X

Kobieta jakaś wędruje w górę wśród kniei pustkowia. Ciepły deszcz kropi obficie, kobieta przemokła do suchej nitki, ale ona nie zważa na to, trapią ją inne myśli, mianowicie niepokoi ją pytanie, czy... Jest to Barbro, nikt inny, tylko Barbro, córka Bredego. Tak jest, ma słuszny powód do gorączkowego niepokoju, ponieważ trudno jej przewidzieć, jaki obrót weźmie cała ta awantura; wszakże pani sołtysowa wydaliła ją ze służby. Otóż to.

Z dala omija wszystkie osiedla na pustkowiu, aby nie spotkać się z ludźmi. Domyśliliby się przecież natychmiast celu jej wędrówki, ponieważ na plecach dźwiga tobół z rzeczami. Tak jest, do Måneland wędruje i tam pragnie pozostać.

U pani sołtysowej służyła dziesięć miesięcy. Czas to bardzo długi, gdy się go przeliczy na dni i noce, ale jeszcze dłuższy, gdy się uwzględni przymus i wyrywające się myśli i chęci. O, wtedy dziesięć miesięcy równało się wieczności. W początkach było naprawdę dobrze; pani Heyerdal troszczyła się o Barbro i opiekowała się nią jak matka, dawała jej fartuchy i inny piękny przyodziewek. Paradowanie w pięknym stroju przez wieś do kupca po sprawunki, ach, to przyjemność nad przyjemnościami. Wszakże Barbro pamięta wieś z czasów dzieciństwa. Z tych czasów znała wszystkich mieszkańców; tu chodziła do szkoły i całowała chłopaków, i w kamyczki bawiła się, i w muszelki, i w różne inne gry. Przez kilka miesięcy panowała zgoda. Ale ani Heyerdal posunęła się w swej gorliwości opiekuńczej nieco za daleko i w okresie zabaw gwiazdkowych stała się wręcz sroga. I na co to wszystko, chyba po to tylko, by podkopać dotychczasowe dobre stosunki! Barbro w ogóle by długo na tej służbie nie wytrzymała, gdyby nie posiadała dla siebie kilku wolnych godzin nocnych: od drugiej do szóstej rano czuła się mniej więcej wolna od kontroli, przeto w tych właśnie godzinach pozwalała sobie na niejedną skrytą uciechę. A kucharka co na to, nie naskarżyła na Barbro? Była ona zgoła pospolitą służącą i sama również urządzała niedozwolone wycieczki poza dom. Kucharka i Barbro, Barbro i kucharka, obie pełniły straż na przemian.

I wiele minęło czasu, zanim je wyśledzono. Barbro nie była taka lekkomyślna, aby miała afiszować nadmiar swego zepsucia. Barbro zepsuta? O, ona umiała oprzeć się pokusie, ale tyle tylko, ile było potrzeba. Gdy jakiś parobczak zapraszał ja na tany gwiazdkowe, dawała mu pierwszym razem odpowiedź odmowną, drugim razem również, lecz trzecim razem rzekła nie bez wahania:

— Zobaczę, czy będę mogła się uwolnić od drugiej do szóstej.

Widzicie, tak odpowiada przyzwoita dziewczyna! Była służącą i nie znała innej przyjemności jak swawolę. I tego tylko pożądała. Pani sołtysowa nie szczędziła jej wielkich mów i pożyczała jej książki umoralniające, pouczające, pannie Barbro, która była w Bergen, czytała gazety i uczęszczała do teatru! Przecież ona nie wieśniaczka, a panna miejska!

Lecz pani sołtysowa powzięła widocznie jakieś podejrzenie: pewnej nocy około trzeciej nad ranem stoi pod drzwiami komory dziewczyn i woła:

— Barbro!

— Tak — odpowiada kucharka.

— Gdzie Barbro? Otwórz!

Kucharka otwiera i udziela umówionych poprzednio wyjaśnień, mianowicie, że Barbro musiała wyjść nagle do rodziców.

— Nagle, do rodziców? Przecie to noc, już godzina trzecia — dziwi się pani Heyerdal.

