XI

Izak jedzie i zatrzymuje się w pobliżu „oka” trzęsawicy. Czarna, głęboka dziura w torfowisku, błękitna powierzchnia wody, gładka i nieporuszona; Izak wiedział, do czego ona przydatna — to było jego zwierciadło, innego nie używał. Patrzajcie, jak on dziś ślicznie ubrany, bardzo mu ładnie w jego czerwonej koszuli. Dobywa nożyc i przykłada do brody. Czyżby ten spiżowy człowiek był tak próżny i zamierzał teraz rozłączyć się ze swym od pięciu lat niestrzyżonym zarostem? Strzyże i strzyże, i przegląda się w wodzie. Rzecz oczywista, że mógł był uładzić się z tym w domu dziś rano, lecz bał się Oliny; już i tak dokazał wiele, ubierając się tuż przed jej nosem w czerwoną koszulę. Strzyże i strzyże, a kosmyki obficie spadają na zwierciadło. Koń zaczyna się niepokoić, wtedy i Izak przerywa swoją czynność. Dosyć tego. O, w rzeczy samej, czuje się znacznie młodszy. — Tam do licha, był teraz niczego sobie, stał się o wiele szykowniejszy.

Potem jedzie już prosto do wsi.

Następnego dnia przyjeżdża szalupa. Izak siedzi na skale obok szopy kupca i spoziera na pomost przystani, ale i tym razem Inger nie widać. Mocny Boże, podróżnych wysiadło dużo, dorośli i dzieci, ale Inger między nimi ani śladu. Izak zrazu trzymał się na uboczu, z dala siedząc na bloku skalnym. Teraz wszelako nie miał powodu do dalszego wyczekiwania, dlatego też podszedł ociężałym krokiem ku szalupie. Wciąż jeszcze wyładowywano skrzynie beczki, wysiadali przyjezdni, wynoszono paczki i listy, ale swojej Inger Izak nie widział. Zauważył natomiast pewną kobietę z dziewczątkiem stojącą już przy szopie przystani, lecz owa kobieta była ładniejsza od Inger, jakkolwiek Inger brzydka nie była. Ale cóż to, przecież to Inger!

— Hej, mocny Boże! — rzekł Izak i pobiegł w tamtą stronę.

Przywitali się; Inger powiedziała „dzień dobry” i podała mu rękę, zziębnięta nieco i blada po podróży i morskiej chorobie. Izak stał przed nią całkiem niemy, w końcu przemówił:

— Tak, pogoda bardzo ładna!

— Już z daleka cię zobaczyłam — rzekła Inger — ale nie chciałam się tłoczyć. Czy znalazłeś się tu przypadkiem?

— Tak. Hm.

— Zdrowi jesteście wszyscy?

— Tak, dzięki za pytanie.

— Oto Leopoldyna, ona w drodze o wiele mniej chorowała ode mnie. Popatrz, Poldynko, to twój ojciec, przywitaj się z ojcem.

— Hm! — rzekł Izak ponownie, dziwnie mu było na duszy, jakoś bardzo nieswojo, czuł się obco między nimi.

— Jeżeli zobaczysz na statku maszynę do szycia, wiedz, że to moja maszyna. A oprócz maszyny jest tam jeszcze moja skrzynia.

Izak pobiegł co prędzej — jakże chętnie się oddalił. Skrzynię marynarze wyszukali, ale co do maszyny, konieczna była pomoc Inger. Trudno ją było odnaleźć. Było to śliczne pudło nieznanego kształtu z uchem do niesienia. W tych stronach maszyna do szycia! Izak wziął skrzynię na plecy, a maszynę do ręki i rzekł:

— Zaniosę to naprzód do wsi, a potem wrócę zaraz i ją przeniosę.

— Kogo? — odparła Inger z uśmiechem. — Myślisz, że taka duża dziewczyna nie umie iść sama?

Szli więc razem, zbliżając się powoli do wozu i konia Izakowego.

— Kupiłeś sobie nowego konia? — spytała Inger. — O, i wóz masz z wygodnym siedzeniem?

— Tak, ma się rozumieć. Ale co właściwie chciałem powiedzieć? Może sobie podjesz trochę przed drogą? Zabrałem prowianty.

— Będzie na to dosyć czasu później, gdy znajdziemy się poza wsią — odpowiedziała. — Jak myślisz, Poldynko, usiądziesz tam sama?

Ale ojciec sprzeciwił się temu stanowczo:

— Nie, mogłaby łacno1 wypaść i dostać się pod koła. Siedź przy niej i sama powoź.

