VII

Nieruchoma „Stella” płynęła w słońcu od chwili zjawienia się Piotra na jej pokładzie. Kapitan ożywił się i karmił objaśnieniami zachłanną jego ciekawość; pokazywał mu dziwne przyrządy, mapy, busole i sekstansy1, i z radosną gorliwością rozpoczął naukę o żeglarstwie. Fregata, obawiając się, że ta przeklęta nauka wycieńczy chłopca, karmiła go usilnie jak indyka przeznaczonego na wielkanocny stół. Do kapitana mówiła oschle:

— To nie są moje sprawy, panie kapitanie, ale pan zamęczy Piotra. Pan ma wielką głowę, a on małą. Jakże pan chce wszystko ze swojej wielkiej głowy pomieścić w tej małej? Czy można przelać ogromny dzban wody do garnuszka? Przecie może pęknąć!

Głowa Piotra była jednakże niezwykle pojemna i posiadała chłonące właściwości gąbki. Słuchał chciwie i chciwie patrzył, kapitan zaś mówił jasno i zrozumiale. Powoli uczył go marynarskiego słownictwa, w którym odwieczne nazwy, przejęte od narodów żeglarskich, w milionach ust zmełte i przekształcane, na niezliczonych wywoływane żaglowcach, zetknęły się z nowymi, które dymią czadem kamiennego węgla lub tryskają sinoniebieską promienistością elektryczności. Wyrazy żeglarskie, które odleciały z polskiego brzegu, wróciły niedawno jak ptaki z wyraju i stadem siadły na masztach i rejach polskich statków. Polski słownik marynarski, pracowicie ułożony i wciąż jeszcze uzupełniany, przypomniał sobie i wygrzebał z dawności około tysiąca czterystu słów, z których kilkanaście zaledwie zawędrowało na ląd. Słowa te przyleciały ze wszystkich stron świata, wyłowione zostały na wszystkich oceanach. Uścisnęły się z tymi, które narodziły się na polskim morzu i przeniknęły się nawzajem. Już mamy naszą, polską, bogatą mowę żeglarską! Witajże nam, witaj, słowo szumiące i burzliwe! Cudowny śpiewie morza, litanio fali, śpiewie wiatru... Ty jesteś zaklęciem mocnym, którym polski żeglarz woła na wicher i którym rozkazuje burzy! Ty jesteś dla polskiego okrętu ostrogą i wędzidłem. Rzucone jasnym głosem z kapitańskiego mostku, lecisz echem po okręcie, aże cię okręt posłyszy i czyni się tobie posłuszny... Bądź pozdrowiona, polska mowo żeglarska!

Piotr znał kilkadziesiąt marynarskich słów z przeczytanych książek o morzu, nie myślał jednak, aby ich było tak wiele. Teraz rozumiał, że okręt jest istotą żywą, do żadnej innej na świecie niepodobną, ogromną i szeroko rozrosłą; domem, zatłoczonym niezliczoną ilością sprzętów, z których każdy ma swoją nazwę osobliwą. Nazwę swoją ma każdy ruch tej dziwacznej, przez człowieka stworzonej, ryby. Nazwy te są treściwe, zbite, gęste, pełne rozległej treści. Gdy ryczący lew burzy wali się na statek, ten, który nim dowodzi, nie ma czasu na wydawanie rozkazów pełnych dokładnych szczegółów i obwieszonych festonami2 słów. Chwyta jedno słowo jak kulę i ciska je nieomylnym ruchem; w tym słowie jest wszystko.