Nazajutrz nastąpiło przesłuchanie: przywołano Bredego i pani sołtysowa powitała go z miejsca chytrym zapytaniem:

— Czy Barbro była u was dzisiejszej nocy o trzeciej?

Brede nie był wprawdzie przygotowany na podobne indagacje1, lecz mimo to nawet się nie zająknął.

— Owszem, o trzeciej w nocy. Siedzieliśmy tak długo, ponieważ mieliśmy omówić coś bardzo ważnego — odrzekł ojciec Barbro bez zająknięcia.

Na to oświadczyła pani sołtysowa uroczyście:

— Od dzisiejszego dnia Barbro nie będzie wychodzić nocą!

— Ależ oczywiście, nie będzie — odparł Brede. — Słyszałaś, Barbro! Ja ci to zaraz mówiłem! — rzekł ojciec.

— Gdy będziesz chciała, pozwolę ci czasami pójść do rodziców, ale tylko w porze popołudniowej — oświadczyła pani sołtysowa.

Ale mimo wszystko czujna pani sołtysowa nie pozbyła się swych podejrzeń; po tygodniu urządziła nową próbę, o godzinie czwartej nad ranem.

— Barbro! — zawołała.

O, lecz tym razem kucharka była na zabawie, a Barbro stała na straży. Pani sołtysowa znalazła się w kłopocie, co odpowiedzieć, przeto spytała:

— Czyś zabrała wczoraj wieczorem bieliznę z ogrodu?

— Tak!

— To dobrze, bo zanosi się na burzę. Dobranoc.

Taka nocna kontrola nie należała zresztą do przyjemności, dlatego pani sołtysowa poprzestała na tej jednej udanej próbie. Poza tym niech się dzieje, co chce, więcej razy kontrolować nie będzie.

I gdyby szczęście nie było opuściło ich zdradziecko, Barbro byłaby wytrzymała ze swoją panią choćby i rok w takich warunkach. Ale niestety przed kilku dniami nastąpiła między nimi katastrofa.

Działo się to w kuchni wczesnym rankiem. Zaczęło się od tego, że Barbro pogniewała się trochę z kucharką. Właściwie nie trochę, ale znacznie. Kłóciły się coraz głośniej i głośniej i zapomniały do cna o pani Heyerdal. Kucharka postąpiła nieładnie; kolej korzystania z nocki niedzielnej przypadła na Barbro, a kucharka mimo to uprzedziła ją w sposób zdradziecki i pierwsza wymknęła się cichaczem. I czy usprawiedliwiła się przed Barbro? Czy powiedziała bodaj, że musiała wyjść, aby pożegnać kochaną siostrę, która wyjeżdża do Ameryki? Nie, nic z tego, nie tylko że się nie usprawiedliwiała, ale nadto miała tę czelność twierdzić, iż nocy tej doskonale użyła.

— Ty fałszywcze bezwstydny, ty podła szmato! — wrzeszczy Barbro.

I wtedy to pani Heyerdal znalazła się pod drzwiami. Być może, że początkowo miała zamiar poprosić dziewczyny o wyjaśnienie powodu tak głośnej kłótni, powiedziała im nawet dzień dobry, lecz nagle spojrzała ostro na Barbro, pochyliła się naprzód i uporczywie wpatrywała się w jeden punkt na jej chuście. Chwila to była groźna. Gdy nagle pani sołtysowa wydała z siebie krzyk przerażenia i wykonała ręką ruch rozkazujący ku drzwiom. „Cóż, na Boga, się stało?” — myśli Barbro i spogląda na okrywającą ją chustę. Boże święty, takie głupstwo jak wesz! Barbro uśmiecha się mimo woli i strzepuje wesz na podłogę.

— Co, na podłogę! — wrzasnęła pani sołtysowa. — Czyś zwariowała?! Podnieś natychmiast tego stwora!

Barbro nachyliła się i szuka, i udaje, że znalazła i wykonując wspaniały gest, wrzuca wesz w ogień.

— Skąd ją przywlokłaś? — zapytała pani wzburzona.

— Skąd? — odrzekła Barbro.

— Tak, chcę wiedzieć, gdzieś była i skąd ją przywlokłaś! Odpowiadaj!

