z czasem może ich być więcej. Kto wie, ile ich potem będzie.

Sywert zaczął się zastanawiać, do czego ojciec zmierza. O, do niczego. I znowu idą kawał drogi, milcząc, i są już blisko domu. I wtedy stary odezwał się niespodzianie:

— Hm. Jak myślisz, ile by Aronsen zażądał za swoje osiedle?

„Aha, o to idzie!” — myśli Sywert. Po czym odzywa się żartobliwie:

— Czy chciałbyś je kupić?

Lecz w tejże chwili zrozumiał, do czego ojciec zmierza: myśli o Elizeuszu. Ho, ho, stale o nim pamiętał, tak samo jak matka, jeno na swój sposób, bliższy ziemi, a także bliższy Sellanrå. Przeto odparł:

— O, zażąda z pewnością sporo.

Ze słów tych Izak domyślił się, że syn zrozumiał jego intencję i jakby bał się coś więcej powiedzieć, rzucił pospiesznie kilka zdawkowych słów o dokonanej naprawie drogi.

Następnych dni Sywert z matką coś zawzięcie szachrowali, po kątach siadywali i naradzali się, i dużo do ucha sobie szeptali, także i list jakiś napisali, a gdy nadeszła sobota, Sywert nagle ujawnił nieprzezwyciężoną ochotę pójścia do wsi.

— Czego tam znowu szukasz we wsi, niepotrzebne zdzieranie butów i tyle! — rzekł ojciec bardzo rozsierdzony i twarz okrutnie nasrożył, jakkolwiek w głębi duszy wcale tak źle nie myślał, zmiarkował bowiem, że Sywert chce iść na pocztę.

— Chciałbym pójść do kościoła — rzekł Sywert.

Trudno byłoby o lepszy wybieg i ojciec przyzwolił:

— Ano, skoro musisz iść, to już idź...

Ale skoro Sywert wybiera się do kościoła, to niechże zaprzęże i zabierze z sobą Rebekę. Nie skąpić jej tej pierwszej w życiu przyjemności, tak gorliwie przecież pilnowała bydła, żeby nie wchodziło w ćwikłę. Tak, Rebeka to naprawdę kwiat i perła na Sellanrå, to oczko w głowie wszystkich. Zaprzężono więc i Rebece dodano do towarzystwa Jensynę, czemu Sywert wcale się nie sprzeciwiał.

Po ich odjeździe przyszedł gość ze Storborgu. No i cóż? Ech, nic szczególnego, tyle tylko, że był to subiekt, nazwiskiem Andresen; miał udać się w góry, przysłał go pryncypał1. Nic poza tym. I wypadek ten nie wywarł większego na Sellanrå wrażenia; dziś już nie jest tak, jak dawniej bywało, kiedy widok obcego przybysza należał na osiedlu do rzadkości i wyprowadzał Inger z równowagi. Tak, Inger ma znowu swój okres skupienia, jest cicha i pokorna.

Cudowna rzecz taka książka do nabożeństwa, to jakby przewodnik anielski, jakby uścisk najtkliwszy! Zatraciwszy się samochcąc i zbłądziwszy w żurawińcu, odnalazła siebie znowu na wspomnienie swej komory i książki do nabożeństwa i znowu stała się zadumana i nabożna. Przypomina sobie dawno minione lata, kiedy to przy szyciu, ukłuwszy się czasem w palec, zwykła była mówić: „Psiakrew!”. Nauczyła się tego od swych towarzyszek w szwalni więziennej. Obecnie zaś może się aż do krwi ukłuć, a mimo to milczy. Do takiego nawrócenia potrzeba nie lada przezwyciężenia się! Lecz Inger posunęła się jeszcze dalej. Gdy stajnię już do reszty wykończono i murarze powędrowali, i Sellanrå znowu opustoszało, wtedy nastąpił przełom w usposobieniu Inger i wtedy często płakała i srodze cierpiała. Kajała się w pokorze, biorąc wyłącznie na siebie całe brzemię winy. Gdyby bodaj pogadać mogła z Izakiem, by sercu swemu ulżyć; ale na Sellanrå nikt z uczuć swych się nie zwierzał ani do błędów się przyznawał. Tak więc nie stawała już przed domem, aby z daleka przywołać Izaka na obiad; o nie, ona chodziła teraz na miejsce, gdzie w danej chwili pracował i pokornie do jedzenia zapraszała. Wieczorami zaś naprawiała jego bieliznę i ubrania i przyszywała guziki. Tak; Inger posunęła się jeszcze dalej. Którejś nocy wsparła się na łokciu i szepnęła:

— Izak.

— O co chodzi? — spytał Izak.

— Ty nie śpisz?

— Nie.

— Ach, nic takiego — rzekła Inger. — Ale ja nie byłam taka, jaką powinnam była być.

