XVII

Elizeusz powrócił.

Kilka lat już przebywał poza domem i wzrostem swym przewyższał teraz ojca, miał białe ręce i ciemny wąs. Nosa nie zadzierał, a przeciwnie — usiłował być stworzeniem naturalnym i miłym. Matka bardzo się z tego powodu dziwiła, ale jednocześnie bardzo się i cieszyła.

Umieszczono go w komorze razem z Sywertem; bracia żyli z sobą w zgodzie i przyjaźni i niejednego spłatali figla, z którego następnie śmiali się do rozpuku. Elizeusza zaprzęgnięto oczywiście do roboty przy przybudówce, ale niewiele z niego było pociechy: męczył się szybko, siły wypowiadały mu posłuszeństwo. Nic w tym dziwnego, nie był przyzwyczajony do pracy fizycznej. Najgorzej się działo wtedy, kiedy Sywert zmuszony był odejść od roboty — o tak, wtedy ojciec miał z Elizeuszem więcej kłopotu, więcej utrapienia niż pożytku.

A dokąd właściwie Sywert odszedł? — Jakże, czyż to Olina nie przywędrowała któregoś dnia z wiadomością zza gór, że wuj Sywert jest bliski końca? I czyż nie zażądał natychmiastowego przybycia swego krewniaka? Żądanie wuja przyszło bardzo, ale to bardzo nie w porę, lecz trudno było sprzeciwić się jego woli.

Olina rzekła:

— Wcale a wcale nie miałam czasu na chodzenie do was, ale co robić — miłość do waszych dzieci, a szczególnie do waszego Sywerta wypchała mnie tu, żeby dopomóc mu do dziedzictwa.

— Ach, czy wuj Sywert naprawdę taki chory?

— Ach ty mój Boże, toć topnieje z dnia na dzień!

— Czy leży?

— Leży? Obraza boska takie gadanie! Stary Sywert nie skacze już po naszej ziemi!

Po takiej odpowiedzi nabrali przekonania, że z wujem Sywertem już bardzo krucho; przeto Inger napędzała syna do pośpiechu, żeby poszedł natychmiast.

Lecz wuj Sywert — ten szelma! — o, daleko mu było do śmierci, ba, nawet w łóżku nie leżał. Sywert Izakowy, zawitawszy do wuja, zastał wszystko w straszliwym nieładzie i zaniedbaniu, roboty wiosenne nie były ukończone, ba, nawet mierzwy zimowej nie rozrzucono! Wuj był już wprawdzie starcem przeszło siedemdziesięcioletnim, zgrzybiałym, nieubrany łaził, postękując, z kąta w kąt, często pokładał się na łóżku i w wielu rzeczach nieodzownie potrzebował usługi.

Sywert, pobywszy tam jakie pół godziny i przekonawszy się, jak się rzeczy mają, zamierzał wracać natychmiast do domu.

— Chcesz wracać? — spytał starzec.

— Ano, budujemy nową izbę, muszę ojcu pomóc.

— To tak — rzekł starzec — a czy tam nie ma Elizeusza?

— Jest, ale on do takiej roboty nieprzyzwyczajony.

— Po coś w takim razie przychodził?

Sywert opowiedział, z jaką wiadomością przybiegła Olina.

— Co, powiedziała, że już umieram? A, to babisko paskudne!

— Ha, ha, ha! — zaśmiał się Sywert.

Starzec spojrzał na niego urażony i rzekł:

— Z umierającego się śmiejesz, a ty przecie mój imiennik!

Za młody był Sywert Izakowy na to, żeby stroić się w maskę rozpaczy; wuj był mu obcy i obojętny, przeto pragnął odejść stąd co prędzej.

— To ty taki... myślałeś, że już konam i dlatego tylko tu przygnałeś...

— Olina tak powiedziała i mówiła, że wuj kazał mi przyjść.

Wuj chwilę podumał, a potem odezwał się:

— Jeżeli mi tę dużą sieć naprawisz, pokażę ci coś...

— Tak, a co takiego?

— To ciebie nic nie obchodzi — odburknął starzec i wlazł znowu do łóżka.

