Rozdział dziewiąty Fajka pokoju

Tłum ludzi otoczył chałupę, izba i sień były pełne. Dodało to odwagi roztropnemu sołtysowi, który zmiarkował, że gromada da radę trzem bezbronnym, nawet gdyby byli pozbawieni rozumu. Z wielką tedy ciekawością począł przysłuchiwać się gorącemu przemówieniu Zenobiego. Tłumaczył on jasno, skąpo używając wykrzykników dramatycznych, co się im przygodziło1. Zdzisław wybijał interpunkcję tej wybornej mowy gorączkowymi ruchami rąk, a Zbyszek brał w niej udział kiwaniem głowy, stwierdzającym ponad wszelką wątpliwość prawdomówność mówcy.

— Ratujcie nas, panie sołtysie! — wołał Zenobi. — Okradziono nas niegodnie i podstępnie. W wasze ręce oddajemy całą sprawę. Niech pan zarządzi pogoń za złodziejami, niech pan wszystko zarządzi!

Sołtys spoglądał na nich zdumionym spojrzeniem, które było porcelanowym pytaniem, czego właściwie od niego chcą.

— Wal teraz ty — szepnął Zenobi do Zdzisława. — Może mnie nie zrozumiał.

Mowa Zdzisława była krótsza, bardziej zwięzła i treściwa i tym różniła się od wielkiej mowy poprzedniej, że zaczęło jej akompaniować żywe kłapanie zębów. W chacie było chłodno, przeto Zenobi i Zbyszek ulegli tej słabości.

Sołtys słuchał bardzo pilnie i widać było, że nie jest od tego, aby pojąć ogrom ich nieszczęścia, zaczął bowiem kręcić głową, co świadczyło o szybkim wirowaniu myśli. Takim ruchem wirowym oddziela się śmietankę od mleka. Niczym tedy innym jak śmietanką było słowo, które wreszcie wypowiedział:

— Rozumiem... Pokażcie mi swoje papiery.

— Jakie papiery? — spytał Zenobi, pierwszy nagi młodzieniec.

— Dokumenty! — rzekł sołtys z mocą.

— Jakżeż my możemy mieć dokumenty, skoro jesteśmy nadzy? Nasze legitymacje mieliśmy w ubraniach, a ubrania nam ukradziono.

— Ja rozumiem — rzekł sołtys z doskonałą powagą — ale proszę mi pokazać wasze dokumenty.

— Mówimy wam przecie, panie sołtysie, że nie możemy ich mieć przy sobie.

— A dlaczego nie macie?

— Bo nam je ukradziono.

— Rozumiem... Ale bez papierów ja niczego nie wiem... Pokażecie papiery czy nie?

— Dobrzy ludzie! — krzyknął Zenobi. — Dajcie się nam czym okryć, a potem będziemy rozmawiali dalej.

— Pokażcie papiery, to wam coś damy — oświadczył sołtys — bez papierów nie wiem, kto wy tacy.

— Ale jakże my możemy mieć papiery...

— Daj pokój, Zenobi — przerwał mu Zdzisław. — Panie sołtysie! Gdy idziecie się kąpać do rzeki, bierzecie ze sobą dokumenty?

— Ja się nigdy nie kąpię! — rzekł sołtys obrażony.

— Ale gdyby pan wlazł do wody?

— A po co?

— Wszystko jedno po co, czy ja wiem? Łowić raki, na przykład.

Sołtys okrył się rumieńcem i spojrzał tak groźnie, że ani mowy nie mogło być o tym, aby kiedykolwiek zajmował się łowieniem głupich raków. W sieni też zaszemrano nieprzyjaznym szmerem i podano gromadzie wiadomość, że posądzenie trzech nagusów o ucieczkę z zakładu dla obłąkanych jest coraz bliższe prawdy.

— Więc co z nami będzie? — wrzasnął Zenobi.

Sołtys podrapał się w głowę i wygrzebał z niej dobry pomysł.