— Co takiego? — spytał Izak mimo woli. Teraz i on wsparł się na łokciach.

— Nie byłam dla ciebie taka, jaką być powinnam, i dlatego bardzo mi żal...

Te proste słowa wzruszyły go, wzruszyły człowieka spiżowego, więc pragnąłby ją pocieszyć. Wprawdzie nie wie, o co idzie, ale jedno mu wiadomo, że takiej jak Inger nie ma drugiej na świecie.

— Nie płacz — rzekł — przecież my wszyscy nie tacy, jakimi być powinniśmy.

— Ach nie — rzekła z wdzięcznością.

O, Izak traktował wszystkie sprawy ze stanowiska swego zdrowego, chłopskiego rozumu i na wszystko znalazł wytłumaczenie. Któż jest taki, jakim być powinien? Ma słuszność Amor2, który jest przecież bogiem, a mimo to szuka awanturniczych przygód, swawolnik i lekkoduch: pewnego dnia wyłoni się z krzaku róż i buja się na jego gałązkach, z zadowoleniem i z lubością oblizuje swoje usta, następnego zaś dnia nadepnie na kolec i wyciąga go z minką zrozpaczoną. Czy musi zaraz umierać z tego powodu? — Ani mowy! Pozostał tak samo zdrów. Jeszcze by tego było potrzeba, żeby dla takiego głupstwa miał umierać!

Podobnie stało się i z Inger, przezwyciężyła się, ale modlitw swych nie zaniechała, znajdując w nich ukojenie. Inger jest pracowita i cierpliwa, i bardzo dobra; Izaka stawia najwyżej pośród wszystkich mężczyzn, szanuje go i nie życzyłaby sobie nikogo innego. Sowizdrzałem on oczywiście nie jest ani śpiewakiem, ale za to jest, ho, ho, ona wie najlepiej, jaki on jest! I oto znowu się potwierdziło, iż wielka wygrana przy tym, kto nabożny.

A więc był gość, subiekcik ze Storborgu, Andresen; przyszedł do Sellanrå w niedzielę. I Inger bynajmniej nie straciła swej równowagi ducha, owszem, nawet nie wyszła do niego z garnkiem mleka. A ponieważ Jensyna była w domu nieobecna, przeto posłała gościowi mleko przez Poldynkę.

I Poldynka weszła z gracją do świetlicy, postawiła mleko na stole i powiedziała: „Proszę!”, i zapłoniła się po uszy, mimo że ubrana była odświętnie i nie miała na sobie nic takiego, czego by musiała się powstydzić.

— Dziękuję, to łaskawość zbyt wielka — rzekł Andresen — Czy zastałem ojca?

— Owszem, pewnie na polu.

Andresen wypił mleko, usta chusteczką starannie wytarł i spojrzał na zegarek.

— Czy daleko stąd do kopalni? — spytał.

— O nie, zaledwie godzina drogi.

— Mam pójść tam z polecenia Aronsena, u którego jestem pomocnikiem, aby stwierdzić obecny stan kopalni.

— Aha.

— Tak, wszakże się znamy, przecie kupowałaś już u nas.

— Tak.

— Pamiętam ciebie bardzo dobrze, byłaś u nas dwa razy.

— Nigdy nie przypuszczałam, że pan sobie mnie przypomni — odparła Poldynka, z tą chwilą jednak opuściły ją siły tak, że usiadła.

Ale Andersen posiadał jeszcze dość sił w zapasie, przeto odezwał się:

— Czemuż bym nie miał sobie ciebie przypomnieć? — A następnie zapytał: — Nie przeszłabyś się ze mną do kopalni?

Z Poldynką działy się dziwne rzeczy, przed oczyma jej poczęły krążyć czerwone kółeczka i koła, podłoga spod nóg jej uciekała, a głos pana subiekta Andersena dochodził jakby z oddali, gdy pytał.

— Czy nie masz czasu?

— Nie — odpowiedziała.

Bóg jeden wie, jak ona znalazła się z powrotem w kuchni. Matka spojrzała na nią zdziwiona i spytała:

— Co tobie?

— Nic...