Uczył się tych słów pracowicie z książeczki, którą mu dał kapitan Baren. On sam, nawykły do angielskiej komendy, na starość też się ich uczył. Uważał się za kapitana na emeryturze — polskiej floty. A jego nędzna „Stella”, fałszywy okręt na prawdziwej mieliźnie, zaczęła być naprawdę podobna do okrętu, gdy w niej zaczęły latać słone i wiatrem wydęte żeglarskie słowa; aby zaś sceniczna złuda tym bardziej była do prawdy podobna, nie brakło też i burz, którymi Fregata dyszała od czasu do czasu. Kiedy bowiem kapitańska kajuta została zamieniona na szkołę morskich kadetów, rozważny dotąd czas dostał najwyraźniej pomieszania zmysłów; tych dwóch — nauczyciela i ucznia — nie można było oderwać od map i od żeglarskich przyrządów. Nie zwracali nawet uwagi na trąbę powietrzną od kuchni wiejącą. Kapitan był szczęśliwy, Piotr jeszcze szczęśliwszy, tylko zacna kobiecina i łykowata cielęcina w kuchni pełne były smutku.

— Dziecko zamęcza, a pieczeń trzeba będzie wyrzucić! — wołała Fregata.

Kapitan tłumaczył właśnie Piotrowi, jakie są prawa i obowiązki kapitana okrętu.

— Jest on samowładnym na okręcie panem. Z chwilą, kiedy statek odbije od brzegu, kończy się wszelka inna władza, a jego władza się zaczyna. Należy mu się bezwarunkowy posłuch od wszystkich znajdujących się na okręcie, a każdy jego rozkaz musi być spełniony. Powierzono mu bezpieczeństwo i życie wielu ludzi, często kilku tysięcy ludzi, odpowiedzialność jego jest ogromna, taką też być musi jego władza. Zaufano jego honorowi, tak wzniosłemu jak flaga na okręcie, że uczyni wszystko, co jest w mocy człowieka, aby cało i zdrowo zaprowadzić go do miejsca przeznaczenia. Kiedy musi ulec niezwalczonej przemocy żywiołu, on, kapitan, będzie ostatnim człowiekiem, który może zejść z tonącego lub płonącego okrętu. Jak długo na nim jest jedna żywa istota, on musi trwać na posterunku, niewzruszony i baczny. Dlatego, chłopcze kochany, często kapitan tonie ze swoim okrętem.

— To jest bohaterstwo! — szepnął Piotr.

— Tak to czasem nazywają wzruszeni ludzie, ale to nie jest bohaterstwem, lecz prostym, uczciwym spełnieniem obowiązku. Anglicy mówią o takim człowieku: „Był on dżentelmenem!”. Mówią tymi słowami, że umiał wytrwać na posterunku i spełnił powinność, jak należy. Nie uczynił niczego ponad to, do czego był obowiązany. Uczciwy człowiek — uczciwie postąpił. Może być, że trwoga i jego też, jak wszystkich, chwyciła zimną ręką za gardło, może być, że i w jego duszy też coś jęknęło głuchym jękiem, lecz nikt nie może widzieć jego trwogi ani usłyszeć jego jęku. Przeciwnie! Na twarzy wielu tonących kapitanów widziano uśmiech, najcudowniejszy kwiat odwagi, śmierć zbliżała się z szacunkiem do umierającego dżentelmena. Zapamiętaj sobie to słowo! Jest ono nazwą człowieka doskonałego.

— Obiad stygnie! — oznajmiła Fregata po raz siódmy.

— Niech cię przeto nie dziwi — mówił Baren, nie słysząc — że takie mu dano przywileje. Francuskie prawo morskie orzekło raz na zawsze i oznajmiło swoim wodom, że „Kapitan okrętu jest jedynym władcą po Bogu”.

— A pan był kapitanem! — rzekł Piotr z zachwytem.

— Tak, chłopcze! — odparł kapitan z dumą. — I jestem nim... Wprawdzie na tej mizernej „Stelli”, ale jestem. Czego chcesz, żółta febro? — krzyknął nagle, zdumiony.

Zniecierpliwiona kobiecina chwyciła go pod ramię, piskając płaczliwie:

— Dość tego... Na obiad!

Kapitan mrugnął na Piotra i rzekł:

— Chodź, Piotrze! Przestałem być „jedynym władcą po Bogu”, odkąd wziąłem na pokład diabła.

— Najpierw niech pan idzie. Gdy krowa pójdzie, cielę pójdzie za nią.

