XIII

Godziny mijały do wtóru wściekłego łomotu, wrzasków i ogólnego rejwachu1 z góry i z dołu. Pacjentka w połogu latała wciąż po korytarzu, przeciągłym, grobowym głosem wołając: „Knu’ssen, Knu’ssen!”. W końcu została zamknięta, a nawoływania do Knu’ssena brzmiały jeszcze bardziej głucho niż przedtem.

Trawiona lękiem i bólem, umęczona tęsknotą i dokuczliwym, cieleśnie odczuwanym niepokojem, Else rzucała się tam i z powrotem na swoim twardym posłaniu. Jutro niedziela. W ten dzień przed drugim śniadaniem Knut zwykł zabierać Tagego na spacer. Ach, gdyby tylko mogła iść z nimi! A gdyby w ogóle została w domu? Mogła przecież tam zostać, gdyby chciała. Czuła się jednak chora i pragnęła odzyskać zdrowie w ciszy i spokoju. Co wycierpiała, co dokuczało jej tam, w porównaniu z tym, co musiała znosić teraz?

Pochód kasztanowych koni? Gdzież on się podział? Nie widziała go tu ani razu. A o swojej pracy nie myślała nawet przez sekundę. Gdyby tylko znalazła się w spokojnym, przyjemnym otoczeniu, gdyby widywała Knuta i codziennie mogła mu pokazać, że jest z nią lepiej...

Nadeszła pora nocnego obchodu. Inaczej niż zwykle zjawił się jeden ze stażystów. Else usłyszała, jak w drzwiach pyta, czy pani Kant śpi.

— Nie — odparła panna Suenson. — Jak miałaby tutaj zasnąć?

— Przecież jest tu spokojnie.

— W tej chwili — powiedziała pielęgniarka oburzona. — Ale niech pan poczeka, to sam usłyszy. Komuś z nas należałoby zafundować to, co funduje się pani Kant.

— Mnie by to nie przeszkadzało — odpowiedział lekarz z wyższością i poszedł dalej.

— Czy pani Kant nie mogłaby dziś nieco wstać? — zapytała panna Stenberg rankiem zastępcy ordynatora. — Tak męczy ją to leżenie.

— Od pierwszego wieczoru zachowuje spokój — odparł zastępca ordynatora z namysłem. — Tak, może pani wstać na godzinkę, pani Kant. Po śniadaniu. Dobrego dnia.

Parę minut później zjawił się jeden ze stażystów — wysoki, szczupły typ z cienkim wąsem, o gładkiej, pięknej twarzy i przywitał się:

— Dzień dobry. Co powiedzieć pani mężowi, pani Kant, gdy go zobaczę? — zapytał z życzliwym uśmiechem.

Else przyglądała się mu badawczo, niepewna, czy mu odpowiedzieć. Wtedy jednak w głowie zaświtała jej myśl, że może jest mu jej szkoda, i poprosiła usilnie:

— Niech mu pan powie, że musi zmienić swe zachowanie, żeby móc do mnie przyjść. Niech mu pan powie, że mi jest strasznie źle i że popadnę w obłęd, jeśli wkrótce nie przyjdzie.

— Myśli pani, że przyniesie to jakiś skutek? — zapytał lekarz, dalej się uśmiechając.

— Oczywiście, że tak. Natychmiast mnie ze sobą zabierze, gdy zobaczy, jak tutaj jest. On o niczym nie ma pojęcia, to właśnie jest straszne.

— A więc w ogóle nie chce tu pani być?

Stażysta podkręcał wąsa i bezustannie się uśmiechał.

— Niech mu pan powie, że musi przyjść, koniecznie, niech powie to pan tak, by zrozumiał, że i pan tak uważa — błagała Else. — Będę panu tak wdzięczna. Niech mi pan obieca, że to powie.

— Pani mąż nic nie może zrobić. Oczywiście słucha wyłącznie profesora. Dobrze też wie, co u pani.

— Nie — odparła Else łamiącym się głosem. — Nie wie tego!

— A zresztą w ogóle nie zobaczę się z pani mężem.

Uśmiech lekarza rozlał się na całą twarz.

Else nie powiedziała nic więcej. Leżała, szybko mrugając powiekami i ściskając prześcieradło.

Stażysta stał przez chwilę i gładził wąs. Po czym wyszedł z cichym chichotem.

Pani Kant nie płakała ani się nie ruszała. Była jak skamieniała z poczucia beznadziei.

Kiedy skończyła śniadanie, panna Stenberg przyniosła jej bieliznę i szlafrok. Else poprosiła o różne drobiazgi, jak podwiązki, szpilki do włosów i toaletowe lusterko. Odpowiedziano jej, że na polecenie profesora wszystko zabrano z powrotem do jej domu. Zamiast podwiązek panna Stenberg dała jej dwa kawałki jutowego sznurka.

