VI

Dziś ma nastąpić rozłąka z wielkim bykiem. Rozrósł się do potwornych rozmiarów i był zbyt cenny, aby mógł dłużej przebywać w osadzie. Izak poprowadzi go do wsi, sprzeda i w zamian przyprowadzi byczka młodego.

Był to pomysł Inger. Wiedziała ona dobrze, co robi, pragnąc pozbyć się Izaka z domu na dzień dzisiejszy.

— Jeżeli chcesz iść, musisz iść dziś — rzekła. — Byk utuczony jak się patrzy, a za taki towar płacą na wiosnę dobrą cenę. Mogą go wysłać do miasta, dostaną dwa razy tyle.

— Ach tak — odparł Izak.

— Jednego tylko się boję, że byk mógłby się w drodze ku wsi rozbestwić — ciągnęła dalej Inger. Izak nic na to nie odpowiedział. — Chociaż od tygodnia wypuszczałam go po trochu na dwór, aby się przyzwyczaił do powietrza.

Izak milczał, opasał się jednak rzemykiem, przytroczył do boku duży nóż i wyprowadził byka.

Ach, co za opas, wspaniały i groźny zarazem, lędźwie jego chybotały się za każdym stąpnięciem! Był krótkonogi, kiedy kroczył ku wsi, piersią swoją łamał młode zagaiska, wyglądał niby lokomotywa. Kark jego potężny i nieforemny niby bryła skalna, a w tym karku mieściła się krzepa słonia.

— Żeby tylko się nie rozbestwił i nie uderzył na ciebie — rzekła Inger.

— Ano, w takim razie musiałbym go zarżnąć w drodze i dźwigać mięso — odpowiedział Izak po dłuższej chwili.

Inger siadła na progu chaty. Słabość ją opadła, na twarz jej wystąpiły ogniste wypieki. Dopóki Izak znajdował się w pobliżu, trzymała się, teraz gdy wraz z bykiem zniknął w lesie, mogła swobodnie stękać. Elizeuszek umie już mówić i pyta:

— Matkę boli?

— O boli!...

Chłopak naśladuje matkę, chwyta się za krzyż i także stęka. Mały Sywert śpi.

Inger wprowadza Elizeusza do izby, daje mu różności do zabawy na podłodze, a sama kładzie się do łóżka. Nadeszła jej godzina. Ani na chwilę na traci przytomności, pilnuje Elizeusza, daje baczenie na kołyskę i jednocześnie spogląda na zegar na ścianie. Nie krzyczy, prawie wcale się nie rusza, w wnętrznościach jej dokonuje się walka, ciężar jakiś osuwa się nagle z jej łona. W tejże nieomal chwili słyszy w swym łóżku krzyk obcy — anielski płacz dziecka. I teraz Inger nie ma już spokoju, siada i patrzy przed się. Cóż takiego zobaczyła? Twarz jej poszarzała i zmartwiała w okamgnieniu, oczy jej zastygły w tępym wyrazie, z piersi jej wydarł się jęk głośny, tak niesamowity, tak wstrząsający jak wycie z głębi puszczy.

Opadła z powrotem. Mija minuta, smaga ją niepokój, płacz w łóżku staje się coraz głośniejszy, siada znowu i patrzy: — Ach, Boże, najgorsze z wszystkiego, że bez chrztu, a nadto, że dziewczynka!...

Izak znajduje się może na jakie pół mili od chaty, niespełna godzina jak wyszedł. Dziesięć minut to długi czas. Przez dziesięć minut można dziecko urodzić i udusić...

Trzeciego dnia wrócił Izak. Przyprowadził na powrozie byczka wymizerowanego, zagłodzonego, który z biedą tylko wlókł się noga za nogą. Z tego tylko powodu wyprawa trwała tak długo.

— Jakże tam poszło? — spytała Inger, choć sama była przygnębiona jakaś i chora.

