13

Raut wiosenny, urządzony przez generałową Chwościkową, raz jeszcze zgromadził „towarzystwo”. Przyszli znowu ci sami, którzy byli na konkursach, którzy zapełniali salony Hennertów, którzy spotykali się siedem razy na tydzień w dziesięciu innych salonach, bez których nie odbyła się żadna uroczystość narodowa, państwowa ani miejska. Poznawało się to od razu po hukaniu samochodów przed bramą, kolorowych czapkach z galonami w szatni, toaletach i klejnotach na sali.

Dzień zdarzył się dżdżysty, chłodny, sprzyjający powodzeniu ostatniej zabawy w sezonie.

Mówiło się: raut. Istotnie — wydekoltowana pani śpiewała stare piosenki francuskie, pewien mało znany muzyk grał koncert Chopina1, nie jednając sobie niczyjego uznania, zupełnie nieznany aktor recytował złośliwe wierszyki polityczne, niesłuchany już przez nikogo. W kilku salonach przechadzano się tam i z powrotem, siadano przy stolikach, rozmawiano. Było tak jasno i ciepło. Przez uchylone nieco tu i owdzie okna na jakiś szczątek dawnych ogrodów, domierających w dziedzińcach wielkich kamienic i hoteli, szedł chłód rzeźwiący i słychać było bębnienie deszczu po liściach. Pito doskonałą czarną kawę, słodkie wina i likiery, jedzono tort orzechowy, cukierki i ciastka. Witano się z taką żywą radością, z takim podskokiem brwi na czoło, jak gdyby tutaj przybyć było naprawdę czymś niespodzianym, czymś nieoczekiwanym w żadnej mierze.

W pierwszym rzędzie troskała się, zabiegała i świeciła radością generałowa Chwościkowa; na jej malutkiej twarzy wszystkie odcienie sensacji towarzyskich znajdowały sobie wyraz w błyskawicznych mgnieniach, skurczach i grymasach. W jednym niejako momencie radowała się w prawo ku francuskiej dostojniczce, która „miała tę dobroć”, gdy oto już zbiegały się jej brwi w najwyższej trosce na lewo, że wysokiego oficera włoskiego małżonka nie zechciała raczyć czy też nie mogła... Jednocześnie z wyrazem najwyższej zgrozy w rozskoczonych powiekach mówiła w tył: „Generale, nie wypuszczę za nic” (chciał pożegnać się wcześniej od innych) — i już nie bacząc na niego, rozpłynęła się znowu w tkliwej radości, ściskając oburącz dłoń nadchodzącej swojskiej księżny.

Funkcjonowała tak w najwyższej mierze, obwieszona ciężką, barwistą suknią jedwabną o wieloletniej tradycji, w kolorowych klejnotach, kupowanych niegdyś w Tule2 i Saratowie3, z czarną obróżką aksamitki na szyi żółtej i długiej jak u obskubanego ptaka. Była rodowitą Polką — a przecież cała powleczona pokostem Wschodu, egzotyczna jaskrawym ubiorem, anachronizmem uczesania i ozdób, przesadą prysiudów4, strapień i uśmiechów, niefrasobliwością, z jaką na żółtym czole malowała sobie czarne brwi wysoko ponad paru włoskami, oznaczającymi przyrodzoną ich linię.

W pobliżu generałowej przebywała hrabina Oskienna, odziana niemal w łachmany, ale świetna jeszcze dwojgiem olbrzymich brylantów, strażujących po obu stronach jej pełnego, białego, rozbrajająco uśmiechniętego oblicza. Ozdabiała się nimi teraz już tylko w wyjątkowych okolicznościach życia. Trzymała pod rękę śliczną Elę Sasinównę, wspierając się na niej cokolwiek. Mówiła do niej „kochasiu”, wdzięczna do głębi serca za parę przysług, które ta wyświadczyła jej w biurze.

Panie Hennertowe przybyły z całą swoją świtą, w której znalazł się tym razem i dyrektor Hennert. Generałowa nie miała wprost słów dla wypowiedzenia swej radości. Uścisnęła gorąco wszystkie po kolei dłonie, nie wyłączając młodocianego Lina i Laterny. Omski, Curll, Sednowski, Niemeński — nikogo nie brakło.

Ku tej grupie zdążała Elżbieta ze swoją hrabiną, by ją na jej tkliwe prośby zetknąć jakoś z nieosiągalnym dotąd Hennertem. Stało się wedle jej życzenia. A Hennert na tym terenie okazał się miły, dostępny, ludzki — i hrabina musiała się powstrzymywać, aby nie mówić do niego „kochasiu”.

Jakkolwiek na pozór i na ogół wszyscy się znali, przecież wciąż zachodziła potrzeba jeszcze nowych prezentacji. Generałowa Chwościkowa nie szczędziła trudu. We wszystkich językach wymieniała wzajemnie nazwiska, tytuły, rangi i dostojeństwa — i wszyscy, zawierający nowe znajomości, byli radzi, i wszyscy raz jeszcze ze swych dostojeństw i tytułów się cieszyli.

