XVIII

A jednak wuj Sywert był blisko śmierci. Elizeusz bawił u starca mniej więcej trzy tygodnie, a po upływie tego czasu wuj ducha wyzionął. Elizeusz zakrzątnął się około pogrzebu i dużo wykazał pod tym względem talentu. Z różnych domów wydostał kilka ładnych fuksji, wypożyczył skądsić chorągiew i zawiesił na dachu domu na pół masztu; kupił czarnej krepy i przysłonił nią okna. Izak i Inger, otrzymawszy wiadomość, przyszli na pogrzeb. Elizeusz był tu istnym gospodarzem i panem, zaproszonych wspaniale ugościł, ba, wygłosił nawet kilka stosownych słów nad trumną, co matkę jego napełniło taką dumą i tak mocno wzruszyło, że aż musiała wydobyć chusteczkę. Wszystko szło jak z płatka.

W drodze powrotnej do domu Elizeusz szedł w towarzystwie ojca. Laseczkę swoją ukrył znowu skrupulatnie w rękawie. Wszystko byłoby w porządku, gdyby nie przypadek: wchodząc do łodzi Izakowej na jeziorze górskim, zawadził o krawędź i — rozległ się trzask.

— Co się stało? — spytał Izak.

— O, nic takiego — odparł Elizeusz.

W chacie Elizeusz jął szukać jakiejś obrączki stosownej do spojenia złamanych części.

— Nie można by go po prostu zaklinić? — spytał Sywert sowizdrzał1. — Popatrz, obie części można by wsadzić na mocny klin i owiązać dratwą...

— Bacz, żebym ja ciebie przypadkiem dratwą nie owiązał! — odparł Elizeusz.

— Ha, ha, ha! Ach, tak, teraz już wiem — ty byś wolał pewnie zamiast dratwy czerwoną podwiązkę?

— Ha, ha, ha! — zaśmiał się Elizeusz, po czym udał się do matki; od niej wycyganił stary naparstek. Czubek naparstka odpiłował i tym sposobem znalazł się w posiadaniu pięknej obrączki. O, długie palce Elizeusza nie były pozbawione pewnej zręczności!

Bracia wciąż jeszcze wzajemnie z siebie żartowali.

— Czy schedę po wuju Sywercie ja dostanę? — spytał Elizeusz.

— Czy ty dostaniesz? A ile tam jest? — spytał Sywert.

— Ha, ha, ha! Toś ty taki? Najpierw chcesz wiedzieć, ile tam jest, ty kutwo!

— Zgoda, możesz wziąć wszystko — rzekł Sywert.

— Będzie tam jakie pięć do sześciu tysięcy...

— Talarów? — zawołał Sywert mimo woli.

Elizeusz dawno już przestał obliczać kategoriami talarowymi, ale w tej chwili nasunął mu się dowcip, więc potwierdził tylko skinieniem głowy i pozostawił Sywerta w tym przekonaniu aż do dnia następnego.

Nazajutrz Elizeusz poruszył tę sprawę na nowo.

— Teraz pewnie żal ci wczorajszego zrzeczenia się na moją korzyść? — spytał.

— Głupstwa pleciesz i tyle! — Tak wprawdzie brzmiała odpowiedź Sywerta, ale pięć tysięcy talarów, to nie byle co; jeżeli brat nie jest sknerą albo ladaco; w takim razie podzieli się z nim.

— No, to ci powiem — odezwał się wreszcie Elizeusz — nie przypuszczam, żebym spadkiem tym się utuczył.

Sywert zbaraniał:

— Co?!...

— Tak, spadek nieszczególny i nietłusty par excellence2...

Elizeusz znał się przecież na rachunkach, skrzynkę wuja, sławną na cały powiat skrzynkę, otworzył, przejrzał dokładnie wszelkie papiery i sporządził zestawienie kasowe. Wuj Sywert nie sprowadził swego krewniaka do roboty w polu lub naprawy sieci, lecz zaprzągł go do okropnego śmietnika cyfr i rachunków. Jeżeli któryś z opłacających podatek dał przed dziesięciu laty zamiast pieniędzy kozę lub skrzynkę ryby suszonej, natenczas rzecz nie była wprawdzie zapisana w księgach, ale za to w pamięci starego Sywerta. Takiego uiszczającego starzec odgrzebywał ze swych wspomnień i dekretował:

— Zapłacił!