O, nieźle. Tak, tak, byk rozbestwił się w samej rzeczy, było to na pół mili od wsi. Izak spętał go i sprowadził pomoc ze wsi. Zanim wrócił, byk się zerwał i długo musieli go szukać. Hej, ale koniec końców wszystko się szczęśliwie udało. Handlarz skupujący bydło dla miasta zapłacił dobrze.

— I teraz oto stoi tam nowy byczek — zakończył Izak — zabierz dzieci i obejrzyjcie go sobie!

Zawsze to samo zainteresowanie dla każdej nowej sztuki bydła. Inger przyglądała się bykowi, obmacała na wszystkie strony i zapytała o cenę. Małego Sywerta usadowiono na grzbiecie byczka.

— Żal mi naszego dużego byka — rzekła Inger — był taki śliczny i poczciwy. Żeby go tylko długo nie męczyli!

Dni mijały na robocie wiosennej. Inwentarz wypuszczono, w pustej oborze stały pudła pełne sadzonek. W tym roku zasiał Izak więcej zboża niż zazwyczaj. Porobił też zagony pod marchew i rzepę, a Inger zasiała nasienie. Wszystko szło po dawnemu.

Inger nosiła przez pewien czas na brzuchu poduszkę z siana, aby być grubą. Coraz jednak ubierała nieco siana, aż w końcu pozbyła się go zupełnie. Któregoś dnia jednak zwróciło to uwagę Izaka, więc zapytał zdziwiony:

— Co się stało? Tym razem nic z tego?

— Nie — odparła — tym razem nic z tego.

— Tak, a czemu?

— Ano, nie udało się. Jak myślisz, do kiedy też oczyścisz tę wszystką ziemię, która tam się przed nami rozciąga?

— Zepsuło się? — zapytał.

— Tak.

— Hm. I nie zaszkodziło ci?

— Nie. Słuchaj jeno, czy nie byłoby dobrze, gdybyśmy świnie trzymali?

Izak zadumał się na chwilę, potem rzekł:

— Tak, świnie. Myślałem o tym każdej wiosny. Ale czym byśmy je żywili? Gdyby było trochę więcej ziemniaków i ziarna... Ano zobaczymy, jak będzie w tym roku.

— Byłoby bardzo ładnie, gdybyśmy świnie mieli.

— Tak.

Dni mijają. Opady są; pola i łąki przedstawiają się ślicznie. Tego roku można być dobrej myśli! Snuje się splot życia powszedniego umiarkowany, równy, spokojny, z drobnymi swymi zdarzeniami. Wszystko dzieje się o swoim czasie — jedzenie, spoczynek i praca; w niedzielę powszechne mycie się i czesanie, wtedy też Izak ubiera się w nową, czerwoną koszulę, utkaną i uszytą przez Inger... Aż oto spokojną falę życia osiedla burzy zdarzenie niepowszednie. Maciorka wraziła się ze swym jagnięciem w szczelinę skalną. Gdy owce wróciły wieczorem do domu, Inger zauważyła natychmiast, że dwu braknie. Izak wyszedł na poszukiwanie zaginionych. Jedno przynajmniej dobre, że to niedziela, że nie potrzebuje odrywać się od roboty — taka była pierwsza jego myśl na wiadomość o nieszczęściu. Godzinami całymi szuka, pastwiska ciągną się nieskończenie daleko. Idzie tu i tam, szuka i szuka. A w osiedlu cały dom w poruszeniu.

— Cicho, zaginęły dwie owce! — tymi słowy uspokaja matka swoje dzieci.

Wszyscy są skłopotani, cała ta mała gromada, nawet krowy miarkują, że stało się coś nadzwyczajnego i ryczą żałośliwie. Raz po raz wybiega Inger na dwór i nawołuje w stronę lasu, mimo że noc już zapadła. Zdarzenie to wielkie na pustkowiu, wielkie nieszczęście. Ułożywszy dzieci do snu, wyszła i Inger na poszukiwanie.