Naprawdę nic? O, na pewno nie! Patrzajcie, teraz na Poldynkę przyszła kolej tracenia równowagi, odwieczne koło zahaczyło teraz o nią i porwało w swój wir. Miała wszelkie po temu warunki; foremna i ładna, i już po konfirmacji, słowem — budziła smak i jako piękna ofiara. W krągłej jej piersi ćwierka ptaszyna, a ręce jej podobnie jak u matki: pełne tkliwości, pełne kobiecości. A czyż tańczyć nie umiała? Ho, ho, aż dziwo, gdzie i kiedy się nauczyła, ale to pewne, że nauczyła się tańczyć na Sellanrå; umiał Sywert i Poldynka umiała, i jak jeszcze! Tańczyli tańce wiejskie, szalone wywijasy, kółeczka, obroty i skoki, tańczyli szkockiego, mazurka, nadreńczyka i walca. I czemuż by Poldynka nie mogła się stroić i być zakochana, i marzyć z otwartymi oczyma? Wszystkie inne robią tak samo. Gdy przystępowała do konfirmacji, matka pożyczyła jej swego złotego pierścionka — nie widzieli w tym nic zdrożnego, bo nic zdrożnego przy tym nie myśleli. Przed ołtarzem przecież mogła była stanąć ze złotym pierścionkiem na palcu, wszakże była córką potentata, margrabiego!

Subiekcik Andresen, powracając z kopalni, spotkał Izaka, który gościnnie do izby go zaprosił. Poczęstowano gościa obiadem i kawą. Obecni teraz byli wszyscy domownicy i wszyscy brali udział w rozmowie. Subiekt nadmienił, że Aronsen wysłał go na wierchy3, ażeby przekonał się naocznie, co się dzieje z kopalnią i czy są widoki rychłego uruchomienia jej. Czy pan subiekt przypadkiem nie łgał? Wszakże jest wykluczone, aby w tak krótkim czasie mógł był zajść do kopalni i z powrotem.

— Tak, z daleka trudno zobaczyć, jak stoją sprawy kopalni — zauważył Izak.

Subiekt przyznał rację Izakowi, no, ale prawdą jest, że przyszedł tu z polecenia Aronsena, jako że czworo oczu widzi więcej niż dwoje.

Lecz Inger nie umiała już dłużej pohamować swej ciekawości i spytała:

— Czy prawda to, co ludzie opowiadają, że Aronsen chce swoje sprzedać?

— Nieraz o tym wspominał — rzekł subiekt — zresztą taki jak on może sobie na wszystko pozwolić, bo ma pieniędzy jak lodu.

— Hm, czy on naprawdę taki bogaty?

— O, bardzo.

I Inger znowu pali ciekawość, i nie może milczeć żadną miarą:

— A ile też chciałby za swoją posiadłość?

Teraz jednak sam Izak wtrąca się do rozmowy; trawi go zapewne jeszcze większa ciekawość niż Inger, ale nie chce dopuścić do tego, ażeby od niego najpierw wyszła propozycja kupna Storborgu, i dlatego udał, iż go to nic nie obchodzi.

— Czemu o to pytasz? — spytał Izak obojętnie.

— Ach, tak tylko — odparła.

Oboje spoglądali na subiekta i w naprężeniu oczekują odpowiedzi.

Pan subiekt wszakże nie spieszy się i jest bardzo powściągliwy w słowach. Ceny posiadłości nie zna, ale wie, i to od samego Aronsena, ile Storborg kosztował.

— No ile? — spytała Inger, która galopuje, nie umiejąc trzymać języka za zębami.

— Szesnaście set koron — odparł subiekt.

— Ach tak! — westchnęła Inger.

Szesnaście set koron to na pustkowiu suma zaiste niemała i Inger drży już na samą myśl, że suma ta odstraszy Izaka. Izak jednak jest niewzruszony i rzuca tylko krótką uwagę:

— To z powodu owych dużych domów.

— Tak — potwierdził subiekt Andresen — jedynie z powodu tych olbrzymich domów.

Poldynka wycofała się nieznacznie, krótko przed odejściem subiekta. Bardzo to dziwne, ale wydaje się jej czymś całkiem niemożliwym, aby mogła mu podać rękę. Znalazła sobie tymczasem dobry punkt obserwacyjny: przyczaiła się mianowicie w nowej stajni przy oknie. Na szyi ma teraz piękną niebieską wstążkę jedwabną, czego przedtem nie miała. A oto i on! Przechodzi mimo stajni, niski i dosyć okrągławy, nie tyle kroczy, ile drepcze, ma jasny zarost i jest starszy od niej o jakieś osiem do dziesięciu lat.

Późno w nocy z niedzieli na poniedziałek wrócili pielgrzymi z kościoła. Wszystko poszło jak z płatka; w drodze powrotnej Rebeka spała jak borsuk, tak że śpiącą wynieśli ją z wozu wprost do łóżka. Sywert nazbierał we wsi sporo nowinek, mimo to jednak na zapytanie matki: — Co słychać nowego? — odpowiedział obojętnie:

— O, nic osobliwego. Aksel ma żniwiarkę i pług dwuskibowy.

— Co ty mówisz? — zawołał ojciec. — Widziałeś je?

— Ano, widziałem, stoją w przystani.

— Hm, to dlatego tak mu spieszno było do miasta! — rzekł ojciec.