— W takim razie trzeba pozycję przekreślić — zauważył Elizeusz.

W ogóle Elizeusz był tu człowiekiem wprost wymarzonym: uprzejmy i delikatny w obejściu, chorego starca pokrzepiał i pocieszał zapewnieniem, iż stan jego interesów jest doskonały. Ot, zżyli się ze sobą jak dziadek z wnuczkiem.

— Bóg mi ciebie zesłał, Elizeuszu! — zwykł był powtarzać starzec.

Do pomocy sprowadzili Olinę. I ona była tu osobą jedyną, wymarzoną. Nikt doprawdy nie zdołałby zastąpić Oliny przy obiedzie lub wieczerzy, albo przy rozpuszczaniu najfantastyczniejszych opisów o dogorywającym starcu. I wszyscy byli z siebie wzajemnie zadowoleni.

— Myślę, że i Olinie trzeba by w testamencie coś niecoś zapisać — rzekł wuj — jest wdową i biedę klepie, nieboraczka. Dla Sywercika pozostanie i tak jeszcze dosyć.

Elizeusz więc machnął kilka razy piórem i Olina figurowała na liście spadkobierców.

— O tobie też pamiętam — rzekł do niej starzec — bądź spokojna, gdy zamknę oczy, nie będziesz potrzebowała biedować.

Na to zawołała Olina, że brak jej po prostu słów i mówić nie może. Ale to nieprawda; była wzruszona, szlochała i dziękowała, i trajkotała, że nikt pewnie na świecie całym takiego szczęścia jak ona nie dostąpił, że o nikim pewnie nie pamiętają nieba tak jak o niej, że przez usta kasjera przemówił Bóg, żeby ją, biedną Olinę, wynagrodzić.

O nie, Olinie słów nigdy nie zabrakło.

A Elizeusz? Jeżeli początkowo uspokajał starca co do stanu jego interesów, to później, po dokładniejszym ich zbadaniu, trudno mu było prawdę w bawełnę owijać. Napomknął o tym w sposób oględny:

— Kasa nie ze wszystkim w porządku — rzekł.

— Może być, ale to jest też wszystko, co w ogóle zebrałem.

— Tak, a poza tym umieściłeś pewnie jakie pieniądze w bankach? — badał Elizeusz, ponieważ głosiła tak wielogębna fama.

— No, tak... w każdym razie mam przywilej rybołówstwa, mam gospodarstwo i budynki, i inwentarz, mam krowy białe i krowy czerwone! Co ty pleciesz, Elizeuszku?

Elizeusz niezupełnie się w tym orientował, ile wart ów przywilej rybołówstwa, ale inwentarz widział na własne oczy: składał się z jednej krowy. Była łaciata: biała i czerwona. Wuj Sywert prawdopodobnie majaczył. Elizeusz nie znał się także na wszystkich rachunkach. Panował w nich straszny bezład, zwłaszcza w owym roku, kiedy w miejsce talarów zaprowadzono korony. Kasjer powiatowy często wtedy małe korony zapisywał jak pełne talary.

Nic dziwnego więc, że uważano go powszechnie za bogacza! I Elizeusz obawiał się, że kiedyś, po uporządkowaniu wszystkiego, niewiele z majątku wuja pozostanie, ba może nawet nie wystarczy na pokrycie niedoborów kasowych.

O, brat Sywert mógł śmiało ze schedy po wuju zrezygnować!

Bracia dowcipkowali na temat spadku. Sywert byłby może naprawdę się markocił, gdyby wiadomość o owych pięciu tysiącach talarów okazała się prawdziwa. Wiedział, że na chrzcie dano mu imię wuja z pospolitego wyrachowania, poza tym niczym wujowi się nie zasłużył. Teraz nalegał już wręcz na Elizeusza.