I oto Barbro popełniła ten wielki błąd, iż nie powiedziała: „W kramie!”. To jedynie byłoby sprytne. Zamiast tego jednak Barbro powiedziała, że nie wie, skąd wesz na nią wlazła, przy czym wcale niedwuznacznie dała do poznania, że najprawdopodobniej będzie to nabytek od kucharki. Tego było jeszcze potrzeba! Kucharka skoczyła jak oparzona:

— Co, ode mnie? Ty sama przynosisz z sobą wszy!

— Tak... A kto laufrował2 dzisiejszej nocy poza domem?

I znowu błąd wielki; Barbro powinna się była ugryźć w język, zanim coś podobnego powiedziała. Czy można dziwić się kucharce, że wobec tak jawnej zdrady rozpuściła swój język? Tak więc sprawki nieszczęsnej nocy ujrzały światło dzienne. Pani Heyerdal oburzona do najwyższego stopnia; daje spokój kucharce, ale za to gromami swego gniewu godzi w Barbro, w tę, za którą ręczyła. I mimo wszystko sytuacja nie byłaby przegrana, gdyby Barbro się ugięła i padła do nóg pani sołtysowej, zaklinając się, że w przyszłości już się to nie powtórzy. Ale nic z tego, Barbro była głupia i stawiała się hardo. Tak, a może to chytrość z jej strony, może pragnęła doprowadzić do ostatecznego zerwania, żeby wydostać się stąd.

Pani Heyerdal rzekła:

— Z paszczy lwa cię wyrwałam.

— A kto panią prosił o to?

— Taka twoja wdzięczność?

— Ach, na co to gadanie! — odrzekła Barbro. — Gdyby mnie byli zasądzili, to w każdym razie nie na więcej jak na kilka miesięcy, a potem miałabym przynajmniej spokój!

Pani Heyerdal oniemiała na chwilę i stoi przed Barbro w najwyższym osłupieniu. A pierwsze słowo, które z jej ust się wydziera, to wypowiedzenie służby.

— Jak pani sobie życzy — oto wszystko, co odpowiedziała Barbro.

I odeszła, jakiś czas siedziała u rodziców. Ale nie mogła siedzieć tam wieki. Co prawda wiodło im się nieźle, matka urządziła kawiarnię, do której uczęszczało wielu bliższych i dalszych sąsiadów ze wsi; ale to nie starczyło na wyżywienie Barbro. Poza tym jednak miała i inne powody, aby znaleźć znowu jakieś stałe zajęcie. Dlatego wzięła dziś na plecy worek z rzeczami i powędrowała na pustkowie. Pytanie tylko, czy Aksel Ström zechce ją przyjąć ponownie!

Deszcz pada, droga błotnista, lecz Barbro nie zatrzymuje się. Już wieczór, ale ponieważ to jeszcze przed świętym Olafem3, przeto nie ściemnia się. Biedna Barbro, nie oszczędza się, powzięła mocne postanowienie, ma cel przed sobą i dlatego podejmuje tę pierwszą walkę. W gruncie rzeczy nie oszczędzała się nigdy, nigdy nie była gnuśna i dlatego jest urodziwa, ładna i zgrabna. Jest pojętna, ale zdolności tej używa często na własną zgubę. Nie w tym dziwnego. Nauczyła się ratować z opresji tylko kłamstwem i wybiegiem. Mimo wszystko nie brak jej pewnych zalet: śmierć dziecka nie przeraża jej, ale dla dziecka żywego mogłaby mieć serce. Nadto była bardzo muzykalna, brzdąkała na gitarze miękko i harmonijnie, przyśpiewując głosem nieco ochrypłym, co brzmiało przyjemnie i melancholijnie. Oszczędzać się? Na co? Ho, zatracić się bez najmniejszego nad sobą współczucia. Kiedy niekiedy płakała i wtedy zdało się, że z takiego lub innego powodu pęknie jej serce; tak, ale to pochodziło z owych wzruszających pieśni, jakie śpiewała — tak, to była poezja i błogość słodka, i smętek, czym oszukiwała często i siebie, i innych. Gdyby mogła zabrać z sobą gitarę, byłaby wzruszyła dzisiejszego wieczoru Aksela...