— Basia, basia, baś, baś!... Izak, Izak!... Basia, baś!... — nawołuje co chwila, lecz nikt się nie odzywa.

Gdzie się podziały, co im się stało? Czy niedźwiedź jaki się tu zabłąkał? A może wilki nadciągnęły przez góry ze Szwecji i z Finlandii? Ani jedno, ani drugie. Izak znalazł je wszczepione w szczelinę skalną, maciorka miała nogę złamaną i rozpłatane wymię. Izak wydobył ją ostrożnie. Uwolniona z matni, rzuciła się natychmiast do skubania trawy. Jagnię zaś przyczepiło się do matki, ssąc ją łapczywie; było to prawdziwym ratunkiem dla biednego, zranionego wymienia.

Tymczasem Izak zbiera kamienie i wrzuca w szczelinę, zasypie ją w zupełności. Nie będzie ona stała na zdradzie, nie będzie powodem złamania nogi owczej! Izak ma na sobie pasek skórzany, zdejmuje go i opasuje nim maciorkę, aby podtrzymać naddarte wymię. Następnie bierze ją na ramię i wraca do chaty.

A potem? — Łupki i szmaty. Po kilku dniach owca poczyna chorą nogą trzepać i rzucać niespokojnie, ponieważ rana swędziała i goiła się. Tak powoli doszło wszystko do porządku — aż nie przydarzyło się coś nowego.

Życie, powszednie zdarzenia zaprzątają w zupełności umysły osadników. Ach to, dalibóg, nie drobiazgi — to los, idzie o szczęście, zadowolenie i dobrobyt.

Czas wolny pomiędzy robotami wiosennymi a letnimi Izak wyzyskuje do obróbki kilku nowych pniaków; zapewne miał w planie coś nowego. Oprócz tego dobywał z dalszych obszarów dużo pożytecznych kamieni, zwłaszcza okrąglaki, i na podwórze je znosił. Uzbierawszy ich dostateczną ilość, zbudował z nich mur. Gdyby wszystko było tak jak przed rokiem jeszcze, Inger byłaby się niezawodnie zaciekawiła i dopytywała o nowe jego zamysły, teraz jednak chętniej krzątała się około swoich spraw i nie pytała o nic. Inger jest tak samo pilna jak dawniej, zabiega około domu, dzieci i inwentarza. Ale od niejakiego czasu zaczęła pośpiewywać, nauczyła Elizeusza modlitwy wieczornej — dawniej tego nie czyniła. Izak odczuwał brak jej zapytań; jej ciekawość i pochwała dla jego pracy stanowiły coś, co dawało mu zadowolenie i podnosiło w własnych oczach. Teraz Inger przechodzi mimo1 niego i rzeknie co najwyżej, że chyba na śmierć się zaharuje. Ostatnim razem poszło pewnie bardzo źle — myśli Izak.

Olina przybyła znowu w odwiedziny. Gdyby wszystko było tak jak w roku zeszłym, byłaby widziana bardzo mile. Ale obecnie jest inaczej. Inger odnosi się do niej od pierwszej chwili wrogo.

— Pocieszałam się, że zdążę na czas — rzekła Olina z delikatną przymówką.

— Niby czemu?

— Niby temu, że z trzecim będzie trzeba do chrztu. Gdzie ono?

— Ach — odparła Inger — dlatego przecie nie potrzebowałaś się trudzić.

— Aha.

Następnie Olina zaczyna podziwiać i chwalić:

— Jakież to już duże i śliczne chłopaki, a Izak, jaki on pracowity i tak tu wygląda, jakby znowu chciał budować. Aż dziw, jak tu pięknie, takiego drugiego gospodarstwa nie znajdzie w całej Norwegii! A co też teraz zamierza budować?

— Tego ja nie wiem, musisz jego zapytać.