Rozprawa wymagała widocznie czasu i namysłu. Sywert nie wiedział, co począć; wyszedł więc na dwór i rozejrzał się — wszędzie okropne zaniedbanie; rozpoczynanie tu jakiejkolwiek roboty byłoby największym głupstwem. Po chwili wrócił do chaty — starzec siedział już przy piecu.

— Widzisz to? — spytał i wskazał ręką na skrzynię dębową stojącą u jego nóg na podłodze. Była to jego skrzynka na pieniądze. W rzeczywistości służyła ona dawniej jako walizka podróżna, obecnie jednak stary kasjer powiatowy przechowywał w niej rachunki i pieniądze.

Och, sławna to była skrzynka, legenda głosiła, że są w niej zawarte wszelkie bogactwa świata, a ludzie ze wsi zwykli byli gadać: „O, gdybym choć połowę tego miał, co Sywert w swej skrzyni!”.

Wuj dobył ze skrzyni jakiś papier i rzekł uroczyście:

— Umiesz czytać pisane? Przeczytaj ten dokument!

Sywercik nie był biegły w piśmie, to nie jego specjalność, lecz tyle jednak umiał przeczytać, iż wuj mianuje go jedynym spadkobiercą całej swej spuścizny.

— Tak, a teraz wybieraj — rzekł starzec i złożył dokument z powrotem do skrzyni.

Sywerta jakoś nie bardzo to wzruszyło. Dokument nie zawierał nic ponad to, o czym dawno już wiedział, o czym słyszał od dziecka. Co innego, gdyby mu był pokazał skarby ukryte!

— Pewnikiem dużo tam pięknych rzeczy w tej skrzynce — rzekł.

— Więcej, niż przypuszczasz — odparł wuj krótko, skrzynkę na klucz zamknął i znowu poczłapał do łóżka. Był rozczarowany co do Sywerta i bardzo się na niego gniewał. Leżąc, mówił tonem gderliwym:

— Od trzydziestu lat już jestem w tej wsi najwyższym urzędnikiem i panem kapitałów i nie potrzebuję niczyjej łaski. Gdybym jeno chciał, mógłbym posłać po doktora choćby i trzech ludzi. Nie pozwolę wam kpić z siebie. I ty, Sywercie, nie potrzebujesz czekać, aż ducha wyzionę. Tyle ci jeno powiem: przeczytałeś dokument i widziałeś, że schowałem do skrzynki z pieniędzmi. Więcej nie powiem. Ale jeżeli ty ode mnie odejdziesz, wypraw do mnie swego brata, Elizeusza. Nieochrzczony on wprawdzie moim imieniem, ale niech tylko tu przyjdzie!

Mimo ukrytej w tych słowach groźby Sywert niedługo się zastanawiał i rzekł:

— Dobrze, powiem wszystko Elizeuszowi, niech tu przyjdzie...

Powróciwszy do domu, Sywert zastał jeszcze Olinę. Nie próżnowała: szwendała się w tym czasie po okolicy i zalazła nawet do osady Aksela Ströma i Barbro, po czym powróciła z miną bardzo tajemniczą:

— Barbro, powiadam wam, grubieje — plotkowała zaraz na wstępie — ale to chyba nic takiego? Jeno nie powiadajcie o tym nikomu! A co, Sywert już tu? Nic innego, wuj pewnie już pomarł? Tak, tak, staruszkiem już był. Ledwo zipał... Co — jeszcze żyje? Dziękiż ci, Boże!... Co, gadałam po próżnicy, tak mówisz? Obym tak zawsze była bez winy! Czy mogłam przypuszczać, że twój wuj tak kłamie? Topnieje z dnia na dzień, to były moje słowa i powtórzę je kiedyś przed majestatem boskim. Co ty gadasz, Sywercie? Tak, ale czy wuj nie leżał w łóżku, czy nie składał rąk na piersi i czy nie mówił: „Teraz już koniec ze mną”?

Rozpoczynanie sprzeczki z Oliną to pewna przegrana, przegadałaby po prostu każdego swego przeciwnika. Usłyszawszy zaś, iż wuj Sywert przywołuje do siebie Elizeusza, ukuła na poczekaniu odpowiedni dla siebie argument.

— Sami teraz widzicie, czy na wiatr gadałam. Stary przywołuje do siebie swych krewniaków, bo czuje, że już niedługo będzie dychał. Jeno się nie ociągaj, Elizeuszu, spiesz się, żebyś wuja przy życiu jeszcze zastał. Ja też muszę wracać za góry, pójdziemy razem.