Urządza się tak, żeby stanąć u celu jak najpóźniej wieczorem. I rzeczywiście, kiedy wstępuje do zagrody, na Måneland panuje senna cisza. Któż by się był spodziewał — Aksel rozpoczął już w pobliżu sianokosy i nawet zwiózł do szopy część suchego siana! Teraz Barbro przystaje na chwilę i zastanawia się: stara Olina śpi zapewne w komorze, a Aksel w szopie na sianie, tam, gdzie ona sama niegdyś sypiała. Niby złodziej skrada się do znanych sobie drzwi, po czym woła przyciszonym głosem:

— Aksel!

— Kto tam? — rozlega się z wnętrza.

— To ja — rzekła Barbro, wchodząc do szopy. — Czy mogłabym tu przenocować?

Aksel patrzy na nią i nie spieszy się, siedzi w gatkach i patrzy na nią:

— Tak, toś ty? — przemówił. — Dokąd idziesz?

— Tak, to zależy przede wszystkim od ciebie i od tego, czy nie potrzebna ci pomoc na lato.

Aksel myśli, myśli, a potem pyta:

— Czy do sołtysów już nie wracasz?

— Nie, pożegnałam się na dobre.

— Tak, na lato przydałaby mi się jakaś pomoc... A może ty chcesz na stałe tu zostać?

— Nie, nie kłopocz się o mnie... Jutro zaraz mogę odejść, pójdę do Sellanrå i dalej, na tamtą stronę gór.

— Tak, toś się już zgodziła?

— Tak.

— Na lato przydałaby mi się pomoc — powtarza Aksel.

Barbro przemokła do suchej nitki, przeto musi się przebrać.

— Nie potrzebujesz się mną krępować — zauważył Aksel i cofnął się odrobinę ku drzwiom.

Barbro rozbiera się, a podczas tego rozmawiają ze sobą i Aksel zerka na nią ukradkiem.

— Ale teraz będziesz musiał wyjść na chwilkę — rzecze Barbro.

— Wyjść? — spytał Aksel.

Doprawdy, wychodzić na takie pieskie powietrze. Stoi przeto i przygląda się, jak coraz mniej na niej przyodziewku — dalibóg, oczu od niej oderwać nie może. Barbro swoją drogą postępuje bardzo bezmyślnie, przecież mogła była rozbierać się tak, aby wciągnąć na siebie jednocześnie części suchego przyodziewku. Ale nie, ona rozbiera się inaczej... Koszula jej, cieniuteńka i przemokła, przykleja się do ciała; rozpina ją na jednym ramieniu i odwraca się — posiada wielką wprawę. I w tejże chwili Aksel milknie nagle i podziwia, z jaką zręcznością Barbro zrzuca z siebie koszulę. Tak, Barbro postępuje bardzo bezmyślnie, bo oto stoi tak, jak ją Pan Bóg stworzył...

Później, tak, później leżą w sianie i gawędzą. Owszem, nie inaczej, pomoc na lato bardzo mu potrzebna.

— Ano, mówiono mi o tym — przywtórzyła Barbro.

Również i w tym roku Aksel był zmuszony rozpocząć kośbę bez niczyjej pomocy, Barbro może sobie to z łatwością wyobrazić... Swoją drogą przecież nie kto inny, jeno Barbro porzuciła go i pozostawiła samego, bez wyręki; tak, wyrządziła mu krzywdę niepowetowaną, której nie może zapomnieć. I pierścionki także zabrała. I na domiar wszelkiej sromoty4 nadchodziła w dalszym ciągu gazeta, „Gazeta Bergeńska”, od której nie mógł się uwolnić, za którą musiał zapłacić prenumeratę z góry na cały rok.

— Ach, to haniebne gazecisko — rzekła Barbro i przytuliła się do niego mocniej.

Ale wobec tak wielkiej z jej strony uległości zmiękł i Aksel; przyznał, iż mogła była mieć słuszny żal do niego z tego powodu, że pozbawił jej ojca stanowiska dozorcy telegrafu.

— Zresztą ojciec mógłby na powrót objąć to stanowisko, bo ono zabiera mi tylko drogi czas, potrzebny do rzeczy ważniejszych.

— Tak — odpowiada Barbro.