— Tak, nie może być inaczej, tobie jednemu należy się spadek, chodź, spiszemy umowę! — rzekł. — Nie gardź tym, życzę ci żebyś się stał bogaty!

Lubili się. Tak po prawdzie Sywert był tym, który najwięcej ułatwiał Elizeuszowi żywot w domu rodzicielskim, bez Sywerta miałby on tu życie bez porównania cięższe.

Trzytygodniowy pobyt po tamtej stronie gór popsuł go, rozbudził dawne jego miejskie narowy. Stroił się, grał eleganta i spotykał się z młodymi panienkami. Nie było ich w domu na Sellanrå. Jensyna, służąca, nie wchodziła w rachubę — to prosty wół roboczy, stosowny bardziej dla Sywerta.

— Ciekaw jestem, jak wygląda teraz Barbro Bredego.

— Zejdź na dół do Aksela Ströma i przekonaj się — odparł Sywert.

Pewnej niedzieli Elizeusz wybrał się w drogę. A jakże, odżył w gammie Aksela. Barbro, dziewczyna niczego sobie, a w każdym razie na pustkowiu jedyna, grała na gitarze i była dowcipna, a włosy swe zlewała pachnącą wodą. Elizeusz napomknął w rozmowie z nią, że przyjechał do domu tylko na czas wakacji, że biuro zgłosi się po niego niebawem. Bądź co bądź przyjemnie jest zabawić trochę w domu ojców i odświeżyć dawne wspomnienia, szczególniej, gdy się ma swój osobny pokój. Ale zawszeć to nie to, co miasto.

— Oj, to, to, Bóg świadkiem, że w mieście inaczej niż na pustkowiu — powtórzyła Barbro.

Na Aksela nie zwracali oboje najmniejszej uwagi.

Skądżeby, oni przecież byli z miasta, nie inaczej. Aksel więc nudził się i dlatego wyszedł na pole. Teraz dopiero byli swobodni i Elizeusz był zdumiewający. Opowiadał o swym pobycie we wsi sąsiedniej, gdzie urządził pogrzeb swego wuja, przy czym nie omieszkał zaznaczyć, że nad trumną wygłosił mowę żałobną.

Odchodząc, zaproponował Barbro, aby go cokolwiek odprowadziła.

— Czy to takie miejskie zwyczaje, by damy odprowadzały panów? — spytała.

Wówczas Elizeusz spiekł raka po same uszy i zrozumiał, że damę obraził.

Mimo to następnej niedzieli udał się znowu do gammy sąsiada, tym razem jednak paradował z naprawioną laseczką. Oboje zabawiali się pogawędką i znowu na Aksela nie zwracali uwagi.

— Ojciec twój ma teraz wielkie gospodarstwo i sporo znowu pobudował — rzekł Aksel.

— O tak, i ma duże kapitały na budowę. Ojciec może mieć teraz wszystko, co tylko zechce — odparł Elizeusz chełpliwie. — Nam, nieborakom, nie idzie tak łatwo.

— Jak to?

— Ano, czyście nie słyszeli? Niedawno przecie odwiedzili go milionerzy ze Szwecji i kupili od niego górę miedzianą.

— Co ty mówisz. I dużo mu zapłacili?

— O, bardzo dużo. Tak, tak, bez przesady, sporo tysięcy... A jakże tam z twoją budową? Widziałem, że budulec już zwiozłeś, kiedy zaczniesz budować?

— Nigdy — rzuciła Barbro.

Nigdy! Była to złośliwość lub przesada. Ostatniej jesieni wydobył Aksel sporo kamieni, a zimą zwiózł je; latem zaś wybudował fundament i piwnicę, teraz należało już tylko wznieść mury i chałupa gotowa. Powiedział też, że na jesieni będzie miał chałupę pod dachem oraz że chciałby poprosić Sywerta do pomocy na kilka dni, jak zapatruje się na to Elizeusz?