— Pokażecie papiery, to dobrze, a nie pokażecie, to was zamknę i dam znać do powiatu. Cicho tam! — zawołał w stronę drzwi, gdyż rozruch2 się tam uczynił. — Co się stało?

Przez gromadę przedzierał się pastuszek, blady i zdyszany. Spoconymi słowami począł opowiadać, że w lesie odbywa się straszna historia; leży tam jakiś człowiek, a nad tym człowiekiem siedzi wielki, czarny pies. Człowiek zrywa się i chce uciec, a wtedy pies chwyta go za gardło. Trzeba prędko uwolnić tego człowieka, bo go pies zagryzie.

— Apasz! — krzyknął Zdzisław.

— Apasz! — powtórzył radośnie Zenobi.

— Apasz! — szepnął z głębi serca Zbyszek.

— Panie sołtysie! — mówił Zenobi gorączkowo. — To nasz pies... Schwytał złodzieja i już go nie puści.

Sołtys zaczął kombinować długo i w naprężonym milczeniu. Wreszcie zapytał przezornie:

— A nie jest on wściekły?

— Broń Boże! — krzyknął Zbyszek.

— No, to można zobaczyć — odrzekł sołtys z godnością.

Długi wąż wił się po wiejskiej drodze; na samym czele biegł śmiertelnie przejęty pastuszek, za nim trzej golcy, za czym dzieci, psy, ludzie stateczni, wreszcie sołtys, tajemniczy i zadumany. Kilka bab biegło w straży tylnej, rzewnie sapiąc z nadmiernego wzruszenia. Jak świat światem, nic podobnego nie zdarzyło się we wsi.

— Tamoj3, tamoj! — darł się pastuszek.

— Piesku najdroższy! — krzyczał Zenobi.

Ach, piękna to była grupa! Apasz jak wyrzeźbiony siedział na leżącym człowieku, czujny i gotów do natychmiastowej rzezi. Dokoła leżały plecaki i ubrania, malowniczo rozrzucone, z pewną niedbałością i z niefrasobliwym wdziękiem.

Gromada stanęła w bezpiecznym oddaleniu, sołtys jedynie wysunął się nieznacznie na niebezpieczny teren, nalawszy zdumieniem porcelanowe oczy.

Zbyszek objął szyję psa i odciągnął go z trudnością od człowieka, ciężko dyszącego. Zdzisław i Zenobi rzucili się na odzienie i zaczęli wdziewać je z chełpliwą radością.

— Zbyszek, ubieraj się! — krzyknęli.

— Nie mogę — odrzekł zdyszanym głosem. — Niech zabiorą tego człowieka, ja tymczasem będę trzymał Apasza.

Pies drżał i dygotał, złego spojrzenia nie zdejmując ze złodziejaszka; Zbyszek trzymał go z całym wysiłkiem i z trudem udało mu się odwrócić psi łeb w inną stronę.

— Uciekaj! — wrzasnął Zbyszek.

Rzezimieszek, drżąc jak liść, podniósł się chyłkiem i chyłkiem pobiegł; nie uciekał jednak w stronę lasu, lecz wpadł w ludzką gromadę, aby tam szukać schronienia na wypadek ataku czarnego potwora.

— Cicho, cicho, Apasz... — szepnął gorącym szeptem Zbyszek. — Tam się nim zaopiekują... Dobry pies, kochany pies... Spokojnie, spokojnie... Przynieście mi spodnie i potrzymajcie Apasza!

Gromada patrzyła na to wszystko jak na cyrk. Ponieważ sprawa z golcami była załatwiona, zajęto się nowym bohaterem, który wpadł z deszczu pod rynnę. Triumfalnie zaprowadzono go do więzienia, mieszczącego się w chlewie, opuszczonym przez stałych mieszkańców. Z ponurej tej ciemnicy więzień uciekł już po godzinie, otwarłszy sobie jej wrzeciądze4 kopnięciem nogi.

Uszczęśliwiona trójka mało troszczyła się o jego losy. Chłopcy byli tak uszczęśliwieni, że byliby obdarowali złodziejaszka za to, że się dał schwytać Apaszowi; mieli zresztą ważniejszą na sercu sprawę: przywrócenie Apasza do czci, do wszystkich godności i przywilejów.