Dwaj nieustraszeni żeglarze napełnili żagle westchnieniem i wyszli z zacisznego portu.

Wobec czartowskiej przemocy Fregaty nauka odbywała się najczęściej w godzinach, w których kobiecina pogrążona była w ciemnej wodzie snów. Mówili wtedy cicho, sen bowiem miała czujny i gotowa była wychynąć z topieli jak nagle zjawiony duch morza. Były to godziny najmilsze, kapitan bowiem, podmówiony przez nocną ciszę szemrzącą szemraniem morza, wplatał w swoje wykłady opowieści ze swoich dawnych lat. Jak gdyby zapominał, że go ktoś słucha, wędrował wspomnieniem na dalekie morza uznojone spiekotą słońca, bite burzami i wściekłością wichrów. Mówił o krajach i o ludziach, o wyspach i okrętach, o życiu bujnym, ciężkim, twardym i strasznym. Milknął na chwilę i przymykał oczy, jakby w ciszy i w mroku chciał usłyszeć rozgwar fal. Piotr zatrzymywał wtedy oddech, aby nim nie zmącić dalekich głosów i nie spłoszyć ich.

Przez wiele tygodni trwała ta nauka, barwna i bogata. Kapitan jednak nie był zadowolony.

— Słowo jest mizerne — mówił — cóż dopiero moje niedołężne słowo! Nauczę cię wiedzy o morzu, co każdy potrafi, ale nie nauczę cię samego morza. Pamiętasz, jak się naigrawałem z twojej książki o morzu?

— Pamiętam...

— Wiesz dlaczego? Powiem ci. Ludzie napisali o nim wspaniałe książki, często prześliczne książki, lecz słowo ludzkie, najgroźniejsze nawet i najwspanialsze, jest zaledwie cichutkim kwileniem wobec głosów morza. Straszliwość żywiołu jest tak niezmierna, że dusza wzdryga się na jego widok, a głos więźnie w ludzkiej krtani. Piękno jego jest tak niewysłowione, że słowo ludzkiej mowy czołga się przed nim w niemej pokorze. Trzeba żywioł ujrzeć i trzeba go usłyszeć. Książka o morzu, jedna na tysiące, ukaże zaledwie jego widmo i nawet wtedy oczy człowieka pełne są zachwycenia, tak wielką i czarodziejską jest potęga sztuki. Starą moją duszę raduje to, że najpiękniejsze księgi o morzu napisał Polak, Conrad-Korzeniowski3! Może być, że tęsknota całego narodu za morzem zebrała się w tym Polaku, co miał zaszczyt i szczęście widzieć duszę morza. Może on sam, po angielsku piszący, nie wiedział o tym, że to polskie morze, upragnione, nalane tęsknotami i oczekiwane, już jest w jego książkach. Zdawałoby się, że to niemożliwe: Polak rozkochany w morzu! A ten wielki pisarz światu całemu objawił, że polska dusza zawsze gorzała tą miłością. Teraz dopiero świat ujrzał, że to prawda, a ja ci mówię, że świat niejednym jeszcze się zdumieje. Dlatego kłaniam się temu Conradowi, nisko się kłaniam! Anglicy żyją w morzu jak ryby, a nagle zjawił się wśród nich pan Korzeniowski i takie im na nim pokazał cudy, że się zdumieli. Ha, ha! Sam Lord Admiralicji4 musiał się zdumieć...

— Są przecie takie śliczne książki...