— O, bardzo dobrze — rzekł Elizeusz — Ale i ja mógłbym ci pomóc — dodał z uśmiechem.

— Wy? — spytał Aksel z szacunkiem i nagle zaczął mówić do niego „wy”. — Wy do czego innego stworzeni.

Jaka to miła rzecz spotkać się z uznaniem nawet tu, na pustkowiu.

— Obawiam się, że moje ręce do takiej roboty wcale się nie nadają i na nic się nie przydadzą — przyznał Elizeusz i udawał wielce dystyngowanego.

— Pokaż — zawołała Barbro, chwytając go za rękę.

Aksel czuł się znowu odepchnięty, dlatego wyszedł i ponownie znaleźli się oboje sam na sam. Byli w równym wieku, razem do szkoły uczęszczali, bawili się, baraszkowali i całowali się. I teraz oto odświeżali dawne wspomnienia z lat dziecięcych, przy czym Barbro przybierała różne pozy i wdzięczyła się w sposób widoczny. Elizeuszka nie było można oczywiście porównywać z owymi eleganckimi kantorzystami z Bergen, co to mieli binokle3 i złote zegarki, ale za to tu, na pustkowiu, był on jedynym, prawdziwym panem. I następnie pokazała mu swoją fotografię z Bergen.

— Tak wyglądałam dawniej, a dziś?...

— A czegóż brak ci dzisiaj?

— Ach, więc uważasz, że mi nic nie ubyło?

— Ubyło? Tyle ci mogę powiedzieć raz na zawsze, że obecnie jesteś jeszcze ładniejsza i w ogóle foremniejsza... Ubyło? Nie, to klasyczne!

— Ale jak ci się podoba moja bluzka na fotografii, wycięta tak ślicznie przy szyi i na plecach? Miałam też wtedy, jak widzisz, łańcuszek srebrny, prezent od jednego z kantorzystów, u których byłam długi czas. Ale później kiedyś łańcuszek zgubiłam, właściwie nie zgubiłam, jeno pieniędzy mi brakło na podróż do domu.

— Daj mi tę fotografię...

—A co dasz mi w zamian?

O, Elizeusz powiedziałby coś, ale brak mu odwagi.

— Gdy wrócę do miasta, każę się sfotografować i potem prześlę ci moją fotografię.

Ona jednak wzięła fotografię i rzekła:

— Nie dam, ta jedna mi tylko została.

Wtedy chmura legła na młodym jego sercu i tęskliwie sięgnął ręką po fotografię.

— Dobrze, a co dostanę od ciebie zaraz, w tej chwili? — zaśmiała się.

O, wtedy nabrał odwagi, schwycił ją i łakomie wycałował.

Teraz byli już całkiem swobodni ze sobą. Oczkowali4 i śmiali się, i dowcipkowali.

— Masz ręce tak delikatne i miękkie, jakby z aksamitu — powiedziała. — Tak, tak, wkrótce pojedziesz do miasta i potem już o mnie na pewno zapomnisz...

— Za kogo mnie masz? — odparł Elizeusz.

— Czy naprawdę nie masz tam kogo, kto cię ciągnie?

— Nie. Między nami mówiąc, jestem dotychczas wolny.

— Ehe, akurat!

— Szczera prawda!

Długo jeszcze zabawiali się, dowcipkowali i oczkowali. Elizeusz zakochany po uszy.

— Będę pisywał do ciebie, pozwolisz?

— Dobrze.

— Tak, dlatego pytam, bo nie chciałbym się naprzykrzać. — Lecz nagle wybuchła w nim zazdrość i spytał: — Opowiadają, żeś zaręczona z Akselem, prawda to?

— Z Akselem! — rzekła z pogardą i to go uspokoiło. — Sparzy się on mocno! — wyrzuciła zbyt pospiesznie. Ale niebawem spostrzegła się i dodała dla złagodzenia wrażenia: — Z Aksela człek dobry. Gazetę dla mnie „ambonuje” i dużo daje prezentów, to prawda...