Aksel umilkł, a po chwili zapytał bez ogródek:

— Tak, powiedz mi, czy chcesz zostać u mnie tylko przez lato?

— Ach, będzie tak, jak ty zechcesz — odrzekła Barbro.

— Tak, czy mówisz szczerze?

— Nie inaczej, czego ty chcesz, tego chcę i ja. Teraz możesz mi już zupełnie ufać.

— Tak.

— I jeszcze ci coś powiem... dałam w kościele na zapowiedzi.

Aha. Wiadomość niezła. Aksel nie ruszył się i rozmyślał. Jeżeli to była prawda, a nie nowy jaki niecny podstęp, natenczas posiadałby własną żonę i pozbyłby się biedy na wszystkie czasy.

— Mógłbym dostać żonę zza morza — rzekł. — Pisała, że chciałaby się wydać za mnie, jeno że musiałbym jej posłać pieniądze na podróż powrotną z Ameryki.

— Aha, to ona w Ameryce? — zapytała Barbro.

— Tak, pojechała zeszłego roku, ale tam jej się nie podoba.

— Nie, nie myśl o niej... Co by się wtedy ze mną stało? — rzekła Barbro i zaczęła płakać.

— Dlatego też nie odpowiedziałem jej nic stanowczego.

Lecz teraz przyszła kolej na Barbro; nie chciała być czymś gorszym i wyznała, że w Bergen mogłaby wyjść za mąż za piwowara zatrudnionego w bardzo wielkim browarze.

— On na pewno wciąż jeszcze się martwi i za mną tęskni — mówiła Barbro, łkając. — Gdy jednak dwoje tyle ze sobą przeżyło, co my, ty i ja, wtedy nie możesz się dziwić, że nie mogłam o tobie zapomnieć, mimo że ty dawno o mnie zapomniałeś.

— Kto, ja? — odrzekł Aksel. — Nie, w takim razie nie masz powodu płakać, bo ja nigdy o tobie nie zapomniałem.

— Aha.

Wyznanie to było dla Barbro niezmiernie cenne, przeto rzekła:

— Głupstwo, na co masz wydawać tyle pieniędzy na podróż z Ameryki, skoro to niepotrzebne!

W ciągu nocy porozumieli się całkowicie. Przecież nie byli sobie obcy i dawniej nieraz już o tym mówili. Ślub miał się odbyć jeszcze przed świętym Olafem; nie mieli powodu do dalszego udawania i Barbro — któż by się był tego spodziewał — tak, Barbro starała się dzień ślubu przyspieszyć. Aksela nie dziwiło to wcale, iż Barbro tak spieszno ze ślubem, przeciwnie, jej pośpiech schlebiał mu i usposobił go radośnie. Tak jest, Aksel był mieszkańcem pustkowia, człowiekiem niezachwianym; były sprawy, których nie brał tak dokładnie i subtelnie, do różnych rzeczy był po prostu zmuszony, skoro na oku miał tylko korzyść własną. Do tego doszło jeszcze jedno: Barbro rzucała na niego całkiem nowy urok, wydała się mu ładniejsza i ponętniejsza niż kiedykolwiek. Była niby świeże jabłko i on go zakosztował — wszakże zapowiedzi już zgłoszone.

O nieszczęsnym dziecku i rozprawie sądowej oczywiście nie wspominali ani słowem

Natomiast naradzali się co do Oliny, mianowicie, w jaki sposób mogliby się jej pozbyć.

— Tak, ona musi stąd odejść — oświadczyła Barbro. — Nie zasłużyła na nasze względy i wdzięczność. Ta plotkara, ta jędza obrzydła!

Ale pozbyć się Oliny to nie lada zadanie.

Zaraz też następnego dnia rano, gdy tylko Barbro pojawiła się w izbie, Olina zmiarkowała, co ją czeka. Strach ją ogarnął, ale nie zdradzając się z tym, podała przybyłej krzesło. Wszakże dobrze się żyło na Måneland, dzień za dniem mijał szczęśliwie: Aksel nosił wodę i drewno na opał i w ogóle odjął jej najcięższe roboty, pozostała reszta roboty nie była ciężka, nie nadwerężała Oliny. Z biegiem czasu postanowiła pozostać na osiedlu aż do śmierci. Lecz oto zjawiła się Barbro i cały ten plan obraca wniwecz.