— Dla ciebie, dla ciebie, lądowa kozo, ale nie dla mnie. Ja widziałem nie tylko morze, bo każdy może je zobaczyć, ale ja je widziałem w całej straszliwości i w całej pysze. Ja znam jego przeraźliwe tajemnice... Wtedy mi się zdawało, że jestem proch! Męczyło mnie i biło we mnie trwogą przez trzydzieści kilka lat... Dlatego książki o morzu są dla mnie mizernymi opowiastkami. Przeczytałeś je? Bardzo dobrze! Ujrzałeś przez okno mały skrawek wody, tyle, ile byś jej zaczerpnął rękami. Teraz jednak musisz wyjść na te straszliwe morskie pustynie... Daleko, daleko! Kochaj swoje morze całą duszą, kochaj je do szaleństwa, ale o tym zawsze pamiętaj, że jest to brama na cały świat. Starzy, tacy jak ja, wracają przez nią na brzeg, na którym można wykopać grób, ale tacy młodzi jak ty dostali ją w tym celu, aby przez nią wyszli tam, gdzie rośnie wielka, bogata puszcza ziemi. Ta brama jest dlatego bezcennym skarbem, że jest tylko bramą. Rozumiesz?

— Tak jest, rozumiem, panie — szepnął Piotr.

— Dlatego musisz wyjść na morze i odczytać tę książkę, co, napisana przy stworzeniu świata, każdego dnia jest inna. Fala jest kartą, na której wicher pisze ostrym rylcem, a głęboka tajemnicza treść leży w otchłani. Skoro kochasz morze, szybko nauczysz się czytać, a jeśli będziesz miał odwagę, przeczytasz takie opowieści, o jakich nigdy nie słyszał człowiek, mieszkający na niskiej płaszczyźnie ziemi. Wypłyniesz na morze, Piotrze! Będziesz jednym z tych, których Polska wysyła na szeroki świat jak nieustraszonych rycerzy, aby rozszerzyli ojczyznę i zanieśli głośną wieść o niej na najdalsze krańce świata. Trzeba być wszędzie, trzeba wszędzie pokazać swój sztandar, aby przekonać cały świat, że ta Polska, o której może słyszeli zaledwie, jest kimś potężnym, napęczniałym wolą i mocą; nie jakimś cichym ubogim krewnym świata, lecz jednym z jego gospodarzy, zapobiegliwym i bogatym, czujnym i przedsiębiorczym. Polska musi być wciąż na morzu obecna, na nim bowiem rośnie potęga. Okręt jest okruchem ziemi tej, która go wysłała na wody. Im dalej zapłynie, tym więcej tę ziemię rozszerzy. Chłopcze! Naród, który nie zdobywa morza, jest ślimakiem, co się ukrył w wygodnej, ciasnej skorupie i wiedzie żywot nikczemny, bo bez trudu i walki, a sprawa z morzem jest nieustanną walką, najcięższą i najszlachetniejszą. Ludzie morza wspaniałymi są ludźmi, bo mają nieustraszone serca, jasny wzrok, mocne ręce i hardą, nieustępliwą, bohaterską duszę. Ja bym wszystkich młodych Polaków gnał na morze. Jest to, oczywiście, marzeniem starego dziwaka, co całą ziemię chciałby zalać morzem... Niech jednak wyjdą na morze ci najdzielniejsi, ci najbardziej płomienni, a gdyńska, ciasna brama będzie niedługo łukiem triumfalnym zwycięskiej potęgi. Ty pójdziesz z pewnością! Ty pójdziesz na morze z całą pewnością.

— Niczego więcej nie pragnę! — szepnął Piotr gorąco.

— Dobrze! Dlatego cię uczę... Inni dopełnią tego, co ja zacząłem, a ty sam masz uczynić najwięcej. Umiesz już tyle, że mógłbyś przydać się na okręcie. Co mówisz, chłopcze?

— Ja nie mówiłem — odparł Piotr, zdziwiony.

— Nie mówiłeś? Zdawało mi się... Cicho!

Obaj z nagła umilkli. Nocna cisza rozlała się szybko i bezszelestnie jak czarna woda. Kapitan położył palec na ustach, potem podszedł na palcach do stołu i zdmuchnął świecę. W nagłej głębokiej ciemności nie widzieli się nawzajem; powoli zaczęło się w niej zarysowywać niepewnym kształtem okrągłe, wysoko umieszczone okienko, noc bowiem była jasna.

— Słyszysz? — najcichszym szeptem zapytał kapitan.

