Rozdział piąty

Siepacz

Gdy któregoś z następnych wieczorów K. przechodził korytarzem dzielącym jego biuro od schodów głównych — tym razem wychodził do domu niemal jako ostatni, tylko w ekspedycji pracowało jeszcze dwóch woźnych skupionych wokół światła niewielkiej żarówki — usłyszał pojękiwania dobiegające zza drzwi, za którymi zawsze jedynie domyślał się rupieciarni, choć nigdy dotąd nie widział jej na własne oczy. Przystanął ze zdumienia, znów nadstawiając ucha, by się upewnić, czy się nie myli — na chwilę wszystko ucichło, lecz potem jęki znów się rozległy. Najpierw chciał sprowadzić jednego z woźnych, na wypadek potrzeby obecności świadka, lecz potem ogarnęła go tak nieposkromiona ciekawość, że wręcz szarpnął drzwi, otwierając je. Za nimi znajdowała się, jak słusznie przypuszczał, rupieciarnia. Tuż za progiem leżały nieprzydatne, stare druki i powywracane, puste kałamarze z gliny. W pomieszczeniu stało, garbiąc się z powodu niskiego sufitu, trzech mężczyzn. Panował tam mrok, który rozpraszała świeca przytwierdzona do półki.

— Co wy tu wyprawiacie? — zapytał K., wyrzucając z siebie słowa w nerwowym pośpiechu, jednak dość cichym głosem.

Jeden z mężczyzn, który najwyraźniej dominował nad pozostałymi i też najbardziej przyciągał uwagę, ubrany był w dość nietypowy ciemny, skórzany strój, obnażający całe ręce i szyję aż po samą pierś. On sam nic nie odpowiedział, zaś pozostali dwaj zawołali:

— Panie! Czekają nas baty, bo poskarżył się pan na nas do sędziego śledczego.

Dopiero teraz K. rozpoznał, że to rzeczywiście strażnicy Franz i Willem, a ten trzeci trzymał w ręku bat, którym najwidoczniej zamierzał ich wychłostać.

— Cóż — rzekł K., wpatrując się w obu mężczyzn. — Ja się wcale nie skarżyłem, powiedziałem tylko, co się wydarzyło w moim mieszkaniu. Przecież nie zachowywaliście się bez zarzutu.

— Panie — odezwał się Willem, podczas gdy Franz schował się za nim, najpewniej usiłując się ukryć przed tym trzecim. — Gdyby pan wiedział, jak słabo nam płacą, inaczej by nas pan oceniał. Mam na utrzymaniu rodzinę, a Franz chciał się żenić, człowiek na wszelkie sposoby próbuje się dorobić, ale samą pracą, choćby najcięższą, nie sposób tego dokonać. Pańska elegancka bielizna była kusząca, oczywiście strażnikom zabrania się postępować w ten sposób, było to rzecz jasna niestosowne, zwyczajowo jednak bielizna przypada strażnikom, zawsze tak było, proszę mi wierzyć; i jest to też zrozumiałe, cóż bowiem znaczą takie przedmioty dla nieszczęśnika, który zostaje aresztowany? Skoro jednak sprawa została poruszona na forum publicznym, kara jest nieunikniona.

— Tego, co teraz mówicie, nie wiedziałem. Nie domagałem się zresztą wcale waszego ukarania, chodziło mi o zasadę.

Willem zwrócił się do drugiego strażnika:

— Franz, a nie mówiłem, że pan wcale nie nalegał, żebyśmy zostali ukarani? Słyszysz? Nawet nie wiedział, że musimy dostać karę.

— Niech cię to gadanie nie wzrusza — odezwał się trzeci mężczyzna do K. — Kara jest równie sprawiedliwa, co nieunikniona.