Zbyszek ściskał go, wydając dziwaczne okrzyki, które pies wybornie rozumiał; od czasu do czasu spoglądał z ukosa na Zdzisława i Zenobiego, oczekując z ich strony jakiegoś pojednawczego kroku. Zdziwiony był cokolwiek gorącym przyjęciem, jakie mu zgotowano, nie uczynił bowiem niczego nadzwyczajnego. Nie mógł pozwolić, aby obcy człowiek zabierał rzeczy jego pana. Każdy pies byłby to uczynił na jego miejscu. Zdaje się jednak, że nie tylko jego uwielbiany pan, ale i tamci dwaj są skłonni do przesadnego mniemania o jego czynie, okazują bowiem żywą radość i patrzą na niego wzrokiem przyjaznym, niezmiernie różniącym się od tego, którym go spiorunowano po zamachu na głupią kurę.

— Zbyszku! — ogłosił uroczyście Zenobi. — Bądź łaskaw zapytać, czy szlachetny Apasz przyjmie nasze podziękowania.

— Przyjmie — oświadczył Zbyszek z godnością. — Właśnie mówiłem z nim o tym.

— W takim razie dodaj jeszcze, że wszystko, co było, zostaje zapomniane i wspaniały Apasz, jeśli taka jego wola, zostaje z honorami przyjęty do naszej kompanii. Powtórzyłeś mu to?

Zbyszek objął głowę Apasza i długo mu coś tłumaczył miękkim i pieściwym głosem. Na to przemówienie pies odpowiedział łagodnym mruknięciem.

— To mi przypomina — wtrącił Zdzisław — jak przed sądem przesłuchiwano Chińczyka, który był świadkiem morderstwa. Chińczyk bełkotał nadzwyczajnie szybko równo przez godzinę. „Co on mówi?” — zapytał sędzia tłumacza. „On mówi, że o niczym nie wie!” — odrzekł tłumacz. — Zbyszku, co mówi świadek zbrodni, Apasz?

— On mówi — odparł z powagą Zbyszek — że będzie szczęśliwy, jeśli zostanie przywrócony do czci, i że nie będzie nigdy kradł ani zabijał, jeśli zostanie nakarmiony.

— Przyjęte! — ogłosił Zenobi. — Czy umowa ma być spisana, czy będzie ważna „na gębę”?

— Należy ją poświadczyć przez podanie rąk — rzekł Zbyszek. — Apasz, zrozumiałeś wszystko?

Pies obnażył w uśmiechu białe kły. Każda kura, ujrzawszy ten uśmiech, ujrzałaby śmierć.

— Apasz stwierdza, że zrozumiał wszystko i godzi się na wszystko. Panowie — zawołał Zbyszek głosem urzędowym — podajcie sobie ręce!

Pierwszy zbliżył się Zenobi i rzekł:

— Oto moja ręka!

Apasz spojrzał mu mądrze w oczy i wyciągnął łapę niezbyt skwapliwie, lecz niemniej uprzejmie.

Ta sama ceremonia powtórzyła się ze Zdzisławem, który jednak nie wytrwał w sztywnej postawie, lecz nagłym, niespodziewanym ruchem objął psią głowę i przycisnął do piersi. Zaskoczony tym pies drgnął i przez chwilę starał się pojąć, co to wszystko ma oznaczać. Zrozumiawszy, trącił łbem nogę Zdzisława na znak, że do dyplomatycznego ceremoniału dodaje oznakę żywej przyjaźni. Napełniło go to taką niespodzianą radością, że począł wykonywać gwałtowne ruchy i wspaniałe skoki.

— Jest to odwieczny taniec zgody — objaśnił Zbyszek. — Powinno go się tańczyć przy rozgłośnym śpiewie, oszczekującym radość chwili; Apasz jednakże przypisuje milczeniu najgłębszą wymowę.