— Mniejsza o to — rzekła Olina — Chciałam jeno zobaczyć, jak się wam wiedzie, zawszeć to dla mnie wielka radość i ulga. O Złotorogą wcale już się nie pytam, ma ona przecie u was tak dobrze jak nigdzie.

Czas upływa na miłej pogawędce i Inger rozkrochmaliła się już nieco. A gdy zegar na ścianie wydzwonił swoje wspaniałe tony, Olina miała łzy w oczach, powiedziała, że nigdy jeszcze w całym swym biednym życiu nie słyszała podobnych organów kościelnych. Wtedy Inger czuje się znowu bogaczką i usposabia się wspaniałomyślnie względem biednej krewniaczki, i rzecze:

— Chodź do komory, pokażę ci moje krosna.

Olina zatrzymała się tu na cały dzień. Rozmawia z Izakiem i wychwala wszystko, co dotychczas uczynił.

— Słyszałam, że kupiłeś kilka mil gruntu, czy to nie mogli ci dać za darmo? Kto ci zawiścił?

Raz przecież usłyszał Izak pochwały, których mu brakło, i uczuł się znowu czymś więcej niż panem.

— Kupuję od rządu — odpowiedział.

— Toć wiem, ale rząd nie powinien być względem ciebie drapieżnikiem. Co budujesz teraz?

— Tego jeszcze nie wiem. Nie będzie z tego nie wielkiego.

— Harujesz i budujesz, masz już drzwi pomalowane i zegar w izbie, teraz to już chyba przybudujesz wielką świetlicę.

— Ach, bajesz trzy po trzy! — odparł Izak. Ale zadowolony jest bardzo i zwraca się do Inger: — Nie masz tam dla naszego gościa trochę kaszy ze śmietaną?

— Nie — odparła Inger — dopiero co zrobiłam masło.

Olina wmieszała się pospiesznie:

— Ja tam nie baję trzy po trzy, jestem sobie tylko taka prosta babina, co to chce się czegoś nowego dowiedzieć. Ale jeżeli to nie ma być świetlica, to już chyba będzie wielki spichrz. Masz rolę i łąki, masz urodzaj i wszystko jest tak jak w Biblii: ziemia tu mlekiem i miodem płynąca.

— Jak się tam u was zapowiadają żniwa tegoroczne? — zapytuje Izak.

— Ach, ujdzie. Gdyby tylko Pan Bóg — Boże, odpuść mi moje grzechy! — nie zesłał znowu żywego ognia na nasze pola. Wszystko w ręku Wszechmocnego. Ale nigdzie u nas nie jest tak pięknie jak u was!

Inger wypytuje o niektórych ze swych krewniaków, a zwłaszcza o wuja Sywerta, kasjera powiatowego. Chluba to rodziny, ma prawo pobierania rybnego i wodnego2, maluczko, a nie będzie w ogóle wiedział, co począć z wszelkim swoim bogactwem.

Podczas tej pogawędki Izak zapadał w coraz większą zadumę, zapomniano o jego nowym planie budowlanym. W końcu odezwał się:

— Ano, skoro już koniecznie chcesz wiedzieć, Olino, to ci powiem: zbuduję teraz mały spichrz z klepiskiem.

— A co, nie mówiłam?! — odparła Olina. — Dzielni ludzie przewidują wszystko i wszystko mają w głowie. Nie masz tu przecie ani jednej konwi3, ani kubła, którego byś sobie nie był z góry obmyślił! A więc i bojowica tam będzie, mówiłeś, tak?

Izak, o, to duże dziecko, kadzidła Oliny uderzają mu do głowy i stąd staje się nieco śmieszny.

— Tak, w nowym budynku musi być bojowica4, taki jest mój zamiar i moje przekonanie — rzekł.

— Bojowica! — zawołała Olina z podziwem i kiwa głową w lewo i prawo.

