XII

Else jednak siedziała, wpatrzona sztywno przed siebie. A więc to jego słyszała, nie Knuta.

Czuła, jakby cała krew odpłynęła jej do nóg i zimny chłód przeniknął ją od głowy w dół. Niedługo później krew wróciła do serca i z gorącym jak ogień szumem uderzyła do mózgu. Wszystko wokół tańczyło; zdawało jej się, że łóżko kołysze się jak pokład statku. Usiłując podeprzeć się o stolik nocny, powoli położyła się z powrotem na poduszce.

Jak mogła wmówić sobie coś tak nieroztropnego jak to, że Knut miałby dziś do niej przyjść, myślała później. Byłaby to nazbyt szalona radość. Hieronimus rzekł zresztą: „Nie warto, by widział panią, gdy pani tu leży”.

Co w sumie przez to rozumiał? Dlaczego Knut nie mógł jej widzieć, dopóki tu była? Czy należało ukrywać przed mężem, jak jest leczona? Profesor jakby przyznawał się w ten sposób, że nie chce pokazać, jak się z nią obchodzi. Ale skąd, Hieronimus uważał pewnie, że postępuje właściwie, a Knut zapewne go nie zrozumie i tylko będzie przeszkadzał, żądając, by wróciła do domu.

„Nie było wolnych sal”, powiedziała panna Stenberg.

Ale to oburzające, że z tego powodu miała tu leżeć, narażona na upadek! Wszak przyszła tu dobrowolnie. Czy nie powinna też móc dobrowolnie powiedzieć wraz z Knutem: „Mieliśmy złe założenia, stawiając się tutaj, dlatego chcemy zrezygnować”.

Nie, Else wciąż nie wiedziała, co począć.

Rozmyślała, aż wreszcie powiedziała sobie: „Gdy tylko dziś mnie przeniosą i nie będę musiała bać się przez kolejną noc, mimo wszystko będę zadowolona”. Może stażysta, którego wzięła za Knuta, przyniósł wiadomość pannie Stenberg? Oczywiście. Po co inaczej przychodziłby o tej porze dnia? Teraz poszli szykować salę. A potem zjawi się Thorgren i powie, uśmiechając się całą swą słodką, krągłą buzią: „A teraz pani wstanie, pani Kant, i pójdzie ze mną w cudowne, ciche miejsce”. Ona zaś wcale nie będzie pytać, tylko cierpliwie poczeka. Cieszyli się, że zaskoczą ją dobrą nowiną. Nie chciała uprzedzić ich radości.

Gdy przyniesiono jej obiad — zupę owocową z kaszą i dwa jasne, podobne do ciastek gryczanych, kotlety mielone — natychmiast usiadła w łóżku i zjadła tyle, ile była w stanie przełknąć. Ale zupa owocowa była najgorszym daniem, jakie znała, do kotletów mielonych zaś zawsze żywiła odrazę. Tylko co z tego? Niezadowolenie z posiłków pewnie da się jakoś przezwyciężyć.

Gdy Else skończyła jeść, usłyszała głośny trzask drzwi, jednocześnie rozległo się okropne wycie. Chwilę później jej drzwi minęło dwóch sanitariuszy z noszami, na których siedziała wyprostowana szczupła, poszarzała kobieta, wymachując rękami. Bezustannie wyła. Niedługo później sanitariusze wrócili z pustymi noszami, wycie zaś stawało się coraz bardziej nieokiełznane, a jednocześnie pani Syverts, która długo pozostawała cicho, zaczęła szaleć i krzyczeć w celi obok.

„To piekło”, pomyślała Else. Ten, kto wymyślił naukę o mękach piekielnych, bez wątpienia musiał przebywać na jakimś oddziale szóstym, z jakimś Hieronimusem jako ordynatorem.

— Co powie pani na tę komedię? — Pani Syverts o długich, białych, przygrubych w kostkach nogach, w samej halce, weszła do celi Else i prędko chodziła tam i z powrotem, z rękami po bokach. — Obłędu dostaję od przebywania tutaj. Bóg mi świadkiem, że oszaleję! Mój mąż jest właścicielem niewielkiej posiadłości na wybrzeżu. To tam powinnam być. Ale lekarz powiedział, żebym najpierw porozmawiała z profesorem Hieronimusem. Ostatni z niego krzyk mody, nie sądzi pani? — Stanęła nieruchomo pośrodku celi i popatrzyła ostro na Else. — Wszyscy twierdzą, że muszą porozmawiać z Hieronimusem — ciągnęła — ale przecież z nim nie da się rozmawiać. „Uu, aa, yy, ee”, tyle mówi i już go nie ma.

— Powinna pani pójść do siebie i się położyć — upomniała ją Else.