Ludzie, objawiający radość okrzykiem, napełnili nim cały las. Powrócili nad rzekę i rozpaliwszy ognisko, zabrali się do przygotowania wielkiej uczty. Apasz usiadł z powagą jak milczący wódz indiański i nie mieszał się do spraw bladych twarzy; natomiast okazał niejaką ciekawość, gdy blada twarz Zenobi począł wygarniać z plecaków zawiniątka rozkoszną roztaczające woń. Gospodarz zaklętego domku okazał zgoła nieprawdopodobną wspaniałomyślność, a pani Moczydłowska wielkie serce. Z tymi zapasami, które włożyła im do worków, można było założyć sklep spożywczy na wielkim odpuście5.

— Panowie bracia! — rzekł Zbyszek. — Kto ocalił te nieprawdopodobne bogactwa?

— Apasz! — odrzekły dwa głosy.

— Rzeczą tedy jest najsłuszniejszą, aby on jadł pierwszy.

— Oczywiście! — powiedział Zenobi. — Myślę jednak, że powinien okazać takt i powściągliwość, jeśli jest dżentelmenem.

Ponieważ Apasz miał poza sobą kilka dni tłustych, okazał wzruszające umiarkowanie i zjadł z godnością połowę pieczonej kury. Nie chcąc mącić pogodnego nastroju, nie dał poznać po sobie, że go dręczą gorzkie myśli: gdy on im przyniósł kurę, został pohańbiony, gdy oni jemu dają kurę, wszystko jest w porządku. Niech i tak będzie...

— A teraz my! — krzyknął Zenobi.

— „»Cieszmy się w Panu!« tysiąc głosów wrzasło” — mówił Zdzisław. — To z Konrada Wallenroda. Jeśli mi natychmiast nie dacie jeść — ha! — wtedy „padnę, jako człowiek martwy pada”6. To z Danta7.

— Daj mu prędko — wołał Zbyszek — bo zaczyna bredzić!

Jedli z takim entuzjazmem, jak gdyby głodzili się od miesiąca.

— Słabo robi mi się na myśl — mówił Zenobi, rozbierając kurczaka — że przed godziną byliśmy nadzy. Zbyszek, powoli, bo się udławisz!

— To mi przypomina — rzekł Zdzisław z wielką powagą — jak germański bożek piorunów, Thor8, udał się do siedziby wrogów w dziewczęcym przebraniu. Wszystko było dobrze, dopóki nie zaczął jeść. Wyobraźcie sobie, że jak można o tym przeczytać w starych księgach9: „Sto wołów wnet pożarła, dzikich udźców trzydzieście, stem10 chlebów to zagryzła, pić zachciała nareszcie”. Zdziwili się wrogowie i cap bożka Thora za brodę: „Toś ty taka dzieweczka?” — powiadają i po łbie panienkę. Z tego widać, że obżarstwo jest przywarą... Wobec tego daj mi, Zenobiuszku, jeszcze tego salcesona11.

Zenobi zanurzył rękę w brzuchu nadętego worka i począł wydobywać z niego papierowe zawiniątka. Jedno wydało mu się puste. Zmiął w ręku papier i cisnął go na wodę. Apasz, chociaż srogi zbój, mniemając, że jego przyjaciele pragną rozpocząć zabawę, jednym wspaniałym skokiem znalazł się w wodzie i schwyciwszy papier, złożył go na kolanach Zbyszka.

— Widzę, że się pragniesz wykąpać! — zaśmiał się Zbyszek i z powrotem cisnął papier w wodę.

Apasz wyłowił go po raz drugi i oddał go swemu panu.

— Czy tak długo potrafisz? — zaśmiał się Zbyszek. — Teraz chyba wyłowisz z dna...

Pozbierał smętne kurze kości, aby je owinąć w zmoczony papier i rzucić do rzeki.

— Ha! — zakrzyknął nagle.

— W jakim to powiedziałeś języku? — zapytał Zdzisław. — Mam wrażenie, że dosłyszałem akcent portugalski.

— Patrzcie — wołał Zbyszek — to jakiś list!