— Tak, bo po co siać ziarno, jeżeli nie ma gdzie młócić?— rzekł.

— A co, nie mówiłam? Ty wszystko w swojej głowie wymyślisz — odparła Olina.

Inger znowu się nadąsała. Rozgniewała ją zapewne rozmowa Oliny z Izakiem, bo nagle się odezwała:

— Kaszę ze śmietaną! Skąd mam wziąć śmietanę? Może z rzeki?

Olina usiłuje wyminąć niebezpieczeństwo.

— Kochana, droga Inger, chciej mnie przecież zrozumieć! Nie turbuj5 się z powodu kaszy ze śmietaną. Dla takiej biedoty, co tuła się od wsi do wsi, nie warto się nadwerężać, szkoda każdego słowa!

Izak pozostaje jeszcze chwilę, potem wstaje i mówi:

— Hej, ja tu marudzę, a powinienem właściwie znosić kamienie do mojej budowli.

— Tak, do takiego gmachu potrzeba wiele kamieni!

— Wiele kamieni? — odparł Izak. — Ano, zawsze ich za mało.

Po wyjściu Izaka obie kobiety stają się znowu gadatliwe, łączy je wieś rodzinna, o której tak wiele jest do gadania. Godziny mijają. Wieczorem pozwolono Olinie podziwiać inwentarz. Dwie krowy i byk, dwa cielaki, mnóstwo kóz i owiec.

— Rany boskie, ile tego! — woła Olina i wywraca oczy ku niebu.

Pozostaje na noc.

Ale następnego dnia odchodzi. Do jej tłumoczka włożono znowu coś niecoś. Ponieważ zaś Izak znajduje się przy kamieniołomach, przeto Olina nakłada drogi, aby się z nim nie spotkać.

Minęły zaledwie dwie godziny, a Olina jawi się znowu w osiedlu, wchodzi do chaty i pyta:

— Gdzie Izak?

Inger pomywa właśnie statki6. Domyśla się, że Olina musiała była przejść obok kamieniołomów, gdzie znajdował się Izak z dziećmi, i odgaduje błyskawicznie, że coś się święci:

— Czego chcesz od Izaka? — zapytuje.

— O, nic takiego! Nie pożegnałam się z nim.

Milczenie, Olina osunęła się na pobliską ławę jakby nie mogąc się dłużej na nogach utrzymać. Zachowuje się naumyślnie tak, aby dać poznać, że stało się coś niezwykłego. Inger nie umie już dłużej zapanować nad sobą, twarz jej wykrzywia wściekłość i przerażenie. Wybucha:

— Os-Anders przyniósł mi pozdrowienie od ciebie. Śliczne to było pozdrowienie!

— Co takiego?

— Zająca!

— Co ty mówisz? — odparła Olina w tonie szczególnie przyjacielskim.

— Może to nieprawda, może się tego wyprzesz? — krzyczy Inger z błędnymi oczyma. — Tą kopyścią7 łeb ci rozwalę, ty ścierwo przeklęte! Masz, masz!

Uderzyła? Tak, oczywiście! A ponieważ Olina nie uciekła, lecz przeciwnie, stawiała się hardo i odgrażała:

— Strzeż się! Bo co o tobie wiem, to wiem!

Przeto Inger poczęła śmigać kopyścią, gdzie się dało, rzuciła Olinę na ziemię i przygniotła kolanem.

— Chcesz mnie zabić? — pyta Olina. Widzi przed sobą szkaradną wargę zajęczą, wielką, mocną kobietę z ogromną kopyścią w ręku. Olina ma już pełno guzów, tu i ówdzie krew się sączy, ale mimo to nie ustąpiła i warczała coraz zawzięciej. — To tak, to mnie też chcesz zabić?!