— Ale to okropne tak leżeć i cały dzień tylko się gapić. Nie przywykłam do tego.

— Jasne, że okropne. Leżę tu już czwartą dobę. Pani przyszła dopiero wczoraj.

— Do tego wlewają we mnie chloral, od którego tak mi się miesza. Gdyby pani wiedziała, jak szumi mi w głowie. Och, Carlu, Carlu — zasłoniła dłonią oczy i wybuchnęła płaczem.

— Czy Carl to pani mąż?

— Tak, mąż, mój najlepszy, poczciwy mąż. Jesteśmy dopiero osiem miesięcy po ślubie.

— Niech pani grzecznie pójdzie do siebie i się położy, pani Syverts. Jeśli spotka tu panią pielęgniarka, powie tylko, że strasznie źle z panią, że jest pani niespokojna, a wtedy będzie pani musiała zostać tu dużo dłużej. Proszę zachować cierpliwość — ciągnęła Else, gdy kobieta nie odpowiedziała, tylko zaczęła cicho płakać. — Wszyscy mi to mówią, a ja przekazuję dalej. Na nic nie zda się tutaj opór. Proszę iść, zanim ktoś panią zobaczy.

— Tak, pójdę — pani Syverts mocno skinęła głową. — Zrobię tak, bo mnie pani prosi.

I prędko wyszła z celi.

Kilka minut później przed wejściem przeleciała kobieta, omotana w pasie zakrwawionym z przodu prześcieradłem. Głuchym, grobowym głosem wrzasnęła z całych sił:

— Knu’ssen! Knu’ssen!

Zaraz potem, niesiona niemal przez Thorgren, została zaciągnięta na swoje miejsce, lecz jej wołania nie ustawały.

— To pacjentka w połogu — powiedziała Thorgren, która później przyszła do Else. — Dwa dni temu urodziła.

— To ona tak wciąż wyje?

— Tak. Ale niech się tym pani nie przejmuje. Proszę nie tracić otuchy! — Poklepała Else ze śmiechem po policzku. — Niech pani pomyśli, jak dobrze mają tutaj pacjentki: opiekują się nimi, dbają pod każdym względem, czyste prześcieradła dwa razy w tygodniu. Zabawnie byłoby pobyć tutaj przez chwilę pacjentką... A do tego nasz profesor! Mówię poważnie, pani Kant.

Jak to możliwe, że ci uprzejmi, dobrzy ludzie tak byli nieczuli na cudze cierpienia. Wciąż tylko to samo. Wiara w autorytety, która przez stulecia kazała ludziom ufać i uginać się przed jednym człowiekiem. Jednym człowiekiem, tak pełnym pogardy wobec innych i na tyle bezczelnym, by występować jako ten, który stoi na czele i zna całą prawdę. „A do tego nasz profesor Hieronimus!”.

Weszła panna Stenberg. Else zdawała się poznawać po jej minie, że ma dla niej dobrą wiadomość. Ale nie chciała się z tym zdradzić. Panna Stenberg powinna sama wszystko powiedzieć; lecz gdy nie powiedziała niczego prócz zwykłych, miłych słów, Else nie mogła wytrzymać i zapytała, czy nie zostanie przeniesiona.

Nie. Panna Stenberg o niczym takim nie słyszała.

— Nie sądzi pani, że jeszcze może przyjść taka wiadomość?

— Nie może. Jest piąta. Powiedziałam pani przecież, że nie ma wolnych sal.

— Nie ma wolnych sal — powtórzyła Else, która, zmrożona, drżała na myśl o nadchodzącej nocy. — Ale niech powie mi pani jedno: czy to niemożliwe, żeby załatwić inną salę niż moja obecna cela?

— Niemożliwe? Niemożliwe nie jest. Można by wprowadzić zmiany tu i tam. Jest jeszcze oddział dla nerwowo chorych i korytarz w pawilonie, z których czasem korzystamy.

— Droga, miła panno Stenberg — Else chwyciła ją za rękę i spojrzała jej w oczy wzrokiem krzyczącym o pomoc — proszę zrobić dla mnie, co w pani mocy. Powiedzieć, że zginę, jeśli zostanę tutaj. Proszę, proszę, zapamiętam to na całe życie!

— Miła pani Kant, wszyscy chcemy dla pani jak najlepiej.

Pogłaskała Else po dłoni i wyszła.

„A więc to koniec”, pomyślała Else. „Znowu zostanę tu na noc”. I zatwardziała wściekłość ogarnęła jej umysł. Chore biegały tam i z powrotem, krzyczały i zawodziły, a ona sądziła, że to odpowiedni akompaniament do słów pieśni w jej głowie.