Przedtem jednak odciągnęła na bok Inger, żeby trochę na Barbro naplotkować:

— Teraz pewnie myśli, że zostanie panią osady. Niektórzy ludzie sięgają wysoko, chociaż na początku nie znaczyli więcej jak ziarneczko piasku na brzegu morskim. I któż by się tego po niej spodziewał? Aksel to człek bardzo pracowity... A tak wielkich gospodarstw i dworów jak tu, na pustkowiu, nie posiadamy po tamtej stronie gór — ty przecie najlepiej wiesz, bo z naszej wsi pochodzisz. Barbro ma tam w skrzyni kilka funtów wełny, ale to tylko wełna zimowa. Za taką wełnę dziękuję i ona zresztą wcale nie okazała ochoty, żeby mi jej choć trochę darować. Myśmy powiedziały sobie jeno: „Niech będzie pochwalony” i „Dzień dobry”, chociaż znam ją, gdy jeszcze smarkulą była, z tych czasów, kiedy tu, na Sellanrå gospodarzyłam, a ty hen byłaś na edukacji...

— Rebeka płacze — przerwała Inger pospiesznie, po czym wcisnęła Olinie sporą garść wełny.

— Aha, ja też zaraz do Barbro powiedziałam, że tak szczodrej ręki jak u Inger nie znajdzie na świecie całym. Nie pyta, a daje hojnie, nawet przy tym nie mruknie. Tak, tak, spiesz się do aniołeczka, nigdy jeszcze nie widziałam dziecka, które by do swojej matki tak było podobne jak Rebeczka do ciebie. Czy pamiętasz jeszcze, jakeś się zarzekała, że nie będziesz już miała więcej dzieci? A widzisz! Tak, tak, trzeba słuchać starszych, którzy mieli dużo dzieci, bo niezbadane są wyroki opatrzności. — Tak mówiła Olina.

Następnie podreptała za Elizeuszem przez górskie lasy, ciężarem starości przygarbiona, blada i siwa, i wścibska, wiecznie ta sama. Teraz zajrzy do starego Sywerta i powie, że to ona, Olina, namówiła Elizeusza, żeby przyszedł do niego.

Lecz Elizeuszowi nie trzeba było dwa razy mówić. Patrzajcie, był on istotnie lepszy, niżby sądzić było można po jego powierzchowności. Był to chłopak dobry na swój sposób, poczciwy i miły, a tylko bez krzepy męskiej. To zaś, że niechętnie powracał na wieś, miało swój uzasadniony powód: wszakże wiedział, że matka siedziała w więzieniu za dzieciobójstwo; w mieście nikt o tym nie słyszał, za to na wsi wiedzieli o tym zapewne wszyscy. Czyż nie przestawał wiele lat z kolegami miejskimi, między którymi nabrał ogłady? Czyż widelec nie był tak samo potrzebny jak nóż? Przez tyle lat obliczał codziennie według koron i öre, gdy tymczasem tu obliczano wciąż jeszcze według przestarzałych talarów! O, jakże chętnie wędrował za lasy i góry, w całkiem inną okolicę. W domu zmuszony był ukrywać się ze swoją pańską wyższością. Usiłował dostosować się do otoczenia i to mu się też udawało, ale zawsze musiał się na baczności. I tak, wracając z miasta, przyszedł w jasnopopielatym płaszczu, mimo że dopiekał skwar sromotny. Zawieszając płaszcz w izbie na gwoździu, mógł był zawiesić go w ten sposób, aby widoczny był wszyty w podszewkę wielki, srebrny monogram. A jednak tego nie uczynił. Podobnie rzecz się miała z laseczką. Była to wprawdzie laseczka — pożal się Boże! — wydarta ze starego parasola, lecz na Sellanrå nie miał odwagi paradować z nią i szarmancko wywijać, o nie, ukrywał ją stale.