— Pewnie, pewnie, to chłop dobry i poczciwy, niezrównany — rzekł Elizeusz — ale zawszeć to tylko nieokrzesany chłop...

Na wspomnienie jednak o Akselu Barbro zaniepokoiła się nieco, zerwała się z miejsca i oświadczyła:

— Teraz musisz już odejść, mam robotę w stajni!

Następnej niedzieli wybrał się Elizeusz znacznie później niż niedziel poprzednich. Wolnym krokiem podążał ku Akselowej zagrodzie, a w kieszeni na piersi pieścił list. O, co zaś list! Wymyśliły go i wypracowały zachwyty i męka wysiłków mózgowych całego tygodnia! „Do Panny Barbro Bredesen. Dwa razy spotkało mnie to niewypowiedziane szczęście widzenia się z Tobą...”

Gdy stanie tam tak późnym wieczorem, Barbro będzie pewnie już po robocie, kto wie, może nawet już w łóżku. Ale to nic, przeciwnie, tak właśnie byłoby najlepiej.

Barbro była jeszcze na nogach, siedziała w gammie. Zachowała się przecież tak, jakby na czułości najmniejszej nie miała ochoty. Elizeusz odniósł wrażenie, że boi się Aksela, że Aksel ją wykrzyczał.

— Proszę, oto obiecany list.

— Dziękuję! — powiedziała, otwierając go i czytając bez okazania choćby cienia radości. — Ja bym tak samo umiała napisać — oświadczyła nareszcie.

Był rozczarowany, co jej się stało? I gdzie był Aksel? Poszedł. Zapewne dosyć miał już tych głupich wizyt niedzielnych, a może miał naprawdę coś ważnego do załatwienia, dość że wczoraj wieczorem poszedł do wsi. W każdym razie poszedł!

— Czemu więc siedzisz tu, w tej zatęchłej gammie, skoro tak ślicznie na dworze? Chodźże trochę na dwór! — rzekł Elizeusz.

— Czekam na Aksela!

— Na Aksela? Czy bez niego żyć nie możesz?

— Owszem, ale gdy wróci, będzie głodny... Czy chcesz, żeby głodny spać poszedł?

Czas mijał... czas stracony. Cierpliwość Barbro trzymała go z dala. Próbował znowu opowiedzieć o swym pobycie we wsi sąsiedniej, przy czym nie zapomniał o swej mowie żałobnej:

— Wiele co prawda nie miałem do powiedzenia, niektórych jednak wzruszyłem do łez, zanosili się od płaczu.

— Ach, ach! — rzekła.

— A innej znowu niedzieli byłem w kościele.

— Spiknąłeś się tam z którą?

— Czy się z którą spiknąłem? Rozglądałem się tylko, i nic więcej. Kazanie było, moim zdaniem, liche; pastor miał kiepski widocznie dzień.

Czas mijał.

— Jak myślisz, co by też Aksel powiedział, gdyby cię tu zastał o tak późnej godzinie? — odezwała się niespodzianie.

Ach, pytaniem tym zdeptała go doszczętnie. Czyżby zapomniała już o zeszłej niedzieli? Czy nie umówili się co do dzisiejszego wieczoru? Czuł się do żywego dotknięty i mruknął:

— Mogę przecież odejść!

To jakoś nie przeraziło jej.

— Co ci takiego zrobiłem? — szepnął głosem drżącym.

— Coś mi zrobił? Ach, tyś mi w ogóle nie nie zrobił!

— Co w takim razie dziś się z tobą dzieje?

— Ze mną? Ha, ha, ha! Ale zresztą nie dziwiłabym się, gdyby Aksel wpadł w złość.

— Więc pójdę — powtórzył Elizeusz.

Lecz i tym razem jakoś się nie przeraziła, lekceważyła go i obojętna jej była jego osoba, jego obecność i jego udręka. O, kanalia!

Teraz zaczęło się w nim gotować. Najpierw gniew swój uzewnętrznił w formie wytwornej: płci swojej nie przynosi naprawdę zaszczytu! A gdy to nie pomogło — o, czemuż on nie milczał?!