Zbliżał się obchód, ale przyjść miał zastępca ordynatora, nie profesor. Tak, tak, było jej wszystko jedno.

Zaraz potem lekarz zjawił się w swym białym kitlu, w towarzystwie jakiegoś stażysty i panny Stenberg. Powtórzył swoje niezmienne pytanie — czy wciąż jest niezadowolona z życia?

Else podniosła się na łóżku i dała wyraz swojej wściekłości.

Lekarz nic nie odpowiedział, popatrzył na nią tylko zasmuconym, łagodnym wzrokiem. Ale do panny Stenberg zwrócił się na odchodnym:

— Coraz z nią gorzej.

Chwilę później usłyszała prędkie, skrzypiące kroki na korytarzu i w jej celi stanął Hieronimus w płaszczu, z kapeluszem w ręce.

— Mam pozdrowienia od pani męża — rzekł.

Else chciała podziękować, ale gardło miała ściśnięte. Nie wydobyła z siebie dźwięku.

— Prosił, bym pani powiedział, że od pierwszego znalazł kucharkę, która wydaje mu się dobra. A więc nie musi się tym pani przejmować.

— Czy znów zostanę tu na noc? — zapytała Else głosem, który zdał jej się ochrypły i obcy.

— Taa... — powiedział przeciągle i z zadowoleniem, jakby sprawiało mu to cielesną rozkosz.

— Ale ja nie mogę wytrzymać! Zbyt mocno cierpię.

— O-o — warknął Hieronimus tak pogardliwie, że Else odczuła to jak policzek. — A jak było w domu?

Wtedy stanęła na łóżku i, nie posiadając się ze złości, z wykrzywioną twarzą i spojrzeniem, z którego leciały skry i które wbijało się w zimne, blade oczy Hieronimusa, powiedziała:

— Profesor wie równie dobrze jak ja, że nie ma ani cienia powodu, by trzymać mnie w celi! Jestem tu tylko dlatego, że nie ma pan dla mnie miejsca, lecz powinien pan powiadomić o tym mojego męża. „O-o”, powiada pan. — Udała pogardliwe warknięcie Hieronimusa, by, na ile to możliwe, odpowiedzieć mu takim samym policzkiem. — Więc czy profesor sam nie zechciałby spędzić tu nocy, tylko jednej, i udostępnić mi swoją sypialnię?

— Niee — odparł, a zabrzmiało to jak końskie rżenie gdzieś w dali.

— Dzień i noc naraża mnie pan na nieludzkie męki! — zawołała Else. — Jakim prawem?

— Nieludzkie męki! — Bezbarwna twarz Hieronimusa poszarzała jak wapno. Stanął na palcach, po czym opuścił pięty na podłogę. — Musi pani zdecydowanie nauczyć się panowania nad sobą! Pani choroba polega na tym, że nie umie się pani opanować. Zamierzałem panią przenieść — klasnął drobnymi, plebejskiego kształtu palcami o drugą dłoń i prawie krzyknął: — Teraz jednak zostanie pani tutaj!

Po czym natychmiast wyszedł z celi.

„Uroczy człowiek”, pomyślała Else z pogardą i zaśmiała się w duchu.

— Ależ, na Boga, pani Kant — panna Stenberg stanęła przy łóżku Else. Jej ładna, blada twarz była bledsza niż zwykle, przestraszona mina zaś zdawała się ją obwiniać. — Jak śmie pani mówić tak do profesora? Wszystko słyszałam.

— Jak on śmie tak mnie traktować! Żałuję tylko, że nie powiedziałam o wiele więcej.

— Profesor nie znosi krytyki. Niczyjej, a już najmniej pacjentki.

— Doprawdy szkoda profesora — rzuciła Else cierpko.

Potem przyszła Thorgren i przeżegnała się przerażona.

— Musi pani przeprosić profesora — prosiła.

— Musiałby mnie najpierw zabić — odparła Else.

Zjawiła się też Madonna-Hansen i także mówiła wstrząśnięta o sprawie. Pacjentki na jej korytarzu były zszokowane. Nigdy wcześniej do czegoś takiego nie doszło. Czyż stale nie prosiła Else, żeby zachowała cierpliwość, bo darzyła ją sympatią i chciała dla niej najlepiej?

— Teraz musi pani ukorzyć się przed profesorem. Niech mi pani obieca, że to uczyni — zakończyła.

— Nigdy! — zawołała Else z mocą, na co Madonna-Hansen odeszła, kręcąc głową.

Zaczął się nocny dyżur i panna Suenson podała pani Kant chloral.

— Zdaje się pani być na mnie zła — powiedziała Else.

— Nie zła, a zasmucona. Jeśli nie zmieni pani podejścia, nigdy pani nie przeniosą.