Wygładził papier, który się okazał wielką kopertą złożoną we czworo.

— O! o! o! — zawołał Zenobi, przyjrzawszy się kopercie.

— Takie trzy „o” oznaczają w języku węgierskim wybitne zdumienie — powiedział Zdzisław. — Co was tak zdumiało?

Na kopercie był napis, nieco już zmyty przez wodę, lecz czytelny: „Do panów Zdzisława, Zenobiego i Zbyszka”.

— Patrzcie, patrzcie... Kto to mógł napisać? Przecie nie złodziej? — z kolei zdumiał się Zdzisław.

W kopercie mieścił się list, a w liście banknot pięćdziesięciozłotowy. List gorącymi słowami oznajmiał, że podróż bez pieniędzy jest wprawdzie zajmująca, lecz czasem uciążliwa, wobec tego trzej panowie niech wybaczą serdecznemu przyjacielowi, że chyłkiem wsadza im między ich manatki te mizerne pieniądze. Jest to dar honorowy za zwycięstwo nad piekłem, wyraz wielkiej miłości i wiernego przywiązania. Ofiarodawca błaga o przyjęcie. „A kiedyś, kiedyś — pisał — gdy będziecie bogaci, oddacie te pieniądze biedniejszemu”. Zamaszysty podpis oznajmiał, że list ten napisał autor wspaniałego obrazu, na którym garbaty dzik walczy ze sforą zielonych psów.

— Boże, jakaż to zacna dusza! — zawołał wzruszonym głosem Zenobi.

— Oby już nigdy nie miał powodu do chwytania się za głowę! — rzekł Zdzisław. — Czy my jednak możemy zatrzymać te pieniądze? Trzeba się będzie nad tym zastanowić, nie jest to bowiem błaha sprawa. To mi przypomina...

— Co ci to przypomina?

— Że jest nas tutaj czterech, ale dwóch tylko jest mądrych — obwieścił Zdzisław.

— Ejże? Kto taki?

— Niemądry jest Zenobi, który pieniądze wrzuca do wody, i niemądry jest Zbyszek, czyniący to samo. Mądry jest pan Zdzisław, który do tego ręki nie przyłożył, a największym mędrcem jest Apasz, który naprawił wasze szaleństwo. Oświadczam, że razem z Apaszem zdobędę świat!

Apasz, dwukrotnie usłyszawszy swoje bandyckie imię powtórzone z rozczuleniem, przejechał znienacka szerokim językiem po twarzy Zdzisława.

— Pocałunek ten zasuszę sobie na pamiątkę — rzekł Zdzisław do Apasza.

Pies kiwnął ogonem na znak, że jest mu to całkowicie obojętne.

Po strasznym doświadczeniu z kradzieżą rada trzech z niemą zgodą Apasza uchwaliła, że odtąd ich własny kapitał, podzielony odpowiednio, będą nosić przy sobie wszyscy trzej. Banknot pięćdziesięciozłotowy będzie każdy z nich miał kolejno przy sobie przez trzy dni i będzie go strzegł więcej niż oka w głowie, z uwagi na to, że banknot jest jeden, a oczów jest para. Następna uchwała głosiła, że wobec okropnych przeżyć tego dnia należy dać odpoczynek znużonym wędrownikom, wobec czego można się przespać przez dwie, trzy godziny pod strażą Apasza.