Nie, nie było w tym nie dziwnego, że Elizeusz kwapił się na tamtą stronę gór. Nie nadawał się do budowy domu; za to nadawał się do pisania liter, a tego byle kto nie potrafił. Ano, w jego domu nie było nikogo, kto by ocenić umiał należycie jego uczoność i jego talenty, z wyjątkiem może jednej matki. Tak tedy kroczył lasem w wesołym usposobieniu, dążył przed Oliną, galopował po prostu. Chyłkiem prawie wymknął się z domu, lękał się, żeby go nie spostrzeżono, ponieważ ubrał się w płaszcz i dzierżył w ręku laseczkę. Spodziewał się, że po tamtej stronie spotka eleganckich panów i że sam będzie mógł grać rolę pana, kto wie, może nawet do kościoła pójdzie. Z tego jedynie powodu pocił się w zgoła zbytecznym płaszczu.

Przy budowie domu nie odczuwano wcale jego braku. Przeciwnie, ojciec odzyskał znowu swego Sywerta, a Sywert to chłop naprawdę użyteczny, harujący niestrudzenie od rana do wieczora. Budowa domu zresztą nie wymagała wielkiego czasu, była to tylko przybudówka, szło jedynie o trzy ściany. Pewnego pięknego południa nowa izba stała już istotnie całkiem gotowa, pokryta powałą1 i dachem, z podłogą z desek naciętych w Izakowym tartaku tudzież z wprawionymi oknami. Resztę roboty, jak oszalowanie i pomalowanie, odłożyli na później, bowiem nastała pora żniw.

I wtedy nagle zjawił się zza gór Geissler w wielkiej asyście! Towarzystwo przybyło konno na wspaniałych rumakach. Byli to zapewne jacyś bogaci podróżni, same ciężkie grubasy, aż konie stękały pod ich ciężarem. Wśród tych wielkich panów jedynie Geissler kroczył pieszo. Ogółem przybyło czterech panów i Geissler, nadto dwóch koniuszych, z których każdy prowadził jednego konia jucznego.

Na dziedzińcu obejścia jeźdźcy zeskoczyli, a Geissler zawołał:

— Oto i sam Izak, nasz margrabia! Dzień dobry ci, Izaku! Jak widzisz, znowu tu jestem. Dotrzymałem słowa!

Geissler, ach, ten Geissler! Zawsze ten sam! Jakkolwiek szedł pieszo i miał na sobie kurtkę mocno już wyszarzałą i wyświechtaną, zachowywał się wobec swych towarzyszów z pewną wyższością, patrząc na nich z góry.

— Ci panowie i ja — rzekł do Izaka — mamy zamiar zwiedzić twoje góry; spaśni są, jak widzisz, i chcieliby tu trochę schudnąć.

Panowie okazali się zresztą uprzejmi i dobroduszni; na słowa Geisslera uśmiechnęli się i przepraszali za najazd. Prowianty przywieźli ze sobą, nie będą więc gospodarstwa objadać, wdzięczni by jednak byli za nocleg. Może by w tym nowym budynku mogli przenocować?

Wypocząwszy nieco — Geissler odwiedził w tym czasie Inger i dzieci — wyruszyli w góry i pozostali tam aż do późnego wieczora. Po południu mieszkańcy Sellanrå słyszeli rozlegające się raz w raz jakieś głuche detonacje, strzały. Wracając, przynieśli panowie wory pełne nowych próbek skalnych.

— Miedź — rzekli, pochyleni nad kamieniami.

Wywiązała się ożywiona i uczona dyskusja, przy czym co chwila spoglądano na mapkę, jaką naszkicowali w grubych konturach. Wśród gości znajdował się jeden rzeczoznawca i jeden inżynier, trzeciego tytułowano starostą, a czwarty był właścicielem huty. „Kolej linowa” mówili, „kolej wisząca” mówili. Geissler dorzucał raz po raz jakieś słowo, które po prostu skwapliwie pochłaniano i które usuwało różne ich wątpliwości.

— Do kogo należy ziemia po południowej stronie za wodą? — spytał Izaka starosta.

— Do rządu — odparł pospiesznie Geissler.

Postępował czujnie i mądrze, posiadał w ręku dokument, podpisany niegdyś przez Izaka.

— Już raz przecie oświadczyłem, że to własność rządu, dlaczego więc pytasz? Jeżeli mi nie wierzysz, proszę!

Później, tego samego wieczora Geissler zamknął się z Izakiem w komorze i rzekł:

— No cóż, sprzedamy górę miedzianą?