— Nie słuchaj go — powiedział Willem i przerwał na chwilę, by pospiesznie przyłożyć do ust dłoń, w którą oberwał właśnie batem. — Będziemy ukarani tylko dlatego, że złożył pan na nas doniesienie. Inaczej nic by nam nie groziło, nawet gdyby się dowiedzieli, co zrobiliśmy. Czy można to nazwać sprawiedliwością? Długo uchodziliśmy, a ja w szczególności, za sprawdzonych strażników. Sam musisz przyznać, że z punktu widzenia władz dobrze wywiązywaliśmy się ze swojej służby strażniczej; mogliśmy zajść daleko, zapewne wkrótce również zostalibyśmy siepaczami, jak ten tutaj, któremu się akurat poszczęściło, że nikt na niego nie złożył doniesienia, bo do tego dochodzi naprawdę bardzo rzadko. A teraz, panie, wszystko stracone, nasza kariera jest skończona, będziemy musieli wykonywać dużo podrzędniejsze prace niż służba strażnicza, a nadto czekają nas teraz te potwornie bolesne baty.

— Czyżby to mogło zadawać aż taki ból? — spytał K. i obejrzał bat, którym siepacz1 wymachiwał przed nim.

— Przecież będziemy musieli się rozebrać do naga — rzekł Willem.

— Aha! — K. przyjrzał się uważnie siepaczowi; który miał opaleniznę niczym marynarz, a jego twarz była świeża i dzika. — Nie ma żadnej możliwości, żeby oszczędzić im batów? — zapytał go.

— Nie — odparł siepacz i z uśmiechem pokręcił głową. — Rozbierać się! — rozkazał strażnikom, a do K. rzekł: — Nie wierz im we wszystko, ze strachu przed chłostą już im się trochę pomieszało w głowie. To, co ten tutaj na przykład — wskazał na Willema — rozpowiada o swoich perspektywach zawodowych, jest po prostu żałosne. Spójrz tylko, jaki jest tłusty, pierwsze uderzenia batem w ogóle zginą w tym tłuszczu. A wiesz, czym się tak utuczył? Zjada wszystkim aresztowanym śniadania. Twojego nie zjadł? A widzisz, mówiłem. Mężczyzna z takim brzuchem nigdy, pod żadnym pozorem nie zostanie siepaczem, to absolutnie wykluczone.

— Są i tacy siepacze — upierał się Willem, rozpinając pasek od spodni.

— Nie — zaprzeczył siepacz i smagnął go batem po szyi tak, że Willem aż się wzdrygnął. — Nie podsłuchuj, tylko się rozbieraj.

— Hojnie bym cię wynagrodził, gdybyś ich wypuścił — rzekł K. i wyjął portfel, odrywając wzrok od siepacza. Takie transakcje najlepiej zawierać ze spuszczonymi oczami.

— Żebyś zrobił kolejne doniesienie, ściągając baty i na mnie? O, nie!

— Bądźże rozsądny — powiedział K. — Gdybym chciał, żeby tych dwóch dostało karę, nie próbowałbym ich przecież teraz z niej wykupić. Mógłbym po prostu trzasnąć drzwiami, nie musząc niczego więcej widzieć ani słyszeć, i pójść do domu; tymczasem tego nie robię, wręcz przeciwnie, naprawdę zależy mi na ich uwolnieniu; gdybym przewidział, że mają zostać ukarani albo choćby tylko istniała możliwość, że zostaną ukarani, nigdy nie wymieniłbym ich nazwisk. Wcale ich bowiem nie uważam za winnych, winna jest organizacja, winni są wysocy urzędnicy.

— Tak właśnie jest! — zawołali strażnicy, za co natychmiast zostali smagnięci po swoich nagich plecach.

— Gdybyś miał tutaj pod batem jakiegoś wysokiego sędziego — rzekł K., przytrzymując bat, który od razu znów chciał się unieść — naprawdę bym ci teraz nie przeszkadzał ich biczować, nawet ci jeszcze zapłacił, żebyś się w tej słusznej sprawie umocnił.

— To, co mówisz, brzmi wprawdzie wiarygodnie — odparł siepacz — ale nie pozwolę się przekupić. Zatrudniono mnie, bym biczował, i będę biczował.