— Gdybym był wiedział, żeś ty taka, nie byłbym tu dziś przychodził!

— I cóż z tego? — odparła. — Wtedy nie byłbyś mógł paradować swoim kijaszkiem. Ha, ha, ha!

O, Barbro była w Bergen, widziała inne laski, laski prawdziwe, dlatego mogła była szydzić i pytać bezczelnie, skąd wyrwał ten sztukowany kijek od starego parasola.

Połknął tę nową pigułkę milcząco.

— A może chcesz, żebym ci fotografię zwrócił? — spytał.

Był to ostatni jego argument; jeżeli ten nie poskutkuje, natenczas przepadło wszystko. Odbieranie bowiem z powrotem raz ofiarowanych podarków było na pustkowiu rzeczą po prostu niesłychaną, ostateczną ostatecznością.

— Cóż ci na niej zależy? — odpowiedziała wymijająco.

— Dobrze — rzucił hardo — natychmiast ją odeślę. Oddaj mi mój list!

Co rzekłszy, powstał.

Owszem, list wręczyła mu, ale jednocześnie humory jej wywróciły kozła i w oczach jej ukazały się łzy. Najniespodziewaniej. Dziewczyna wzruszona była do głębi, opuszczał ją przyjaciel, żegnał na wieki!

— Możesz zostać — odezwała się — zupełnie mi obojętne. co Aksel sobie pomyśli.

Lecz Elizeusz chciał okazać swoją wyższość i dlatego pożegnał się.

— Jeżeli dama zachowuje się tak jak ty, natenczas ja... odchodzę — powiedział.

Wyszedł krokiem powolnym, poświstywał i wywijał laską, i udawał całkiem beztroskiego. Ba, zaraz też Barbro wybiegła za nim, wołając, żeby wrócił. Owszem, przystanął, to prawda, ale miał minę obrażonego lwa. Przycupnęła wśród wrzosu i jakby żałując swego postępowania, targała w zamyśleniu gałązki. Powoli opamiętał się, tak, nawet o pocałunek ją poprosił — „pocałunek pożegnalny” — powiedział.

Nie, na to przystać nie chciała.

— Bądźże przynajmniej taka, jaka byłaś zeszłej niedzieli!

Zachodził dokoła niej z różnych stron i coraz natarczywiej polując na jaką taką sposobność. Ale ona znowu się zmieniła, zerwała się na równe nogi i stanęła naprzeciw niego z wyrazem złośliwości na ustach. Wtedy kiwnął tylko i poszedł. Bez słowa.

Gdy zniknął w oddali, wówczas nagle zza krzaków wychynął Aksel. Barbro drgnęła z przerażenia i zapytała:

— Jakże to? Z góry wracasz?

— Nie, z dołu wracam, ale widziałem was...

— To tak? No, to niewiele złowiłeś! — krzyknęła naraz rozwścieczona. Jak widać, humor jej nie poprawił się. — Po kiego diabła węszysz? Co ciebie to obchodzi?

Aksel okazał równie mało ochoty do grzeczności:

— He, he, więc dziś znowu tu przylazł?

— No i co z tego? Czego chcesz od niego?

— Czego od niego chcę? A czego chcesz ty od niego? Mogłabyś się wstydzić!

— Wstydzić? Czego mam się wstydzić? Jak stara mumia siedzę w twojej gammie, tak, żebyś wiedział! Może chcesz nająć sobie gospodynię, to sobie zaraz stąd pójdę. Ale wara ci do tego, żebyś sobie mną pysk wycierał! Taka jest moja odpowiedź! Teraz pójdę, żeby ci żarcie przygotować, a potem zrobię to, o czym już dawno myślę!...

Tak wykrzykując zniknęła w gammie.