— Pan sołtys przecie już raz ją odkupił i za nią zapłacił.

— Słusznie, kupiłem górę. Ale ty masz otrzymać także procent od dalszej sprzedaży lub od uruchomienia kopalni. Czy procenty te chcesz sprzedać?

Izak nie umiał się w tym wszystkim połapać, przeto Geissler zmuszony był wytłumaczyć mu rzecz całą na przykładzie. Izak nie umiałby uruchomić kopalni, ponieważ jest rolnikiem i ma inne zajęcia; on zaś, Geissler, nie mógłby również zajmować się kopalnią. Mniejsza o pieniądze, o kapitały. Może ich dostać tyle, ile zechce. Ale brak mu czasu, ma różne plany przed sobą, podróżuje, musi dbać swe dobra na północy i na południu. Teraz chciałby górę sprzedać owym Szwedom, oni wszyscy są krewnymi jego żony i pieniędzy mają w bród. Są przy tym fachowcami, więc mogliby urządzić tu kopalnię i zarządzać nią. Czy Izak teraz to wszystko pojmuje?

— Godzę się na to, na co pan się zgodzi — rzekł Izak.

Szczególna rzecz, jak mile to ślepe zaufanie Izaka połaskotało biednego Geisslera.

— Ano, nie wiadomo, czy dobrze na tym wyjdziesz — rzekł i zamyślił się. Lecz nagle wyprostował się i ciągnął dalej: — Ale jeżeli pozostawisz mi swobodę działania, przeprowadzę rzecz na pewno lepiej od ciebie.

— Hm. Pan był zawsze dla nas taki dobry...

Geissler zmarszczył brwi i przerwał Izakowi:

— A więc zgoda!

Nazajutrz goście zasiedli do pisania. Spisywali słowa bardzo poważne: najpierw akt kupna góry miedzianej za czterdzieści tysięcy koron, następnie dokument, mocą którego Geissler całą tę kwotę przeznaczył na rzecz swojej żony i dzieci. Przywołał Izaka i Sywerta do złożenia podpisów w charakterze świadków transakcji. Uporawszy się i z tym, panowie zaproponowali Izakowi sprzedaż jego procentów za pięćset koron. Lecz Geissler przerwał im, rzucając krótko:

— Wolne żarty!

Izak niewiele z tego rozumiał, raz przecież sprzedał i zapłatę otrzymał, a zresztą korony to nie pieniądz, to nie talary. Sywert natomiast myślał całkiem co innego, uderzył go ton pertraktacji: była to z pewnością jakaś sprawa familijna, którą tu łagodzono i regulowano. Jeden z tych panów powiedział przecież: „Mój kochany, nie potrzebowałbyś doprawdy mieć dokoła oczu tak czerwonych obwódek!”. Na co Geissler odparł dowcipnie, choć wymijająco: „Nie, nie potrzebowałbym istotnie. Ale tak już zwykle bywa, że świat nie uznaje prawdziwej zasługi...”.

Może więc bracia i krewniacy pani Geissler pragną z jej mężem stanąć na czysto, może jednym zamachem pragną uwolnić się raz na zawsze od wizyt niemiłego krewnego? Góra miedziana posiada może znaczniejszą wartość, lecz miała ona swoje „ale” — zbytnio była oddalona. Powiedzieli też bez ogródek, że kupują ją teraz po to tylko, by ją dalej przehandlować. Nie było w tym nic dziwnego. Otwarcie także powiedzieli, że trudno przewidzieć dochody z góry. Być może, iż po otwarciu okaże się, że czterdzieści tysięcy koron to cena śmiesznie mała. Jeżeli jednak góra pozostanie nadal „nienaruszona”, natenczas będzie to pieniądz zmarnowany z kretesem. Na wszelki jednak wypadek pragną być „w porządku” i dlatego ofiarują Izakowi za jego udział pięćset koron.

— Jestem pełnomocnikiem Izaka — rzekł Geissler — i udziału jego nie sprzedam poniżej dziesięciu procent od ceny kupna.

— Cztery tysiące?! — zawołali panowie.

— Cztery tysiące! — obstawał Geissler. — Góra ta była własnością Izaka i on otrzyma tylko cztery tysiące. Do mnie zaś nie należała, a ja wezmę czterdzieści tysięcy. Proszę się nad tym zastanowić!