Strażnik Franz, który być może w oczekiwaniu pomyślnego wyniku ingerencji K. dotąd zachowywał się dość powściągliwie, podszedł teraz, mając na sobie już tylko spodnie, do drzwi, uklęknął, uczepił się ramienia K. i wyszeptał:

— Jeśli nie zdołasz nic wskórać, by oszczędzono nas obu, spróbuj przynajmniej uwolnić choć mnie. Willem jest ode mnie starszy, pod każdym względem mniej wrażliwy, poza tym parę lat temu dostał już raz lekką karę chłosty, ja natomiast nie zostałem jeszcze zhańbiony, a do tego postępowania zostałem doprowadzony tylko przez Willema, który w dobrym i złym jest moim nauczycielem. Przed bankiem czeka na zakończenie tej sprawy moja biedna narzeczona, tak strasznie się wstydzę. — Wytarł swoją zalaną łzami twarz połami marynarki K.

— Dłużej czekać nie będę — rzekł siepacz, ujmując oburącz bat, po czym zaczął nim okładać Franza, podczas gdy Willem kulił się w kącie i po kryjomu wszystkiemu się przyglądał, nie śmiejąc nawet obrócić głowy w inną stronę. I wtedy Franz wydał z siebie krzyk, ciągły, jednostajny; zdawało się, że niepochodzący z ludzkiego gardła, lecz z maltretowanego instrumentu; krzyk ten wypełnił cały korytarz; cały budynek musiał go słyszeć.

— Nie krzycz — wrzasnął K., nie zdoławszy się powstrzymać. Wpatrywał się uważnie w kierunku, z którego musieli zaraz nadbiec woźni, szturchnął Franza, niezbyt mocno, na tyle jednak, że ten, niemal nieprzytomny, upadł i zaczął w konwulsjach oburącz macać podłogę; ciosów jednak nie uniknął; bat, którego końcówka w równym rytmie co rusz unosiła się i opadała, znalazł go i tam, wijącego się na ziemi pod cięgami.

W oddali już się zjawiał jakiś woźny, a parę kroków za nim kolejny. K. gwałtownie zatrzasnął drzwi, podszedł do znajdującego się w pobliżu, wychodzącego na podwórze okna i je otworzył. Krzyk całkiem ustał. Żeby nie pozwolić woźnym podejść bliżej, zawołał:

— To ja.

— Dobry wieczór, panie prokurencie — zawołali. — Coś się stało?

— Nie, nie — odparł K. — To tylko pies zawył na podwórzu.

Gdy woźni mimo to nie ruszyli z miejsca, dodał:

— Możecie wracać do swojej pracy.

Aby nie wdawać się z nimi w żadną rozmowę, wychylił się przez okno. Kiedy po chwili znów spojrzał na korytarz, już ich nie było.

K. jednak pozostał przy oknie, do rupieciarni nie śmiał wejść, a do domu wrócić też nie chciał. Spoglądał z góry na mały, prostokątny dziedziniec, ze wszystkich stron otoczony biurami, we wszystkich oknach było już ciemno, tylko te najwyższe łapały jeszcze poblask księżyca.

K. usiłował wytężonym wzrokiem przeniknąć ciemność jednego z rogów podwórza, gdzie stało kilka wózków ręcznych, wciśniętych jeden w drugi. Dręczyło go, że nie zdołał zapobiec chłoście, ale nie było jego winą, że mu się to nie udało; gdyby Franz nie krzyczał — owszem, pewnie go bardzo bolało, ale w decydującej chwili trzeba się opanować — gdyby więc nie krzyczał, K. znalazłby, z co najmniej niemałym prawdopodobieństwem, jakiś sposób, by przekonać siepacza. Jeśli wszyscy najniżsi urzędnicy byli hołotą, dlaczego właśnie siepacz, który sprawował najbardziej nieludzką funkcję, miałby stanowić wyjątek? Zresztą K. trafnie zaobserwował, jak zabłysły mu oczy na widok banknotu, pewnie wziął się do bicia z takim zaangażowaniem tylko dlatego, żeby podbić wysokość łapówki.