Ze swej strony działał też żywo generał Chwościk. Gdziekolwiek się znalazł, mówił wciąż „dużo, byle jak i prędko”. Na chwilę przystanął z młodą, urodziwą wdową po generale Uniskim i, nie dając jej dojść do słowa, sam sobie odpowiadał na zadawane jej pytania. Mówiąc zaś, jednocześnie szukał oczami ponad jej głową, czy nie ma w pobliżu kogoś dostojniejszego — i prawie nie kończąc zdania, przeskoczył do sunącej z wolna, bardzo otyłej i z przepychem odzianej hrabiny Opockiej. W jej pobliżu odnalazł bez trudu księcia i księżnę Wiślickich i im dopiero w wartkim nurcie szczebiotu wyraził swą radość z udanej zabawy na cel „tak godny poparcia, uznania i zasługi”.

Wszystko to jednak nie było ważne i odbywało się tylko dla formy, tylko jak gdyby po wierzchu i tymczasem.

Dopiero w najdalszej sali — dyskretnie i nieoficjalnie — biło serce zabawy. Przy fortepianie siedział taper5 i z towarzyszeniem jedynych skrzypiec przygrywał do tańca. Tam pomykano skwapliwie — z cichymi, radosnymi uśmiechami, drżąc z niecierpliwości, już po drodze chwytając się w objęcia. Boże, jakże ciągnęło wszystkich w ten cichy, stąpany, kołyszący się czar.

Muzyka — monotonna w upartych nawrotach niby wahanie w obie strony łba zmagnetyzowanej kobry — napojem narkotycznym wypełniała powietrze. Urzeczeni tym rytmem mężczyźni i kobiety stąpali zgodnie, łącznie, solidarnie — jakby już na śmierć i życie związani. Zdani na swój los, szli tak w ten taniec nieznaczny, powściągliwy, bez wiru i upojenia — pełen jakiejś tępoty obrzędu, drętwej zmysłowości ceremonii, zapamiętałego, ofiarnego odurzenia.

Kobiety tańczyły jak kapłanki — o nagich plecach i ramionach, o piersiach płaskich i biodrach zatartych prostą linią sukien. Ich czoła z gładko uczesanymi włosami dawały, zwłaszcza z profilu, wrażenie nieskazitelnej, surowej czystości. Oczy spod brwi, narysowanych na nagim czole, patrzyły jawnie i bezbronnie. W tańcu ich była raczej smutna, cicha zgoda na wszystko niżeli poryw i pokusa.

W tej sali znalazł się i profesor Laterna, który zresztą bywał wszędzie. Nie tańczył sam, ale wielkim swym ciałem oparty o ścianę spoglądał z aprobatą życzliwą. Oto, jak krzepią się serca niewinne dzieci ziemi, jak są bezpieczne na tym małym kawałku, który wykroiły sobie z całego świata — by się tu cicho weselić, chociaż obok jest choroba, a jutro jest śmierć.

Zrobią trzy kroki na prawo i łącznym ruchem, jak zgodne kłosy od wiatru, nisko pochylą głowy i postacie — by zaraz zawrócić i oddać światu ten sam ukłon po tyluż krokach w lewo. Tak chodzą tu i tam — niepewni, rozchwiani, szukający nieznużenie jakiegoś swojego jedynego miejsca czy tylko dziwnej, niepotrzebnej, nigdzie niewiodącej drogi...

„Tańczyć jest to właściwie: iść nigdzie”, myślał.

W pobliżu zatrzymał się pan Niemeński z Wandą Hennertówną.

— Tak tańczą tango tylko w Polsce — mówił z niesmakiem. — Tego nie zobaczy pan profesor ani w Paryżu, ani w Wiedniu, ani nawet w Gdańsku6...

Szło o takie subtelności interpretacji, które wymykały się całkowicie pojęciu profesora. Powiedziane przyjął jednak na wiarę, ufając kompetencji młodego bywalca. Zwłaszcza, że gorąco poparła go Wanda, z którą zabierał się do dalszych pląsów.

Sensacją dla przyjaciół było zobaczenie tutaj Gondziłła, który tańczył bacznie i troskliwie, mając w objęciach swych generałową Uniską — ową „nieszczęśliwą kobietę”, która „została zupełnie sama z małymi dziećmi na głowie”. Była to śliczna naprawdę osoba, przyprowadzona tutaj przez jakiegoś młodego lwa, który gonił za tańczącą oczami i czekał swojej kolei, nie wątpiąc, że na niego przyjdzie. Gondziłł przed niedawnym dopiero czasem posiadł sztukę taneczną i po raz pierwszy odważył się popisywać nią publicznie. Wyglądał zupełnie elegancko i nawet zdawał się być nieco szczuplejszy.

Niedaleko od nich przewijała się w tańcu pani Hennertowa w objęciach Curlla. Miała na swym szczupłym, wysmukłym, młodym jeszcze ciele piękną toaletę z koronki. Obnażenie długiej szyi i ramion dawało jej małej, uroczej głowie urok słodkiej wyniosłości.

Wanda Hennertówna była tą szczęśliwą, która tańczyła z Niemeńskim. Jeżdżąc w celach dyplomatycznych po świecie, zapoznał się on dokładnie z wyższą umiejętnością taneczną obcych stolic — i był dla Wandy autorytetem. Z całą podatnością młodości przejmowała od niego doktrynę taneczną według europejskiego obrządku.

Jednakże, tańcząc, patrzyła czasami w stronę Andrzeja Laterny i ponad ramionami swego tancerza uśmiechała się do niego złośliwym uśmieszkiem psotnego dziecka.