— Ktoś jest u drzwi — szepnął Piotr.

— Ktoś dotyka zamka...

— Złodzieje?

— Nie. Gorzej... Ktoś, kto dybie na mnie...

— O, Boże!

— Cicho! To stare porachunki...

— Chce pana zabić? — zapytał Piotr tak cicho, że szept zaledwie drżał.

— Przy sposobności... Na Boga, co robisz?

Piotr jednym skokiem był przy drzwiach, a w ciemności wywrócił krzesło, które upadło z hałasem. Hałas ten wyolbrzymiał wśród zamarłej ciszy nocy i tamten, za drzwiami, musiał go usłyszeć. Zadudniły jakieś kroki, gdy Piotr jednym szarpnięciem otworzył drzwi. Usłyszał jakby z oddali krzyk kapitana, ale go nie rozumiał. Rozumiał to jedno, że ktoś chce uczynić śmiertelną krzywdę najlepszemu człowiekowi. Ogarnął go płomień gniewu i dlatego uczynił to, co uczynił. Trzeba schwytać złoczyńcę. Z zaciśniętymi pięściami stanął w otwartych drzwiach, oszołomiony. Zdołał ujrzeć bystrym spojrzeniem, szybko rozgarniającym blady, rzadko tkany mrok nocy, jak jakiś ogromny ludzki kształt wypełniony czarnością zapada właśnie w ciemną plątaninę zarośli. Niczego więcej dostrzec nie mógł, usłyszał za to ostry świst i uderzenie tuż obok siebie.

— Ukryj się! — krzyknął kapitan.

Wtedy Piotr dojrzał w lewym obramieniu drzwi, w niewielkim od siebie oddaleniu, drgający przedmiot. Chwycił go ręką, wydarł siłą z drewnianej ramy, cofnął się szybko i zatrzasnął drzwi.

— Już go nie ma — rzekł gorączkowo.

Kapitan zapalił szybko świecę i spojrzał na Piotra.

— Tym rzucił we mnie — dodał Piotr zdyszanym głosem i podał kapitanowi długi nóż.

Światło świecy rzuciło na siną stal noża złote pręgi, zamieniając go w żmiję. Kapitan wziął go w rękę z odrazą i przyglądał mu się bacznie.

— Fiński nóż — mruknął jakby sam do siebie. — Bilet wizytowy...

Rzucił go z gestem wstrętu na stół i bez słowa zaczął krążyć po izbie. Rozmyślał o czymś, zapewne o tym ohydnym nożu, bo czasem przystanął i przyglądał mu się złym wzrokiem.

W głowie Piotra huczało, a serce jego biło nierównym, zmąconym rytmem.

Nagle kapitan zatrzymał się przed nim i tak mu się zaczął przypatrywać, jak gdyby go ujrzał po raz pierwszy w życiu.

— Coś ty najlepszego uczynił? — zapytał twardo.

Piotr nie odpowiedział.

— Czy wiesz, że byłeś o włos od śmierci?

— Nie wiedziałem — odrzekł chłopiec cicho.

— Dlaczego to uczyniłeś?

— Nie wiem... Pan mówił, że ktoś czyha na pana... Chciałem go schwytać...

— Mogłeś schwytać śmierć. On myślał, że to ja stanąłem we drzwiach. Ten nóż mierzył we mnie. Widziałeś kogo?

— Jakiś człowiek ukrył się w zaroślach. Stamtąd rzucił nożem. Kto to był, panie kapitanie?

— To był... — zaczął kapitan porywczo, ale nie dokończył. — Za późno na opowiadanie, powiem ci w swoim czasie. Ty drżysz, chłopcze!

— Sam nie wiem czemu.

Kapitan myślał o czymś przez chwilę, potem rzekł zdławionym głosem:

— Postąpiłeś nierozsądnie, lecz podaj mi rękę. Dziękuję ci! Jesteś dobrym przyjacielem... Teraz chodźmy spać!

— A tamten nie powróci?