K. zaś wcale nie żałowałby gotówki, naprawdę mu zależało na uwolnieniu strażników; skoro już zaczął zwalczać zepsucie tego wymiaru sprawiedliwości, było rzeczą oczywistą, że także z tej strony musi podjąć działania. Ale krzyk Franza położył wszystkiemu kres. K. nie mógł dopuścić, żeby woźni, a może nawet i inni, przyszli i przyłapali go na układach z tym towarzystwem w rupieciarni. Takiego poświęcenia naprawdę nikt nie miał prawa domagać się od K. Prościej byłoby już chyba, gdyby K. sam się rozebrał i zaproponował siepaczowi siebie samego w zamian za strażników.

Zresztą siepacz z pewnością nie przyjąłby takiej zamiany, bo w ten sposób, nie odnosząc żadnej korzyści, poważnie naruszyłby swoje obowiązki, i to zapewne w dwójnasób, gdyż K. jako ktoś, przeciwko komu toczyło się postępowanie, musiał pozostać dla wszystkich urzędników sądowych nietykalny. Co prawda mogły tu także obowiązywać przepisy specjalne. W każdym razie K. nie mógł zrobić nic innego, jak tylko zatrzasnąć drzwi, choć i w ten sposób bynajmniej nie usunął całkowicie wszelkiego niebezpieczeństwa, jakie mogło mu zagrażać. To, że K. na koniec jeszcze popchnął Franza, było przykre i dało się usprawiedliwić wyłącznie jego wzburzeniem.

W oddali usłyszał kroki woźnych; żeby nie ściągnąć na siebie ich uwagi, zamknął okno i ruszył w stronę schodów głównych. Przy drzwiach do rupieciarni zatrzymał się na chwilę i zaczął nasłuchiwać, lecz usłyszał za nimi tylko głuchą ciszę. Siepacz mógł zakatować strażników na śmierć, znajdowali się przecież całkiem pod jego władzą. K. już wyciągał rękę ku klamce, lecz zaraz znów ją cofnął. Żadnemu pomóc już nie zdoła, a pewnie za chwilę mógł się spodziewać woźnych; poprzysiągł jednak sobie, że sprawę jeszcze poruszy i na ile tylko będzie to leżało w jego mocy, doprowadzi do stosownego ukarania prawdziwych winnych, owych wysokich urzędników, z których żaden jak dotąd nie ośmielił się pokazać mu na oczy.

Dotarłszy na zewnętrzne schody banku, uważnie przyglądał się wszystkim przechodniom, lecz nawet w oddali nie było widać żadnej dziewczyny wyglądającej, jakby na kogoś czekała. Słowa Franza, że narzeczona czeka na niego na dole, okazały się wprawdzie wybaczalnym, lecz jednak tylko kłamstwem, mającym na celu wyłącznie wzbudzenie większego współczucia.

Nazajutrz strażnicy wciąż nie wychodzili K. z głowy; nie mógł się skupić i żeby się uporać z pracą, musiał zostać w biurze dłużej niż poprzedniego dnia. Gdy w drodze do domu mijał drzwi rupieciarni, z przyzwyczajenia je otworzył. To, co za nimi ujrzał zamiast spodziewanego mroku, zupełnie wytrąciło go z równowagi: wnętrze wcale się nie zmieniło, wszystko wyglądało tu dokładnie tak samo jak poprzedniego wieczoru. Druki i kałamarze tuż za progiem, świeca na półce regału, siepacz z batem i strażnicy wciąż jeszcze w pełnym ubraniu, zawodzący:

— Panie!

K. natychmiast zatrzasnął drzwi i jeszcze uderzył w nie pięściami, jakby mogły się dzięki temu zamknąć tym mocniej. Niemal z płaczem pobiegł do woźnych, którzy spokojnie pracowali przy powielaczach i teraz ze zdumieniem przerwali pracę.

— Opróżnijcie wreszcie tę rupieciarnię — zawołał. — Niedługo utoniemy w tym brudzie.

Woźni zgodzili się zrobić to następnego dnia, K. skinął głową, o tej porze nie mógł ich już zmusić do pracy, jak właściwie początkowo zamierzał. Usiadł, by zatrzymać woźnych jeszcze chwilę przy sobie, przerzucił parę kopii, z pozoru je sprawdzając, po czym, uświadomiwszy sobie, że woźni nie odważą się wyjść równocześnie z nim, zmęczony i nieobecny myślami, wyszedł do domu.