— Gdybym bodaj ziarnko kawy miała w domu, poczęstowałabym cię — rzekła Olina. — Czy idziesz dalej w góry?

— Nie — odrzekła Barbro.

— Aha, to nie idziesz w góry?

— Nie.

— Toć to mnie nic do tego... Wracasz więc do wsi?

— Nie, tu pozostanę.

— Aha, więc chcesz znowu tu pozostać?

— Tak, na tym pewnie się skończy.

Olina nie odpowiedziała zaraz; stara jej głowa, pełna polityki, pracuje usilnie.

— Tak — odezwała się po chwili — w takim razie mogę stąd odejść. Nareszcie... Bardzo się z tego cieszę.

— Czyż z Aksela taki srogi pan? — spytała Barbro żartobliwie.

— Srogi? On? Żartujesz chyba ze starowinki, która wyczekuje już jeno swego wyzwolenia. On, Aksel, to jakby dobry ojciec i opiekun jedyny na moje stare lata; zgrzeszyłabym, gdybym powiedziała co innego. Aleć nie mam ja tu w całej okolicy nikogo ze swoich, sterczę tu sama jak kołek, zdana na łaskę obcych, a wszyscy moi znajdują się po tamtej stronie gór.

Mimo to Olina pozostała. Aż do ślubu obecność jej jest tu niezbędna i Olina długo się broniła, lecz w końcu uległa, owszem, nie poskąpi im swej łaski i w czasie ich ślubu pozostanie na straży dobytku i będzie oprzątać inwentarz. Ślub wyrwał ich z osady na dwa dni. Jednak po powrocie nowożeńców Olina... nie odeszła. Jakoś nie było jej spieszno, odkładała chwilę rozstania się z osiedlem z dnia na dzień; raz czuła się niedobrze, to znowu zanosiło się na deszcz i tak w kółko. Pochlebiała pani młodej na każdym kroku, twierdziła, że teraz przynajmniej całkiem inne jedzenie na Måneland, o, i kawy teraz w domu nie brak! Ho, Olina nie cofała się przed niczym; zapytywała Barbro o radę w sprawach, na których sama o wiele lepiej się znała.

— Jak myślisz, czy mam doić krowy po kolei, tak jak stoją w stajni, czy też najpierw zacząć od Bordeliny?

— Zrób, jak chcesz.

— A co, nie mówiłam! Z ciebie przecież bywalec, obracałaś się w szerokim świecie między godnymi osobistościami i dużo się nauczyłaś. Mnie, biedulce, nie powiodło się tak dobrze!

Tak, Olina nie cofała się przed niczym, lecz politykowała w dzień i noc. Więc opowiadała pani młodej, jak to z jej ojcem, Brede Olsenem, się przyjaźniła! Ho, przegawędziła z nim niejedną przyjemną godzinkę, ho, to człek bardzo miły i przyjacielski, z ust jego nie padnie nigdy jakiekolwiek przykre słowo!

Ale tak dłużej być nie mogło; zarówno Aksel, jak Barbro pragnęli pozbyć się jej jak najrychlej i Barbro zagarnęła teraz wszelką robotę około gospodarstwa domowego. Olina nie żaliła się, ale zezując okrutnie w stronę Barbro, powiedziała zmienionym głosem:

— Tak, teraz z was wielcy ludzie... Aksel odbył zeszłej jesieni wielką podróż do miasta, czy nie spotkałaś go tam?... Ach prawda, ty byłaś przecie w Bergen. Miał tam do załatwienia jakieś ważne sprawy i przy tej sposobności kupił żniwiarkę i pług dwuskibowy. Czymże wobec was są Izakowie z Sellanrå? Nawet porównać nie można!

Olina szczypała przy każdej sposobności, ale i to się na nic nie zdało, małżeństwo nie bało się jej, Aksel zaś oświadczył któregoś dnia bez ogródek, że teraz już będzie musiała stanowczo odejść.

— Odejść? — spytała Olina. — Jakże to? Czy chcesz, żebym poczołgała się stąd na czworakach?