Tak tedy ruszyli, a za wozem kroczył Izak.

Przyglądał się im ciekawie. Miał przed sobą Inger, naprawdę Inger, ale obcą z ubrania i wyglądu, noszącą się z pańska, bez wargi zajęczej, a tylko z czerwoną prążkiem na górnej wardze. Wymowa jej zupełnie czysta, nie syczała już jak ongi, i to właśnie było najdziwniejsze. Odwróciła się do niego i rzekła:

— Szkoda, żeś nie zabrał ze sobą kożuszka dla Poldynki; wieczorem może być zimno.

— Tymczasem może wziąć mój kaftan, a kożuszek znajdzie się, gdy zajedziemy do lasu; tam go zostawiłem.

— Tak, w lesie masz kożuch?

— Tak, nie wiedziałem, czy przyjedziecie, dlatego ukryłem go w lesie.

— Aha. A chłopcy zdrowi?

— Tak, dzięki za pamięć.

— Mogę sobie wyobrazić, jak w tym czasie wyrośli.

— Tak, niczego im nie brak. Teraz właśnie sadzili ziemniaki.

— Ach tak — rzekła matka zdziwiona — to oni już ziemniaki potrafią sadzić?

— Elizeusz sięga mi dotąd, a Sywert dotąd — odparł Izak, objaśniając ich miarę na swej posturze.

Poldynka odezwała się, była bardzo głodna. Ach, to rozkoszne małe stworzenie, wygląda na wozie niby biedroneczka! Mówiła dziwnie śpiewnie, w charakterystycznym narzeczu trondheimskim; to i owo trzeba mu było tłumaczyć. Podobna była do chłopaków: te same piwne oczy i szerokie usta, które wszyscy troje odziedziczyli po matce. Wszyscy troje podobni byli do swej matki i tak właśnie było dobrze! Wobec córeczki czuł się Izak nieco onieśmielony, zwłaszcza na widok jej prawdziwie lilipucich trzewiczków, długich, wełnianych pończoch i krótkiej sukienki! Witając się z nieznanym sobie ojcem, ukłoniła się i podała mu swoją drobną rączkę.

Zajechawszy do lasu, zatrzymali się. Koniowi dali obroku, sami jedli, a Poldynka z kawałkiem chleba w ręku wyskakiwała wśród wrzosów.

— Niewiele się zmieniłeś — rzekła Inger, przyglądając się mężowi.

Izak, spoglądając w bok, odpowiedział:

— Tak myślisz? Ale z ciebie teraz prawdziwa pani!

— Ha, ha! Nie, przeciwnie, postarzałam się, ze mnie teraz staruszka — odparła żartobliwie.

Onieśmielenie Izaka było widoczne, był powściągliwy, jakby zastraszony. Ile lat mogła mieć jego żona? Nie miała mniej niż trzydzieści, ale też nie więcej, wykluczone. I jakkolwiek Izak zajęty był jedzeniem, to przecież urwał gałązkę wrzosu i żuł ją równocześnie.

— Jak to, i wrzos jadasz? — spytała Inger, śmiejąc się.

Izak odrzucił gałązkę i wziął spory kęs chleba do ust, potem podszedł do konia i uniósł obie jego przednie nogi jednocześnie. Inger przyglądała się ze zdziwieniem, ujrzała, jak koń stanął na dwóch nogach.

— Czemu to robisz? — spytała.

— On taki łagodny — rzekł i puścił nogi końskie.

Czemu jednak to zrobił? — Zapewne z nadmiaru radości wewnętrznej. A może dlatego tylko, aby ukryć swe zakłopotanie. Po chwili ruszyli w dalszą drogę; wszyscy troje szli teraz pieszo obok wozu. Znaleźli się w pobliżu osady.

— Cóż to takiego? — zapytała Inger.

— Gospodarstwo Bredego, wkupił się tu.

— Brede?

— Tak, i nazywa się Bredablik! Dobre tu torfowiska, ale lasu mało.

Przejechawszy przez osiedle, mówili na ten temat w dalszym ciągu; Izak przecież zauważył, że wóz Bredego wciąż jeszcze stał pod gołym niebem.

Dziecko było znużone i senne, ojciec przeto wziął je troskliwie na rękę i niósł. Wędrowali dalej, Poldynka wnet też zasnęła.

— Teraz możemy ją zawinąć w kożuch, ułożyć na wozie i niech sobie śpi — rzekła Inger.