— Tak, zabić ciebie — odpowiada Inger i bije w dalszym ciągu. — Tak, tak! Masz, masz! Zabiję cię, zakatrupię! — Teraz dopiero nabrała pewności, że Olina zna jej tajemnicę, teraz było jej już wszystko jedno. — Masz w pysk, w ten twój psi pysk!

— Psi pysk! A ty masz pysk zajęczy! — jęczy Olina. — Pan Bóg naznaczył twój pysk krzyżem...

Olina ma twardy żywot, tak, wściekle twardy, nie tak łatwo ją dobić. Wszystko na nic, Inger aż się zasapała. Przestaje bić, ale grozi — o, jak grozi Olinie kopyścią, o, ona jeszcze dostanie, ale tak, że jej się wszystkiego odechce!

— Mam jeszcze nóż kuchenny, zaraz ci go pokażę.

Podnosi się, aby sięgnąć po nóż, duży ostry nóż kuchenny, ale teraz już minęła pierwsza złość, więc tylko jeszcze gębuje. Olina również wstała i usiadła z powrotem na ławie. Twarz jej strasznie pokiereszowana, pełno na niej sińców i guzów, i krwi. Ogarnia sobie włosy, poprawia chustę na głowie, spluwa, gęba jej napuchła.

— Ty zbóju! — rzekła.

— Byłaś w lesie i węszyłaś! — krzyczy Inger. — Po to tylko przyszłaś i znalazłaś mogiłkę. Żebyś tam sczezła była na miejscu, ty psiaduszo.

— Ty mnie jeszcze poznasz! — odparła Olina i w oczach jej zamigotały złe błyski. — Tyle tylko ci powiem, że nie będziesz ty już miała izby z komorą i zegarem.

— To nie twoja rzecz!

— O, zobaczysz, zobaczysz, co może Olina!

Obie kobiety nie przestają się kłócić. Olina nie jest tak ordynarna i głośna; w straszliwej swej zajadłości jest wprost jakby zgodliwa, ale tym bardziej zawzięta i niebezpieczna.

— Szkoda, że tłumoczek swój zostawiłam w lesie. Oddam ci twoją wełnę, nie chcę jej.

— Tak, myślisz pewnie, że ją ukradłam.

— To już ty sama najlepiej musisz wiedzieć.

I znowu się kłócą. Inger oświadcza, że pokaże owcę, z której strzygła wełnę. Olina odpowiada spokojnie, od niechcenia:

— Tak, tak, ale kto tam wie, skąd wzięłaś pierwszą owcę.

Inger wymienia nazwisko i miejsce, gdzie jej owce i jagnięta po raz pierwszy znajdowały się na utrzymaniu.

— I tyle ci tylko powiem: raz na zawsze miej się na baczności ze swoim szczekadłem!

— Ha, ha! — śmieje się Olina lekceważąco. Ona ma zawsze jakąś odpowiedź w zanadrzu. — Z moim szczekadłem! A twoje własne szczekadło, to co?! — Wskazuje na zajęczą wargę Inger i nazywa ją szkaradą, postrachem Boga i ludzi.

Inger odpowiada, sapiąc z wściekłości, a ponieważ Olina jest sobie dosyć opiekła, przeto nazywa ją kałdunem zatłuszczonym:

— Ty kałdunie zatłuszczony, ty tuczniku śmierdzący! I Bóg ci zapłać za tego zająca, któregoś mi przysłała!

— Zająca? Obym tak bez grzechu była, jak wiem co o zającu! Jakże on wyglądał?

— Jak może zając wyglądać?

— Tak jak ty! Akurat tak ślicznie jak ty? I do zapatrzenia8 się nie był ci wcale potrzebny aż zając.

— Teraz dosyć tego, wynoś się zaraz! — krzyczy Inger. — Tyś mi nasłała Os-Andersa z zającem. Każę cię ukarać!

— Mnie ukarać?! Ty każesz mnie ukarać, powiedziałaś?!