— Owszem, owszem, ale cztery tysiące!

Geissler wstał i rzekł:

— Tak, cztery tysiące, albo odstępuję od sprzedaży.

Obliczali, szachrowali coś między sobą i wyszli na podwórze, by całą sprawę jeszcze raz dokładnie omówić. Po czym zawołali na swych koniuszych: „Konie osiodłać!”.

Jeden z panów udał się do Inger i zapłacił po królewsku za kawę, jajka i za nocleg. Geissler chodził pozornie obojętny, lecz mimo to czujny na wszystko.

— Jakże tam poszło w zeszłym roku z wodociągiem? — spytał Sywerta.

— Uratował nam całe żniwa.

— Jak widzę, wykarczowaliście w ostatnim czasie szmat grzęzawiska.

— Tak.

— Powinniście sprawić sobie jeszcze jedną szkapę — rzekł Geissler. Wszystko widział.

— Chodź do nas na chwilę, żebyśmy już raz z tym skończyli! — zawołał właściciel huty.

Po czym wszyscy społem udali się do nowej przybudówki, gdzie Izakowi wypłacono cztery tysiące. Geisslerowi wręczyli kontrakt: schował go do kieszeni niedbale niby świstek bezwartościowy.

— Nie zgub go — upominali panowie — a książeczkę bankową dostarczymy w najbliższych dniach twojej żonie.

Geissler ściągnął brwi i rzekł:

— W porządku!

Ale z Geisslerem sprawa nie była jeszcze załatwiona. Nie znaczy to, jakoby żądał jeszcze czegoś dla siebie, o nie. Lecz oto stał on przed nimi i oni to widzieli; możliwe, że i dla siebie zawarunkował jakąś drobną cząstkę ze sprzedaży góry. Możliwe. Dość, że gdy właściciel huty wręczył mu paczkę banknotów, Geissler głową tylko kiwnął i rzekł ponownie:

— W porządku.

— A teraz napijemy się z Geisslerem — rzekł właściciel huty.

Napili się, teraz już naprawdę w porządku ze wszystkim, więc pożegnali się z Geisslerem.

W tym samym momencie zjawił się Brede. Czego on tu szukał? Brede, słysząc wczorajsze detonacje, domyślił się oczywiście, co w górach się święci. Przybiegł więc, żeby i swoje pokłady górskie spieniężyć.

Na Geisslera nawet nie spojrzał, tylko wprost do panów się zwrócił i powiedział, iż odkrył bardzo ciekawe skały kruszcowe, po prostu cudowne, jedne czerwone jak krew, inne znów białe jak srebro; zna on te góry jak własną kieszeń i mógłby panów zaraz tam zaprowadzić, wie o kilku długich i grubych żyłach kruszcowych.

— Masz próbki? — spytał ekspert górnik.

— Mam, ale czy nie byłoby lepiej, gdyby panowie pofatygowali się w góry?... Próbki, tak, tak, próbki! Mam ich pełne wory i skrzynie! Nie przyniosłem ich, co prawda, ale mam je w domu. Pobiegnę po nie i zaraz wrócę...

Panowie jednak potrząsnęli tylko głowami i pojechali.

Brede strapiony długo za nimi patrzał. Błoga nadzieja zabłysła mu na chwilę i znikła sromotnie.

Nieszczęście po prostu go ścigało. Całe szczęście w tym, że niczym długo się nie przejmował. Patrzył za jeźdźcami, aż wreszcie rzekł:

— Ano, szczęśliwej drogi!

I teraz nagle spokorniał wobec Ceisslera, swego byłego przełożonego; nie „tykał” go już, a przeciwnie, pokłonił się nisko i tytułował go „panem”. Geissler pod jakimś tam pozorem wydobył swój notes, żeby pokazać, jak obfituje w banknoty.

— Czy nie mógłby mi pan dopomóc, panie sołtysie? — rzekł Brede.

— Wracaj do domu i przekop swe bagniska! — rzekł Geissler. Tylko tyle, ani słowa więcej.

— Mógłbym przywieźć pełną taczkę próbek, ale kto to mógł przewidzieć, że oni, przyjechawszy tu, nie będą chcieli zbadać pokładów moich na miejscu?