Gdy Else się ubrała, wyszła na korytarz.

— Dzisiaj niedziela — gaworzyła babcia, która siedziała skulona, mocno przyciśnięta do metalowej kratki zasłaniającej grzejnik. — Czyste ubrania od stóp do głów. Spójrz tylko.

Trzymała przed Else złożony biały materiał.

— Tak, babcia jest zawsze zadowolona — zauważyła Thorgren.

Pachnąca czystością, siedziała przy żółtym stole i czytała książkę z wytartą, płócienną okładką.

Młoda dziewczyna o ciężkiej głowie i w białych wełnianych skarpetach, zataczając się, chodziła tam i z powrotem po korytarzu.

— Nie widziałam jej przez ostatnie dni — powiedziała Else do Thorgren, wskazując na dziewczynę.

— Nie jest w stanie minąć pani drzwi. „To nie kobieta, tylko dziki, straszny ptak”, tak mówi i aż wstrząsa ją ze strachu.

— To mnie ma na myśli? — zapytała Else.

— Naturalnie — zaśmiała się Thorgren.

Pani Kant zaglądała do cel. Pani Syverts spała z na wpół otwartymi ustami, ukazując białe zęby między młodymi, pełnymi wargami.

Leżała z lekko przekrzywioną głową i dłonią pod policzkiem, a na długich, czarnych rzęsach wisiała łza.

Else cicho wyszła i zajrzała do staruszki o żółtej twarzy mumii, pani Fog, którą widziała pierwszego wieczoru, a która nocą zrzucała na ziemię barierki od łóżka. Leżała z półotwartymi oczami, które lśniły — szare i mętne jak brudne odłamki szkła. Z rękawów szpitalnej koszuli, podciągniętych nad łokcie, wystawały brunatnożółte ręce, cienkie jak bambusowe łodygi. Skóra dłoni była popękana i łuszczyła się jak na wielkich, suszonych karmazynach2. Gdy Else się do niej zbliżyła, ta jak pierwszego wieczoru uniosła ręce jakby w błagalnym geście i powiedziała coś, co uwiędło na jej zapadniętych, bezbarwnych wargach.

— Biedna pani — odezwała się Else i pogładziła ją powoli po czole, pokrytym maleńkimi kropelkami potu.

— Słodka Alma — rozległ się słaby szept; jedna ręka powoli się uniosła i bez siły chwyciła poły szlafroka Else.

Gdy wróciła na korytarz, natknęła się na młodą dziewczynę o ciężkiej głowie. Ta aż podskoczyła, przerażona. Schowała twarz za uniesioną ręką i zawołała, zataczając się podczas ucieczki:

— A fe, a fe, dziki ptak chce wydziobać mi oczy!

W ostatniej celi, wyprostowana na łóżku, siedziała pacjentka w połogu i cicho zawodziła. Gdy weszła do niej Else, kobieta popatrzyła na nią rozbieganym, bezradnym wzrokiem i nagle naciągnęła sobie prześcieradło na głowę.

Else zakręciło się w głowie, zaczęły trząść się jej kolana. Najlepiej wrócić do swojej celi i wślizgnąć się do własnego łóżka. Wędrowała wzrokiem po długim, nagim korytarzu, na obu końcach odgrodzonym solidnie zamkniętymi, podwójnymi drzwiami, i po otwartych drzwiach do cel. I pomyślała ze zgrozą o pierwszym wieczorze, gdy przyszła tu stosunkowo beztroska, nie mając pojęcia, że oto dała się zamknąć w więzieniu na czas nieokreślony i że będzie tu traktowana jak przestępczyni, do której nie będą mieć wstępu najbliżsi — nawet własny mąż.

Powoli rozebrała się i położyła.

— Znów pani płacze? — Thorgren przyniosła obiad. — Rozerwała się pani krótkim spacerem, tak teraz spokojnie. Widać, że jest niedziela.

Else też to zauważyła, co jeszcze pogłębiło jej poczucie beznadziei.

Jakież to dziś jedzenie? Usiadła i wzięła tacę. Żółta woda z kremowej barwy kluseczkami. Do tego plaster przesuszonego mięsa i gotowane ziemniaki, pływające w gęstym, jasnobrązowym sosie na zasmażce. Żadnej sałaty, ogórka czy pikli, żadnych dodatków, do których była przyzwyczajona i które sobie ceniła. Ale i tak musiała zjeść. Czuła się taka słaba; omdlewała wręcz, gdy była na nogach i nic w tym dziwnego.