A Sywert siedzi wypchany zgoła innymi nowinami, ale milczy jakby za pieniądze. Niech sobie ojciec będzie przeświadczony o tym, że Aksel pojechał do miasta po żniwiarkę i dwuskibowiec; matka może być tego samego mniemania. He, he, ale starzy nie bardzo w to wierzyli, oni również słyszeli pogłoskę, iż podróż Aksela miała związek z jakimś nowym dzieciobójstwem w okolicy.

— No kładź się już! — zdecydował w końcu ojciec.

Sywert, napęczniały wiadomościami, jest posłuszny i idzie do łóżka. Aksela pozwano na rozprawę, a była to sprawa bardzo poważna, nawet sołtys pojechał z nim. No i pani sołtysowa, która dopiero co znowu rodziła, pozostawiwszy maleństwo, pojechała do miasta. Wyjeżdżając, powiedziała, iż pogadać musi z sądem.

I teraz dopiero pękły wszelkie hamulce i plotka stugębna frunęła na całą wieś przybierając coraz to nowe kształty. Sywert domyślał się, że wygrzebywano z pamięci wspomnienie o pewnym dawno, przed wielu, wielu laty popełnionym dzieciobójstwie i szeptano o nim zawzięcie. Gdy zbliżał się do stojącej przed kościołem gromady, urywały się nagle wszelkie szepty i gdyby Sywert nie był Sywertem, gromada na pewno by pokazała mu plecy. O, bo Sywert to nie byle kto; po pierwsze pochodził z wielkiej majętności i był synem bogacza, a po wtóre Sywert osobiście to chłop setny i doskonały pracownik. Wszyscy go cenili i szanowali, i po wszystkie czasy cieszył się przychylnością całej gminy. Gdybyż przynajmniej Jensyna nie usłyszała za wiele, zanim wróci do domu. Sywert miał i tak zresztą dosyć własnych powodów do obawy. Widział Jensynę wychodzącą z Rebeką z kościoła i ona widziała go, ale przeszła obok bez zwrócenia nań uwagi. Wobec tego poczekał chwilę, a następnie zajechał po nie do kowala.

U kowala siedzieli już wszyscy przy obiedzie, przeto i Sywerta zaproszono do stołu, lecz on podziękował, tłumacząc się tym, że już jadł. Wiedzieli przecież, że przybędzie o tym czasie, powinni więc byli zaczekać na niego. Na Sellanrå postąpiono by tak z pewnością, ale tu nie czekano.

— Tak, tak, przyzwyczajony jesteś do czegoś lepszego — rzekła kowalowa.

— Cóż tam nowego słychać w kościele? — spytał kowal, mimo że sam był w kościele.

A gdy Jensyna wsiadła na wóz z Rebeką, wtedy kowalowa rzekła niespodziewanie do córki:

— Tak, tak, Jensyno, nie zwlekaj zbyt długo i wracaj do nas jak najprędzej:

Sywert zdumiał się, ale nie wtrącał się do rozmowy. Gdyby coś więcej na ten temat mówiły, coś wyraźniejszego, byłby może dał jakąś odpowiedź. Nasrożył się tylko i czekał — nadaremno, nie usłyszał nic więcej.

Wracają i Rebeka jest jedyną, która gada. Pełna wrażeń z pobytu w kościele, zachwyca się pastorem w czarnej todze z srebrnym krzyżem na piersiach, zachwyca się blaskiem jarzących się świec i muzyką organów.

Ujechali już spory kawał drogi, gdy odezwała się nareszcie Jensyna:

— Doprawdy, haniebna jest sprawa Barbro!

— Powiedz mi, co twoja matka miała na myśli, namawiając cię do najrychlejszego powrotu? — spytał Sywert.

— Kiedyś przecie będę musiała powrócić.

— Prr! — woła Sywert i wstrzymuje konia. — Jak chcesz, możemy zaraz zawrócić! — wybuchnął Sywert.

Jensyna spojrzała na niego, był blady jak trup.

— Nie — odparła i rozpłakała się.

Jakże dobrze się stało, że zabrali ze sobą Rebekę. Ona od razu ujęła się za Jensyną, głaskała i pocieszała ją na swój sposób, tak że wywołała jej uśmiech. A jednocześnie odgrażała się bratu, że z wozu wyskoczy i kija poszuka, i mocno go wybije. Wtedy Sywert rozpogodził się i uśmiechnął.

— Ale teraz powiedz mi, coś ty sobie przy tym myślał? — spytała Jensyna.

— Pomyślałem sobie — odparł bez namysłu — że musielibyśmy obyć się bez ciebie.

I znowu ujechali spory kawał drogi, gdy Jensyna westchnęła i rzekła:

— Tak, tak, Poldynka jest już duża i może mnie zastąpić w robocie...

Smutny to był powrót.