Jeszcze uchwała nie zapadła, a Zdzisław już spał. Po chwili Apasz strzegł trzech nieruchomych ciał, malowniczo leżących na łące. Ułożył głowę między przednimi łapami i nudząc się, rozmyślał. Czasem zerknął ostrym spojrzeniem w bok, gdy na pobliskim krzaku usiadł ptak. Czarna przyszłaby na niego godzina, gdyby zaufawszy niezmąconej ciszy, przyfrunął bliżej. Rozwaga kazała jednak Apaszowi nie mącić wybornych stosunków, które zapanowały w kompanii. Sprzykrzyła mu się zresztą samotność i ukrywanie się. Tak, jak jest, jest dobrze. Przyjaciele jego pana okazują mu jawną życzliwość, a ten grubasek po dwakroć dziś zagadał do niego niezwykle przyjemnym głosem. Można będzie z nimi jakoś wytrzymać i nawet dopuścić ich do małej poufałości. Jedno jest jasne z dotychczasowych doświadczeń: nie należy im przynosić pomordowanego drobiu. Nie, to nie... Trzeba będzie ukrywać bohaterskie czyny i w razie gdyby się nawinęła jaka kura lub młody, niezdarny i wiecznie przerażony indyk, załatwić tę sprawę w cztery oczy. Ciężko być jednocześnie i srogim wojownikiem, i tak zwanym „uczciwym psem”.

Czarne myśli skakały mu po głowie jak czarne pchły po ogonie. Znużony potężnym rozmyślaniem przymykał czasem oczy, nie pozwolił jednak zasnąć swej czujności. Natychmiast stanął na czterech łapach, gdy Zbyszek, obudziwszy się, stanął na swoich dwóch.

„Idziemy?” — spytał go spojrzeniem.

— Jeszcze nie — odrzekł Zbyszek. — Najpierw ich trzeba obudzić.

Operacja ta szczęśliwie trwała niedługo. Zaczęli zbierać manatki, czemu Apasz ciekawie się przyglądał. Nagle, bez najmniejszego powodu, wydał głuchy pomruk i jednym skokiem przepadł w gęstwinie zarośli.

— A jemu co się stało? — zdziwił się Zenobi. — Albo jest pomylony, albo mu znowu jakaś mucha usiadła na nosie.

— To mi przypomina — rzekł Zdzisław — że... Jakiś człowiek zbliża się ku nam — dokończył niespodziewanie.

Podszedł ku nim jegomość w stroju leśniczego i z dubeltówką12 na plecach. Podniósł dwa palce do czapki, co mogło oznaczać powściągliwe powitanie.

— Obóz? — zapytał.

— Coś w tym rodzaju — odrzekł Zenobi.

— Ostrzegam panów, że po okolicy wałęsa się wściekły pies. Właśnie otrzymałem wiadomość, że napadł i niemal na śmierć zagryzł biednego kmiotka.

— Nie wie pan, jak wygląda?

— Skąd mogę wiedzieć! Pewnie tak jak każdy chłop.

— Nie o to idzie. Jak wygląda ten pies?

— A, pies... Wielki, czarny kundel. Mam tu dla niego dwie kule.

— Och! — jęknął Zbyszek.

— Niech się pan nie boi — zaśmiał się łaskawie zbrojny mąż. — Ja nigdy nie chybiam. Jednak niech się panowie strzegą, a najlepiej będzie, jeśli opuścicie ten teren.

— Słusznie, słusznie! — rzekł szybko Zenobi.

— Żegnam panów...

— „Powodzenia w łowach!”, jak mówi Kipling — zawołał Zdzisław.

— Kto taki? Kipling? Sądząc z nazwiska, musi być jakaś żydowska anegdotka — oświadczył władca strzelającej śmierci.

Gdy już znikł w lesie, Zbyszek zaczął mówić szybko:

— Widzicie teraz, jaki to mądry pies? Poczuł strzelbę z odległości dwustu kroków.

— Ten pies się nie uchowa — przyznał z wielkim uznaniem Zenobi.

— To mi przypomina — rzekł Zdzisław — o mądrości jednego psa, któremu jego pan dawał co dnia rano pięć groszy, a psina szła do piekarza i kupowała sobie bułkę. Wyobraźcie sobie, co ten kundel zrobił! Przez pięć dni nic nie jadł, tylko składał pieniądze, a za dwadzieścia pięć groszy kupił sobie ochłap mięsa u rzeźnika.

— Niemożliwe! — zdziwił się Zbyszek.

— Zupełnie możliwe, bo pozostał winien rzeźnikowi pięć groszy, gdyż ochłap kosztował trzydzieści. I co powiecie? Odniósł mu je po tygodniu, znalazłszy je na ulicy. Rzeźnik był tak wzruszony, że pieniędzy nie przyjął i dał mu kość. Sam mi to opowiadał.