Broniła się z całych sił pod pozorem, że niezdrowa i że z biedą tylko na nogach się trzyma. Zresztą mogło to być i prawdą: gdy odebrano jej wszelką robotę, gdy pozbawiono ją wszelakiego zajęcia, wtedy coś się w niej załamało i była naprawdę chora. Przez tydzień jeszcze włóczyła się z kąta w kąt. Aksel obrzucał ją wściekłym wzrokiem, ale Olina pozostała, pozostała na złość wszystkim, aż w końcu położyła się.

Gdybyż przynajmniej leżała spokojnie, oczekując swego wyzwolenia! Ale nie — godzinami całymi gadała o tym tylko, że niebawem wyzdrowieje. Zachciało się jej doktora, wielkość dotychczas nieznana na pustkowiu.

— Doktora? — spytał Aksel. — Czyś ty już całkiem niespełna rozumu?

— Czemu? — spytała Olina łagodnie. Tak złagodniała niesłychanie i radowała się tym, że nie potrzebuje być nikomu ciężarem; doktora może przecież sama zapłacić.

— Aha, możesz zapłacić? — rzekł Aksel.

— Naturalnie, stać mnie na to. Chyba nie będę potrzebowała tu skończyć niby jakie bydlę?

Barbro wmieszała się do rozmowy i spytała nieostrożnie:

— Czego tobie właściwie braknie? Przecie jadła ci nie szczędzę, a kawy nie daję dlatego, żeby ci nie zaszkodziła.

— Czyś to ty, Barbro? — spytała Olina i jedynie oczyma zwraca się ku niej. Jest bardzo mizerna, a z tymi oczyma wywróconymi wygląda wręcz niesamowicie. — Pewnie, pewnie, łyżeczka kawy, ba, nawet kropelka kawy mogłaby mi bardzo zaszkodzić.

— Gdybyś była w moim położeniu, myślałabyś o czym innym niż o kawie — rzekła Barbro.

— A co, nie mówiłam? Tyś nikomu jeszcze nie życzyła śmierci!... Ale co ja widzę? Czyś ty już znowu w błogosławionym stanie?

— Co takiego? — wrzasnęła Barbro i dodała z wściekłością: — Na śmietnik wyrzucić by cię należało za twój ozór szkaradny.

Chora umilkła na chwilę, a usta jej drżą, jakby stłumić pragnęła uśmiech niedozwolony.

— Dzisiejszej nocy słyszałam czyjeś wołanie — rzekła.

— Ona bredzi — szepnął Aksel.

— O nie, ja nie bredzę. Słyszałam, jak ktoś wołał, a wołanie szło z boru albo może z potoku. Dziwne to było wołanie, zupełnie jakby krzyk małego dziecka... Czy Barbro wyszła?

— Tak — rzekł Aksel — nie chciała słuchać bzdurstw, jakie wygadujesz.

— Ja nie wygaduję bzdurstw, nie myślcie, że mnie rozum opuścił — rzekła Olina. — Nie, nie jest to życzenie i wola Wszechmocnego, żebym już teraz stanęła z tym wszystkim, co wiem o Måneland, przed tronem Baranka. Pewnikiem niedługo ozdrowieję. A którąż to krowę mi dasz?

— Jaką krowę?

— Krowę, którą mi przyrzekłeś. Czy Bordelinę?

— Bajesz!

— Czyś nie przyobiecał mi krowy wtedy, gdy tobie życie uratowałam?

— Nie, nic o tym nie wiem.

Wówczas Olina uniosła głowę i spojrzała na niego. Jest łysa jak kolano i z boków tylko zwisają gdzieniegdzie kosmyki siwych włosów, głowa jej osadzona na szyi długiej, ptasiej, jest w niej coś straszliwego, coś z czarownicy. Aksel cofa się przerażony i chwyta za klamkę u drzwi.

— Tak — rzekła Olina — toś ty taki! W takim razie nie mówmy o tym tymczasem. Mogę żyć i bez krowy i już więcej nie wspomnę o niej. Ale dobrze, żeś się pokazał takim, jaki jesteś, zapamiętam to sobie...