Nie, nie, Aksel i Barbro nie zawsze żyli w przykładnej zgodzie. Od dwóch lat już była u niego i co chwila wybuchały między nimi kłótnie, z tego głównie powodu, że Barbro raz w raz chciała go opuścić, Nalegał na nią, żądał, by pozostała z nim na zawsze, by po prostu stała się towarzyszką jego życia. Wiedział aż nadto, co go czeka bez takiej pomocy — i ona też kilka razy już przyrzekała przyjąć jego oświadczyny, ba, podczas wybuchów wyjątkowej czułości wyznawała, że nie umie już wyobrazić sobie życie bez Aksela i jego gammy, Skoro jednak zawrzała między nimi kłótnia, natychmiast groziła odejściem. Odejść, odejść. Co by zrobić, żeby ją do siebie przywiązać?

Przywiązać? Na ten temat szydziła z niego bezlitośnie.

— Tak, to i odejść chcesz teraz? — odezwał się.

— Czemu by nie?

— Czy mogłabyś teraz jechać?

— Czemu by nie? Myślisz, że przed zimą trudno o zajęcie, to się mylisz; w Bergen przyjmą mnie zawsze.

— Tymczasem jednak jechać nie możesz! Czy nie spodziewasz się dziecka?

— Dziecka? O jakimże dziecku bajesz?

Aksel skamieniał. Czyżby Barbro zwariowała?

Inna rzecz, że Aksel postępował może cokolwiek nieroztropnie. Od czasu bowiem, jak zaszła w ciążę, stał się nieco zbyt pewny siebie; było to niemądre. Potrzebne to było, że tak często się jej sprzeciwiał, albo że wiosną kazał jej sadzić ziemniaki, skoro on sam mógł to był zrobić? Po ożenku całkiem co innego, wtedy będzie mógł jej rozkazywać, ale do tego czasu powinien mieć rozum i ustępować.

Ale najhaniebniejsza właśnie rzecz to ten kantorzysta, Elizeusz, który się tu szwenda i gładkimi słówkami zawraca jej głowę. Czy to uchodzi, żeby przyzwoita dziewczyna, i to w takim stanie, w podobny sposób się bałamuciła? Niesłychane! Dotychczas Aksel był sam, tak, a teraz miał rywala! Położenie się zmieniło!

— Tu są nowe gazety dla ciebie — odezwał się Aksel. — A tu mam drobnostkę, którą kupiłem dla ciebie. Zobacz, czy ci się podoba.

Pozostała niewzruszona. Jakkolwiek oboje pili dopiero co zagotowaną, a więc wściekle gorącą kawę, mimo to odpowiedziała w tonie zimnym jak lód:

— Mogłabym przysiąc, że to pierścionek złoty, któryś obiecał mi już przed rokiem.

Zagalopowała się, gdyż był to naprawdę pierścionek. Nie był co prawda złoty i takiego zresztą nigdy jej nie obiecywał, ale zawsze był to pierścionek srebrny z dwiema złączonymi w uścisku rączkami. Ach, ale ten nieszczęsny pobyt w Bergen. Ona widziała tam prawdziwe pierścionki zaręczynowe, więc na próżno stara się ją otumanić!

— Możesz go sobie zatrzymać — oświadczyła w końcu.

— A czego mu brak?

— Czego mu brak? Niczego — odpowiedziała.

Wstała i zaczęła sprzątać ze stołu.

— Tymczasem możesz przecie go zatrzymać, a później znajdzie się może inny — rzekł Aksel.

Lecz Barbro milczała.

Zresztą była tego wieczora bardzo niedobra. Czy taki srebrny pierścionek jest bez wartości? Nic innego, jeno ten kantorzysta, elegant, zawrócił jej głowę. I Aksel nie mógł się powstrzymać, żeby o nim nie gadać.

— Czego on chce od ciebie?

— Ode mnie?

— Tak, czy on nie widzi, jakaś ty obrządzona?

Barbro stanęła tuż przed Akselem, podparła się w biodrach i rzekła:

— To tak? To ty myślisz, żeś mnie tym do siebie przykuł? Zobaczysz, żeś się omylił!

— Hm! — rzekł Aksel.