Geissler, udając, że nie słucha gadania Bredego, zwrócił się do Izaka:

— Nie widziałeś przypadkiem, gdzie zapodziałem mój kontrakt? Bo to dokument ważny na wiele tysięcy koron... Ach, oto i on, wsunął się między banknoty.

— Co to byli za ludzie, czy pan sołtys zna ich? — spytał niestrudzony w gadaniu Brede.

Geissler znajdował się poprzednio w stanie silnego na pięcia nerwowego, teraz napięcie to mijało w sposób widoczny, ustępując miejsca apatii czy wyczerpaniu. Mimo to pozostało mu dość jeszcze ochoty, żeby zająć się tym i owym. Zabrał więc ze sobą Sywerta na górę miedzianą, gdzie na dużym arkuszu naszkicował granicę od południowej strony jeziora. — Do czego mu to, w jakim celu to robił? Brede czekał w chacie Izaka na powrót Geisslera. Lecz Geissler, wróciwszy po upływie kilku godzin, był już wyczerpany i apatyczny i wszelkie zapytania Bredego zbywał milczeniem lub co najwyżej machnięciem ręki.

Zasnął snem twardym, ale nazajutrz wstał o wschodzie słońca całkiem już wypoczęty.

— Sellanrå! — rzekł, stanąwszy na podwórzu i rozejrzawszy się dokoła.

— Czy te pieniądze, które wczoraj dostałem... Hm, jakby to powiedzieć... czy one wszystkie mają być moje? — spytał Izak.

— Czemu pytasz? — odparł Geissler. — Czy ty tego nie rozumiesz, że właściwie należy się tobie znacznie więcej? Według naszej umowy powinieneś otrzymać pieniądze ode mnie, ale widziałeś przecie, że nie dało się zrobić inaczej. Ile dostałeś? Według dawniejszej rachuby tylko tysiąc talarów... Wiesz co, gdy tak rozmyślam, widzę, że tobie przydałby się jeszcze jeden koń. Wiem, kto by sprzedał. Obecny woźny u sołtysa Heyerdala ma już dosyć gospodarstwa, milsze mu wałęsanie się i fantowanie2 biedaków. Część swego inwentarza już wyprzedał, teraz zaś chciałby się pozbyć swej szkapy. — Geissler zatoczył ręką dookoła siebie wielkie koło i dodał: — Do margrabiego należy tu wszystko! Dom posiadasz i inwentarz, i pola uprawne, nikt już nie zdoła ciebie ogłodzić!

— Ano — odparł Izak — mamy wszystko, co Bóg dał.

Geissler chodził jeszcze chwilę po podwórzu, aż nagle zawrócił i podążył do Inger.

— Czy mogłabyś dać mi trochę prowiantu na drogę? Może parę kołaczy, ale bez masła i sera. Powiadam ci, bez masła i bez sera, wystarczą suche... i nie tak dużo... po co mam tyle dźwigać?...

I znowu wyszedł. Różne myśli zapewne nie dawały mu spokoju. W przybudówce zasiadł do stołu i pisał.

— Jest to podanie do rządu — rzekł do Izaka — do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych. Tak dużo spoczywa na mojej głowie!

Otrzymawszy prowiant, pożegnał się z gospodarzami. W drzwiach jednak zatrzymał się, jakby sobie nagle coś przypomniał:

— Ach, prawda, gdym tu był ostatni raz, zapomniałem... tak, wyjąłem z portfela papierek i w zamyśleniu włożyłem go z powrotem do kieszonki w kamizelce. W drodze spostrzegłem się, co za głupstwo palnąłem, ale nie chciałem już wracać. Człek ma zawsze tak wiele spraw na głowie.

Co powiedziawszy, wcisnął do ręki Inger banknot i poszedł.

Zdaje się, że był jak najlepszej myśli. Bynajmniej nie poszedł na dno i żył jeszcze długo, w Sellanrå pokazał się jeszcze kilka razy i zmarł po wielu dopiero latach. Izak pragnął poradzić się go co do Bredabliku, ale nie zdążył. Geissler też byłby mu niezawodnie odradził kupno gospodarstwa na pustkowiu dla takiego zaciętego kantorzysty, jakim był Elizeusz.