Z zapałem zaczęła jeść, ale udało się jej przełknąć tylko niewiele, bo smakowało okropnie.

Jak zwykle po chwili spokoju pacjentki znów zaczęły hałasować i krzyczeć. Pani Fog zrzucała barierki na podłogę, głucho zawodząc. Pacjentka w połogu latała, wrzeszcząc jak zarzynana, a pani Syverts zachowywała się tak agresywnie, że trzeba ją było zamknąć. Zaczęła wtedy walić w ścianę przylegającą do celi Else, z lękiem wzywając to ją, to profesora.

— Kładę się, pani Kant! — krzyknęła wreszcie po upomnieniach sąsiadki. — Kładę się i będę grzeczna. Słyszy pani, pani Kant?

— Tak, słyszę! — odkrzyknęła Else. — Miło z pani strony, że chce się pani położyć.

Nieco po szóstej, chwilę po zapaleniu lamp gazowych, przyszedł Hieronimus. Jego powitanie zabrzmiało dziwnie przyjaźnie.

— Jak pani ocenia swoje samopoczucie?

Else zmieniła pozycję na poduszce i nie odpowiedziała.

— Jak apetyt? — ciągnął niewzruszenie przyjaznym tonem.

— Jestem głodna, ale nie smakuje mi tutejsze jedzenie — mruknęła Else w odpowiedzi.

— Może przywykła pani do innego typu dań?

— Na pewno do innego sposobu ich przyrządzania. Ale to nic. Jedzenie jest mi obojętne.

Znów zmieniła pozycję na poduszce.

— I jeszcze sen. Wciąż pani nie śpi?

Else chwilę odczekała, po czym odezwała się głosem drżącym z gniewu:

— Czy można tu spać, gdy jest się względnie normalnym, a nie obłąkanym?

— Tak, miejmy nadzieję, że ta noc coś zmieni.

Powiedział to tak ładnie i cicho, że Else aż się zdziwiła. Spodziewała się wybuchu, gwałtownego jak poprzedniego wieczoru.

— Nadzieję — powtórzyła tonem pełnym pogardy, a w duchu pomyślała: „Rzuć gołe niemowlę przed wygłodniałego tygrysa i miej nadzieję, że drapieżnik go nie pożre”.

— Tak, pani Kant. Gdybyśmy jako ludzie nie mieli nadziei...

Hieronimus zaczął nagle mówić powoli i z namaszczeniem niczym pastor, jego spojrzenie zaś miało wyraz, który widziała w poczekalni, przywodzący na myśl młodego teologa.

Else uniosła brwi, coś jakby uśmiech wykrzywiło jej kąciki ust, a profesor, sekundę po tym, jak wspomniał o nadziei, zerwał się z krzesła i niczym czarodziej błyskawicznie zniknął z celi.

Noc była straszna. Pacjenci z delirium na dole bezustannie dokazywali. Else czuła podobny do skurczu ból w piersi. Wiła się jak wąż, stale zawodząc.

Gdy zastępca ordynatora przyszedł na nocny obchód, podał jej jakieś krople, po których na chwilę jej się poprawiło, ale później ból wrócił i trwał całą noc.

— Panno Suenson — powiedziała Else w przerwie między skurczami w piersi. — Widzi pani, jak cierpię, jak pod każdym względem jest mi nieznośnie. Prawda?

— Tak, bidulko. Nie jest pani dobrze.

— Może przekazałaby pani kilka słów ode mnie mojemu mężowi?

— Za żadne skarby! — odparła pielęgniarka przerażona i z taką stanowczością w głosie, o którą Else jej nie podejrzewała.

— Proszę nie odmawiać, droga panno Suenson. Tak się boję, że w końcu stracę rozum. Niech da mi pani kawałek papieru i ołówek, mogę napisać coś w łóżku.

— Nigdy w życiu! — zapewniła pielęgniarka, równie stanowczym głosem co poprzednio. — Myśli pani, że śmiałabym zrobić coś takiego profesorowi?

— Proszę panią, błagam! Profesor przecież nigdy się nie dowie. Pozostanę pani dozgonnie wdzięczna, zawsze będę miała wobec pani dług. Mój mąż również.

— Nie, nie, nie... Proszę tak nie myśleć, pani Kant. — Rozłożyła ręce i nagle się uśmiechnęła. — Gdybym to uczyniła, na pewno straszyłabym tutaj po śmierci. A zresztą — podjęła poważniej na widok niemej rozpaczy Else — nic by to pani nie pomogło. Gdy jest się na tym korytarzu, nikt nie zważa na to, co się mówi. Pani mąż nic nie zrobi.