— Na wozie bardzo się wytrzęsie — zauważył ojciec i niósł dziecko w dalszym ciągu.

Gdy już wydostali się z trzęsawisk i na nowo wjechali do lasu, wtedy Inger zawołała: „Prrr!”. Zatrzymała konia, wzięła dziecko z rąk Izaka i oświadczyła, żeby odsunął skrzynię i maszynę do szycia i zrobił w ten sposób miejsce dla Poldynki na wozie. Izak jest posłuszny, otula córeczkę w kożuch i swoją kurtkę, złożoną na kilka części, podsuwa pod jej główkę. Potem jadą dalej.

Małżonkowie idą pieszo i gadają o różnych sprawach. Słońce świeci do późnego wieczora, jest ciepło.

— A gdzie też sypia Olina?

— W komorze.

— Aha, a chłopcy?

— W izbie, we własnym łóżku. W izbie stoją dwa łóżka tak samo jak wtedy, gdyś odeszła.

— Wciąż się tobie przyglądam — rzekła Inger — i widzę, żeś wcale się nie zmienił... I ciężary wszelakie dźwigałeś tu przez tyle lat, a ręce twoje wcale nie osłabły.

— O nie. Ale co ja to chciałem powiedzieć: czy miałaś tam dosyć dobrze przez cały ten czas? — O, Izak zadając to pytanie, był do głębi wzruszony, nawet mu głos zadrżał. Inger odpowiedziała, że owszem, nie może się żalić.

Nastąpiły teraz czułe między nimi zwierzenia i Izak zapytał, czy nie czuje się zmęczona i czy nie wolałaby jechać.

— Nie, dziękuję — odrzekła. — Ale nie wiem, co się ze mną dzieje, po przebyciu morskiej choroby jestem wciąż głodna.

— Może zjesz co?

— Owszem, ale czy to nie opóźni zbytnio naszego powrotu?

O, Inger! Ona na pewno nie była głodna, ale ona pragnęła mu czegoś użyczyć; wszakże ostatnio przerwał swój posiłek gałązką wrzosu... Ponieważ zaś wieczór był ciepły i jasny i daleka jeszcze czekała ich droga, przeto przystanęli i zaczęli jeść na nowo.

Inger wyjęła ze swej skrzynki jakąś paczkę i rzekła:

— Mam tu dla chłopców kilka podarków. Chodź, siądziemy tam naprzeciwko koło krzaków.

Usiedli pod krzakiem; Inger jęła2 pokazywać owe podarki: śliczne szelki ze sprzączkami, zeszyty z wzorami pisma, dwa ołówki i dwa scyzoryki. Dla siebie przywiozła książkę pierwszorzędną.

— Popatrz jeno, tu wypisano moje imię, jest to modlitewnik.

Otrzymała go od dyrektora na pamiątkę. Izak podziwiał wszystko cichymi słowy. Pokazała też szereg kołnierzy Poldynki, Izakowi zaś wręczyła szalik czarny i niby jedwab lśniący.

— To dla mnie? — spytał.

— Tak, dla ciebie.

Izak wziłą szalik do ręki i głaskał ostrożnie.

— Ładny?

— O,i jak jeszcze! W nim mógłbym chyba jechać i największego państwa.

Ale palce jego były tak szorstkie, że o osobliwy ten jedwab ustawicznie się zahaczały.

Wszystkie te śliczności zapakowała Inger z powrotem, przy czym jednak tak dziwnie jakoś usiadła, że odsłoniła swe łydki, ubrane w czerwono-pasiaste pończochy.

— Hm! Pewnie to pończochy miastowe? — spytał.

— Tak, nić fabryczna, ale ja sama je zrobiłam. A jakie one długie, sięgają aż tu, za kolana, popatrz jeno...

Wkrótce potem, tak, wkrótce potem już tylko szept jej się rozlegał:

— Och, ty... ty wciąż jeszcze całkiem ten sam jak dawniej!...

Po chwili jadą dalej, Inger siedzi teraz na wozie i powozi.

— Kupiłam także paczkę kawy — rzekła — ale dziś nie będziesz mógł jej spróbować, bo niepalona.

— Nie turbuj się tym — odpowiedział.

Niebawem też słońce zaszło i powiał chłód. Inger pragnie iść razem z Izakiem. Jeszcze szczelniej otulili Poldynkę i uśmiechają się, że tak długo śpi. I gawędzą sobie podczas dalszej wędrówki. Zaiste, prawdziwa przyjemność słuchać obecnie mowy Inger. Czyż może kto ładniej mówić od Inger?