— Miał chyba jeden tylko nóż przy sobie. Nie, już nie wróci.

Zaśmiał się wymuszonym śmiechem i wyciągnął ramię w stronę Piotra. Uścisnął jego rękę jak mężczyzna mężczyźnie.

Rankiem ujrzał Piotr kapitana pochylonego nad śladami, twardą ciężką stopą wygniecionymi w wilgotnym piasku; stary człowiek mruczał sam do siebie i kiwał głową, jakby na znak, że wszystko rozumie. Potem wywołał Fregatę i coś jej długo opowiadał szeptem. Fregata podniosła obie ręce ku niebu, niezwracającemu na nią najmniejszej uwagi. Ujrzawszy schodzącego po schodkach Piotra, podbiegła ku niemu i ucałowała.

— Kobieto! — krzyknął kapitan. — Dlaczego mu zatruwasz życie od samego rana? Przecie jest jeszcze na czczo.

Piotr zaśmiał się niepewnym śmiechem i pomyślał, że dwaj dziwni ludzie mieszkają w jednym kapitańskim ciele: poważny, niemal dostojny, twardy człowiek morza, szukający z trudem słów najczulszych, gdy o nim mówi, i przekorny, czasem śmieszny, często opryskliwy staruszek, nazywający płacheć ziemi „Zatoką stu tysięcy diabłów”, a Fregatę piekielną babą. Tego dnia objawiał niezwykłe podniecenie i widać było, że za płotem żartów ukrywa coś, co go dręczy. Mówił wiele, coraz to częściej wtrącając angielskie wykrzykniki, co zawsze czynił w chwilach wzruszenia. Nagle przerywał, czułym wzrokiem patrzył na Piotra i uśmiechał się.

— Pójdziemy do portu! — rzekł po chwili.

Ostrym szeptem nakazał Fregacie, aby zamknęła drzwi i nie odstępowała od nich ani na chwilę; potem zaczął schodzić szybkim krokiem.

— Jeślibyś zobaczył — mówił cicho, przystanąwszy — ogromnego draba z jasnymi włosami, daj mi znać natychmiast.

— To ten z nocy?

— Być może... O nic nie pytaj, tylko uważaj.

Staruszek szedł rześko, mocno stawiając nogi. Mrużąc oczy, patrzył pilnie na wszystkich przechodniów i zaglądał za węgły domów. Piotr, niezmiernie tym wszystkim przejęty, nastroszył się jak młody jastrząb i wodził dokoła chmurnym spojrzeniem. Uważał się za giermka tego starego rycerza i sprężony był do skoku w jego obronie. Nikt jednak na nich nie nacierał i zeszli na brzeg bez najmniejszej przygody. Kapitan wynajął łódź i kazał się wieźć dokoła portu.

Piotr zanurzył rękę w wodzie, pieszczotliwie miękkiej. Pierwszy raz jest na morzu; po raz pierwszy słyszy, jak fala mlaszcze łagodnie i tuli się do boków niewielkiej łodzi, spokojna dziś i nakrapiana słońcem.

Płynęli powoli, kapitan zaś wydawał cicho polecenia.

W pewnej chwili zatrzymał wioślarza ruchem ręki.

— Widzisz ten okręt? — zapytał Piotra szeptem.

— Tak, panie — odrzekł Piotr równie cicho.

— Odczytaj napis!

— „Imatra”.

— Jaki port macierzysty?

— Helsinki.

— Dziękuję. Wiesz już, jaki to okręt?

— Wiem, fiński...

— I nóż był też fiński — mruknął kapitan. — Zgadza się. Zawracaj! — zawołał na wioślarza.

— Panie kapitanie... — szepnął Piotr nieśmiało. — Jeszcze chwilkę. Niech pan każe przejechać wzdłuż portu. Widziałem port z tamtej strony, lecz stąd widać go stokroć lepiej.