Lecz w nocy Olina zmarła, nie wiadomo, o której godzinie, w każdym razie rano, gdy weszli, była już zimna. Stara Olina, urodziła się i umarła...

Nikt się z tego powodu nie smucił, ani Aksel, ani Barbro. Teraz przynajmniej nie potrzebowali się mieć na baczności, mogli żyć swobodni i szczęśliwi.

Barbro narzeka znów na ból zębów, poza tym jednak wszystko idzie jak z płatka. Ale ta wieczna chustka wełniana na jej ustach, to naprawdę plaga. I Aksel pojąć nie może, skąd ten ustawiczny ból zębów.

— Czyś nie kazała sobie wprawić nowych zębów?

— Owszem.

— Czyżby one także bolały?

— Nie szydź tak ze mnie! — odpowiada Barbro rozgniewana, jakkolwiek on naprawdę w dobrej wierze się spytał. I w gniewie swym Barbro zdradza się z tym i owym: — Widzisz przecie, na co się u mnie zanosi.

Na co się zanosi? Aksel przygląda się jej uważniej i spostrzega, że zaczęła się już nieco rozszerzać.

— Nie jesteś chyba przy nadziei? — zapytał.

— Ano, toć widzisz.

Aksel patrzy na nią osłupiały. Siedzi całym swym ciężarem i oblicza: tydzień, dwa tygodnie, w trzecim tygodniu.

— Nie rozumiem — rzekł po chwili.

Barbro rozmowa ta bardzo rozdrażniła, przeto wybucha głośnym płaczem.

— Ach, żebym mogła umrzeć w tej chwili, wtedy przynajmniej uwolniłbyś się ode mnie! — zawodzi.

Rzecz osobliwa, jakie powody kobiety umieją sobie wynaleźć, żeby płakać!

Nie, Aksel nie chce, aby Barbro umarła, to człek mocny, który ogląda się za własną korzyścią; nie ma ochoty na romantyczne bujania.

— Latem wobec tego nie będziesz mogła w polu pracować? — spytał.

— Co, nie będę mogła w polu pracować?! — odparła przerażona.

Boże miły, jakże łatwo znajdują kobiety powód, żeby się uśmiechnąć! Skoro przekonała się, że Akselowi o to tylko idzie, a nie o co innego, wtedy dreszcz radości histerycznej przebiegł ją od góry do dołu i krzyknęła:

— Za dwie będę pracowała! Zobaczysz, że podołam wszystkiemu, do czego mnie zaprzęgniesz. Harować będę za dwie i szczęśliwsza będę przy tym, skoro ty tylko będziesz zadowolony!

I znowu łzy i uśmiechy, i czułości. Byli sami na pustkowiu, nikogo już bać się nie potrzebowali — drzwi otwarte, ciepło lata, brzęczenie much... O, jakże ona uległa jest i oddana, pragnęła tego wszystkiego, czego on pragnął...

Po zachodzie słońca Aksel zaprzęga szkapę do żniwiarki, żeby dziś jeszcze skosić kawałek. Wtem Barbro wybiega z izby, pędzi do niego jakby z czymś okropnie ważnym i woła:

— Aksel, słuchaj jeno, jakżeś ty mógł w ogóle pomyśleć o tym, aby sprowadzić sobie kogoś tam z Ameryki? Toć ona nie byłaby tu przyjechała prędzej, jak na zimę. I na co by ci się wtedy przydała?

Ale wszystko to było, zaiste, zbyteczne. Aksel uznał to od pierwszej chwili, że przyjmując Barbro z powrotem, pozyskał wyrękę na cały boży rok. Ten człowiek nie chwiał się i nie wzdychał do gwiazd na niebie. Teraz oto ma w domu własną żonę, przeto będzie mógł zatrzymać nadal dozór nad linią telegraficzną. Wszakże przynosi to rocznie ładny grosz, a pieniądze są mu bardzo potrzebne, skoro z plonów swego gospodarstwa niewiele jeszcze może sprzedać. Wszystko można z sobą pogodzić i złączyć, on stoi w pośrodku rzeczywistości. I od Bredego, który jest obecnie jego teściem, nie obawia się już napadu na linii telegraficznej.

Szczęście poczyna się uśmiechać do Aksela...