— Żółć cię zalewa, zazdrościsz mi wszystkiego, co posiadam, i pękasz po prostu z zawiści! — krzyczy Inger. — Zawiść nie daje ci spokoju, odkąd wyszłam za mąż i dostałam Izaka i wszystko, co tu jest... Wielki Boże, Panie Miłosierny, czego ty chcesz ode mnie? Czy to moja wina, że dzieci twoje wyrosły na ladaca? Ścierpieć nie możesz, że moje dzieci są udałe9 i ładne i ładniejsze mają imiona niż twoje, ale co ja temu winna, że w nich lepsza krew płynie niż w twoich?!

Jeżeli Olinę w ogóle cokolwiek mogło doprowadzić do wściekłości, to to właśnie. Tyle urodziła dzieci i nie doczekała się po nich niczego innego jak tego, że dzieci jej były właśnie takie, jakie były. Opowiadała, że są dobre i chełpiła się nimi, wychwalała ich zasługi, które nie istniały, i skrzętnie ukrywała ich grzechy.

— Coś powiedziała? — syknęła zapalczywie. — Że się też ze wstydu w ziemię nie zapadniesz! Moje dzieci, które w porównaniu z twymi wyglądały jak aniołki betlejemskie! Ty śmiesz paskudzić swym pyskiem moje dzieci? Siedmioro ich miałam; gdy były małe, były jak te istotki niebiańskie, a teraz, gdy wyrosły, wszystkie proste jako świece, a jak malowanie urodne. Trzymaj pysk na pętlicy, ty!

— A Ludwika nie siedziała w kozie10? Jak to tam było z nią? — pyta Inger zjadliwie.

— Moja Ludwika nic takiego nie zrobiła, była niewinna jako kwiatuszek. Zresztą teraz jest zamężna w Bergen11 i paraduje w kapeluszu. A co robisz ty?

— A jak to było z Nilsem?

— Co ja będę sobie gębę strzępiła dla ciebie! Ale ty masz tam jedno w lesie! Coś z nim zrobiła? Zabiłaś je!

— Wynoś mi się zaraz, ty wiedźmo przeklęta! — Inger wpada w furię na nowo, krzyczy i zamierza się.

Ale Olina nie ucieka, nawet z miejsca nie wstaje. Ta nieustraszoność, jakby zapamiętałość, paraliżuje Inger ponownie, więc odgraża się tylko:

— Teraz to już naprawdę pójdę po tasak!

— Nie rób tego, już idę, idę — odpowiada Olina. — Ale swoją drogą świństwo jest, że swych własnych krewnych za drzwi wyrzucasz!

— Dobrze już, dobrze, tylko się wynoś.

Ale Olina nie rusza się. Przez długą jeszcze chwilę kłócą się i wymyślają sobie od ostatnich. Ale ile razy zegar wydzwoni kwadrans, pół lub godzinę, Olina wybucha chichotem szyderczym, co znowu Inger do większej pobudza wściekłości. W końcu uciszają się nieco i Olina zabiera się do wyjścia.

— Wielka mnie czeka droga — powiada — i na dobitek noc na karku. Głupia ze mnie, żem nie wzięła ze sobą trochę jedzenia.

Inger milczy, jest znowu rozsądna, do misy nalewa wody i powiada:

— Chcesz, to się obmyj!

Olina przyznaje, że przed wyjściem powinna się obmyć, ale ponieważ nie wie, gdzie jest okrwawiona, przeto zmywa akurat tam, gdzie nie potrzeba. Inger przygląda się jej, po czym pokazuje:

— Tam... koło ucha, toć ci pokazałam.

— Przecie nie mogę wąchać, po której stronie! — odpowiada Olina. — Na twej gębie także coś siedzi. Wody się boisz?

Koniec końców Inger sama musi obmyć pokiereszowaną.

— Co ja to chciałam powiedzieć — zaczęła Olina wycierając się, w tonie zupełnie już pojednawczym — jak też teraz będzie z Izakiem i dziećmi?