— Kto? Ten pies?

— Nie, ten rzeźnik. Och, bracia mili! Apasz wraca.

Pies wylazł ostrożnie z chaszczów, pilnie przepatrując okolicę.

— Idziemy, idziemy! — szepnął gorąco Zbyszek.

Zebrali się czym prędzej i powędrowali w przeciwną stronę, bardzo szybkim krokiem. Apasz biegł przy nich, ale gdy się nadarzył rów lub inna wklęsłość, natychmiast w nią zapadał i przemykał się niewidocznie.

— Widziałem już wiele psów — mówił Zdzisław — ale takiego oczajduszy13 nie widziałem. On wszystko wie i wszystko rozumie. Czy ty go dawno masz, Zbyszku?

— Pół roku minęło...

— Czy wszystko o nim wiesz?

— Nic nie wiem.

— To wielkie szczęście. Zdaje mi się, że gdybyś znał najtkliwsze wydarzenia z jego życia, osiwiałbyś w wieku lat szesnastu. Jeśli psy mają swoją historię, rozdział jemu poświęcony musi być katastrofą. To jakiś psi Attyla14, król Hunów. Zawarłem z nim przyjaźń, wypaliliśmy fajkę pokoju, laliśmy wodę na miecze, podaliśmy sobie ręce, więc nigdy o nim niczego złego nie powiem. To, co teraz mówię, pomnaża jedynie jego chwałę. Dziwny to jest jednak pies! Mam takie uczucie, że on nie tylko potrafiłby składać pieniądze, on potrafiłby je nawet fałszować. O! — skończył niespodzianie — Apasz jest najuczciwszym psem, jaki był kiedykolwiek na świecie. Uwielbiam Apasza!

— Cóż tak nagle? — zaśmiał się Zenobi.

— Nie widzisz, że wylazł z rowu i podsłuchuje? — szepnął Zdzisław. — Muszę tak mówić.

Roześmiał się cokolwiek nieszczerze, Apasz bowiem spojrzał na niego podejrzliwie, po chwili zaś znowu wybiegł naprzód na przeszpiegi.

— Tfy! — rzekł Zdzisław. — Czy uwierzycie, że mi się zrobiło głupio? Widzieliście, jak on na mnie spojrzał?

Zaśmiali się wesoło, radzi z jego zdumienia. Zbyszek był wyraźnie szczęśliwy, że jego pies okazał się szatanem.

Szli jego śladem, wiedząc, że ich poprowadzi, postanowili zaś wędrować aż do późnego zmierzchu. Zenobi gwizdał w rytm marszu, Zdzisław wciąż sobie coś przypominał, a Zbyszek zamyślił się głęboko. Po godzinie przystanął nagle i zakrzyknął:

— Już wiem!

— Co wiesz? Gadaj prędko, bo nieczęsto się zdarza, abyś coś wiedział.

— Już wiem — mówi Zbyszek — kto był ten trzeci...

— Jaki trzeci? Gdzie tamtych dwóch?

— No, ten trzeci, który skoczył zgrzany do wody i ciężko za to zapłacił. Mówiliśmy przecie o tym dzisiaj rano.

— Istotnie! Jeśliby ludzkość myślała tak prędko jak ty, równo za sto tysięcy lat wynaleziono by druk, a za milion lat mikroskop. Któż był ten słynny trzeci?

— Pierwszy był Aleksander Macedoński, drugi ten Scarron czy Makaron, czy jak mu tam, a trzeci był mój znajomy stolarz z Pragi. Wlazł do wody zgrzany i na amen odjęło mu nogi. Znam go!

— Stolarz, powiadasz? — zdumiał się Zdzisław. — Szkoda, że nie bednarz15...

— Czemu szkoda? Dlaczego ma być bednarz? — spytał Zbyszek.

— Bo po znajomości wprawiłby ci piątą klepkę — rzekł Zdzisław serdecznie.