— Tak, i zobaczysz, że tu nie wysiedzę...

Na te słowa Aksel uśmiechnął się tylko, i to całkiem nieznacznie, żeby jej nie drażnić. Po czym rzekł mitygująco jakby do rozkapryszonego dzieciaka:

— No, przestań już grymasić. No, Barbro... przecie wiesz... ty i ja.

Oczywiście, grymasy minęły dopiero późną nocą, zakończyły się tym, że Barbro znowu stała się grzeczna i miła, tak że zasnęła nawet ze srebrnym pierścionkiem na palcu.

O, to się znowu wszystko ułoży!

I rzeczywiście, ułożyło się między Akselem i Barbro, lecz tym gorzej się stało dla Elizeusza. Doznany despekt5 bardzo go bolał. Ponieważ nie miał pojęcia o histerii, przeto był przekonany, że zadrwiła sobie z niego z wrodzonej, pospolitej złośliwości. Stanowczo za wiele sobie pozwalała...

Fotografię odesłał jej w ten sposób, że pewnej nocy odniósł ją osobiście, zakradłszy się na strych z sianem, gdzie zwykła była sypiać. Postąpił przy tym nie ordynarnie, brutalnie, lecz przeciwnie, bardzo delikatnie: długo, długo manipulował przy drzwiach, żeby ją zbudzić. Ona, usłyszawszy to, wsparła się na łokciach i spytała:

— No dalejże, cóż się stało, że dziś trafić nie umiesz?

To poufałe zapytanie ukłuło go niby szpilką lub sztyletem, ale mimo to nie krzyknął, nawet nie jęknął, jeno fotografię położył na podłodze tuż przy drzwiach. Potem zaś wrócił i poszedł. Poszedł? Gdzież tam — pobiegł! Pędził na przód jak oszalały, a serce łomotało mu w piersi niby młot kowalski. Zatrzymał się dopiero za większym jakimś krzakiem i spojrzał za siebie. — Nie, nie wyszła i nie pobiegła za nim! Ach, a on się łudził! Gdybyż, och, gdybyż była mu okazała bodaj szczyptę przychylności... Tam do licha, jeżeli za nim nie wybiegła w koszuli i spódnicy, w takim razie i on uciekać nie potrzebuje.

Wlókł się do domu, noga za nogą, ociężale, bez laski i bez pogwizdywania. Nie, nie czuł się w tej chwili wielkim panem. Był zdruzgotany jej poufałym zapytaniem, które nie do niego się odnosiło. Sztych w serce to nie drobnostka.

Czy na tym się skończyło?

Którejś niedzieli o świcie udał się tam znowu, aby wybadać sytuację. Z niesłychaną, maniacką wręcz cierpliwością leżał na czatach, ukryty w gęstwinie krzaków i patrzał, patrzał bezustannie na gammę. Gdy nareszcie zaczął się tam ruch i życie, wtedy zdało się, że nastąpił dla niego koniec świata. Z chałupy wyszli oboje, Aksel i Barbro, idąc do stajni. Szli przytuleni do siebie, złączeni uściskiem ramion. Niechże ich!

Elizeusz przyglądał im się z miną delikwenta. Być może, że tak mniej więcej myślał w tej chwili: „Z Akselem idzie pod rękę... jak się to stać mogło, tego nie wiem... ale to wiem, że niedawno ręce jej przyciskały mnie do siebie...”.

Zniknęli za wrotami stajni.

Niech tam! Ba! Czy miał leżeć tu w krzakach i... Tak, tak zrobi, rozciągnie się jak długi na brzuchu i wścieknie się. Kim ona jest? Ale on jest tym, kim jest! Ba!

Wstał, przeciągnął się i otrzepał spodnie z liści i wrzosu. Gniew jego i buta utorowały sobie drogę w formie szczególnej: w tonie desperackim zaczął śpiewać piosenkę niezupełnie przyzwoitą. Miejsca sprośne śpiewał możliwie najgłośniej i wtedy właśnie na twarzy jego malował się wyraz największej tkliwości.