— Czy on wie o tym? — pyta Inger.

— Czy wie? Przyszedł tam akurat i widział.

— Co mówił?

— Co miał mówić? Oniemiał tak samo jak ja.

Milczenie.

— Wiesz, tyś wszystkiemu winna! — skarży się Inger i wybucha płaczem.

— Obym tak we wszystkim bez grzechu była!

— Bądź pewna, że zapytam jeszcze Os-Andersa.

— Tak, zapytaj!

Rozmawiają o tym spokojnie i Olina zdaje się nie być już mściwa. O, nie lada z niej polityk, zawsze znajdzie jakiś wybieg. Teraz wypowiada nawet coś w rodzaju współczucia, że jeśli wszystko się wyda, żal jej będzie serdecznie przede wszystkim Izaka i dzieci.

— Tak — powiada Inger i zanosi się od płaczu. — Wciąż o tym myślę, dzień i noc myślę o tym.

Olina znajduje nagle słowa pociechy, gdy mianowicie Inger zamkną w więzieniu, ona, Olina, gotowa tu zamieszkać i wyręczyć biedaczkę.

Teraz Inger przestaje nagle płakać i słucha, i rozważa.

— Ty mi dziećmi opiekować się nie będziesz — powiada wreszcie.

— Nie mam opiekować się dziećmi? Bzdurzysz!

— Tak.

— Co jak co, ale właśnie dzieci kocham całym sercem.

— Tak, swoje własne, ale jaka byłabyś dla moich? I gdy pomyślę, żeś przysłała mi zająca, aby mnie zgubić, wtedy widzę, że ty jesteś wszystkiemu winna.

— Ja? — pyta Olina. — Mówisz, żem ja winna?

— Tak, ty, ty! — odpowiada Inger, głośno łkając. — Ty stałaś mi na zdradzie i ja tobie już w ogóle nie dowierzam. A zresztą, gdybyś tu pozostała, ukradłabyś nam wszystką wełnę. I sery kozie rozdałabyś swoim, a nie moim.

— Łotrzyca! — rzekła Olina.

Inger płacze, ociera łzy i raz po raz wyrzuca z siebie kilka słów. Olina oświadcza, że nie myśli się narzucać, bo może być u swego syna, Nilsa, gdzie od dawna już mieszka. Jeżeli jednak Inger pójdzie do więzienia, Izak z niewinnymi dziećmi pozostanie sam i wtedy mogłaby tu przyjść i opiekować się nimi. Przedstawia to bardzo ładnie i ponętnie, tak byłoby na pewno najlepiej.

— Zastanów się nad tym — powiada.

Inger zupełnie już zgnębiona płacze i potrząsa głową, i tępo patrzy przed siebie. Niby lunatyczka idzie do spiżarni i przygotowuje zapasy dla gościa na drogę.

— Nie, nie potrzebujesz się szkodować — rzecze Olina.

— Nie puszczę cię w góry bez poczęstunku — odpowiada Inger.

Po wyjściu Oliny Inger wykrada się z chaty, rozgląda się dokoła, nasłuchuje. Przy kamieniołomach panuje cisza. Podchodzi nieco i słyszy dzieci: bawią się kamykami. Izak siadł opodal, wspiera się na łopacie jakby na lasce. Tam siedzi Izak.

Inger podkrada się do skraju lasu. Krzyżyk mały zatknęła ongi na mogiłce, krzyżyk wala się na ziemi, ale tam, gdzie stał, darń podebrana i ziemia rozkopana. Inger siada i rękami zgarnia ziemię na dawne miejsce. Tak, tu siedzi Inger.

Z ciekawości tam poszła, aby przekonać się, jak głęboko Olina ryła w mogiłce. Teraz siedzi, ponieważ bydełko jeszcze na pastwisku. Płacze i potrząsa głową, i tępo patrzy przed siebie.