— Ilu też dochowaliśmy się krów? Czy będzie ich ze cztery? — spytała.

— O nie, mamy już więcej — odparł z pewną dumą — mamy ich osiem.

— Osiem krów!

— Tak, i byczek także jest.

— I sprzedawaliście masło?

— Aha, i jaja też.

— Czy kury także mamy?

— Tak, rozumie się. I świnie.

Zdumienie Inger nie ma granie, własnym uszom nie dowierza i na chwilę zatrzymuje konia: „Prrr!”. I duma Izaka rośnie jak na drożdżach, pragnie jeszcze więcej ją zadziwić.

— Geissler — rzekł — pamiętasz, Geissler był tu niedawno.

— Tak?

— Tak, i odkupił od nas kawał góry miedzianej.

— Tak, a co to takiego, góra miedziana?

— Góra z miedzi. Zajmuje ona całą północną stronę jeziora.

— Tak. I to jest coś, za co dostałeś pieniądze?

— Aha, Geissler człek honorowy, on za wszystko płaci.

— Ile dostałeś?

— Hm, nie uwierzysz wcale — dwieście talarów.

— Tyle pieniędzy dostałeś?! — wykrzyknęła Inger i znowu na chwilę zatrzymuje konia: – Prrr!

— Aha, tyle dostałem. I za grunty też już dawno zapłaciłem.

— Ach, ty jesteś zadziwiający!

Wywołanie podziwu Inger i zrobienie z niej bogaczki, zaiste, to największa przyjemność, dlatego Izak dodał jeszcze, że nie ma ani grosza długu oraz że owych dwustu talarów od Geisslera nie tylko nie naruszył, ale przeciwnie, dołożył do nich jeszcze sto sześćdziesiąt. Mieli więc wszelki powód do składania Bogu dzięków. Mówili o Geisslerze i Inger opowiadała, jak on się starał o jej uwolnienie. Sprawa nie była łatwa, miał z nią dużo korowodów i często bywał u dyrektora. Oprócz tego wysłał wielkie pismo do ministerium i do innych władz, i to bez wiedzy dyrektora. Dowiedziawszy się o tym, dyrektor rozgniewał się i czuł się tym bardzo dotknięty. Nic dziwnego. Geissler jednak nie uląkł się, domagał się nowego śledztwa i nowej rozprawy, i wielu innych rzeczy. I wtedy zmusił króla do podpisania aktu ułaskawienia.

Były sołtys, Geissler, okazywał im zawsze bardzo wiele troskliwej dobroci i często też zastanawiali się nad tym, z jakiego powodu tak dużo dobrego im świadczył. I to za zwykłe podziękowanie! Niepojęte! Inger rozmawiała z nim w Trondheim, ale trudno jej było się pomiarkować.

— Wszyscy inni we wsi nie obchodzą go wcale — oświadczyła Inger.

— Powiedział to?

— Tak, jest po prostu wściekły na naszą wieś. Powiedział, że wieś go jeszcze popamięta.

— Hm.

— Powiedział też, że nieraz jeszcze będą żałować, że go się pozbyli.

Teraz właśnie wyjechali z lasu i oto oczom ich ukazuje się Sellanrå. Budynków obecnie więcej niż ongi, a wszystkie pięknie pomalowane. Inger trudno rozeznać się, zatrzymuje nagle konia i woła:

— Chyba nie będziesz chciał wmówić we mnie, że tamto... to nasze!

Poldynka zbudziła się nareszcie i wygramoliła spod kożucha. Wypoczęta dreptała teraz z ojcem.

— Czy tam nasz dom? — zapytała.

— Tak, podoba ci się?

Przed chatą kręciły się małe postacie, byli to Elizeusz i Sywert, którzy stali na czatach i teraz oto poczęli biec naprzeciw jadącym. Inger napadło jakby nagłe przeziębienie i katar, poczęła kaszleć i pociągać nosem. Ba, katar snadź wszedł jej nawet do oczu, tak pełne były łez.

Lecz chłopcy, zbliżywszy się znacznie, stanęli nagle jak wryci. Zapomnieli już, jak wygląda ich matka, a małej siostrzyczki nigdy przecież nie widzieli. Ale ojciec? — Tak, poznali go wtedy dopiero, gdy stanął zupełnie już blisko nich. Nic dziwnego, wszakże obciął olbrzymią swoją brodę.