Kapitan uśmiechnął się niewidocznie i skinął na wioślarza, który ostrzem wiosła jak nożem rozciął wodę i zaczął płynąć powoli wzdłuż portu. Sto głosów leciało z jego wnętrza ku wodzie, ogromna praca oznajmiała się rozległym szumiącym gwarem, z którego nagle wytryskał gruby strumień tępego dźwięku syreny, kiedy wielki okręt zaczynał zwracać swoje nieporadne wielorybie cielsko, kierując dziób ku morzu.

— To jest ogromny port! — szepnął Piotr.

— Duży — rzekł kapitan. — Zajmuje dziewięćset pięćdziesiąt hektarów; z tego wypada sześćset trzydzieści na urządzenia lądowe, a trzysta dwadzieścia na wodę. Ma dziewięć kilometrów długości. Gdyby wysiłek ludzki można mierzyć tą miarą, jest to dziewięć kilometrów największego trudu, ogromu napięcia woli. Skoro się pomyśli, że przed niewielu laty był tu piaszczysty, bezpłodny ugór i boisko wiatrów, wzruszenie musi ogarnąć każde polskie serce. Piramidy egipskie są podobno cudem świata... Niemądry to cud, wydęty pychą! Gdynia jest cudem prawdziwym... Cudem woli i wytrwałości, szlachetnej dumy i wielkiej mądrości narodu. Ten najmłodszy port świata jest dzisiaj czwartym portem Europy, a przecie rośnie i rośnie. Wiesz, co to jest racja stanu?

— Nie bardzo...

— Jest to rozum państwa, jego busola, jego największy zamysł, jego myśl przewodnia. Państwo mówi: „Będę zdobywało mieczem albo będę jednało ludzi miłością. Pójdę na Wschód albo na Zachód: Będę wiodło żywot ubogi albo będę pracowało do ostatniego potu. Będę żółwiem w skorupie lub orłem w przestworzach!”. Polską racją stanu było zawsze jednanie sobie miłością tych, co tej miłości pragnęli. Wielkie, wiekopomne akty unii pisały to cudowne złote słowo zawsze w pierwszym zdaniu. Miłość, a nigdy miecz, mnożyła naszą potęgę. Teraz ją wyniesiemy na świat przez ten port, przez te niezmierne drzwi. Nasze okręty poniosą na wszystkie strony świata wieść o narodzie, co miecz ma do obrony, a zdobywa sercem, co ofiaruje uczciwie „pokój za pokój, bezpieczeństwo za bezpieczeństwo, przyjaźń za przyjaźń!”.

Kapitan uczynił ręką ruch taki, jak gdyby nim chciał objąć dalekie widnokręgi.

— Rozumiem, rozumiem — mówił Piotr.

— To dobrze! Spójrz na tę Gdynię i zapamiętaj sobie, że wywozimy przez nią nie tylko drzewo i zboże, węgiel i żelazo, lecz towar najcenniejszy, cenniejszy niż złoto: miłość i braterstwo. Dlatego gdyby nam kto chciał zabrać ten brzeg, musiałby nam z nim wyrwać serce z ciała.

Łódź zachwiała się silniej, bo wielki okręt burzył wody i rozdzierał je potężnym dziobem. Stojący na wysokim pokładzie ludzie pozdrawiali łódź ruchami rąk i powiewaniem chustek.

W tej chwili Piotr drgnął.

— Panie kapitanie! Tam na lewo, tam, tam...

Kapitan spojrzał i zdławił okrzyk.

— Nasz człowiek! — rzekł ochrypłym głosem.

Przepływali tak blisko kamiennego obramowania, że zaledwie kilka metrów dzieliło ich od brzegu. Wśród szybko uwijających się ludzi stał ogromny jasnowłosy marynarz, który patrzył na nich ponurym spojrzeniem. Gdy z kapitana przeniósł wzrok na Piotra, na twardej jego twarzy ukazało się zdumienie. Musiał poznać postać, w którą godził nożem.

— Do brzegu, czym prędzej do brzegu! — krzyknął kapitan.

Jasnowłosy marynarz znikł bez śladu.