12

Niejako uzupełnieniem wizyty tej szczególnej pary było zjawienie się we dwa dni później hrabiego małżonka. Z Wojciechem Tczewskim weszło, oczywiście, zagadnienie reformy rolnej, parcelacji1, pożyczek i długów. Poza tym jednak hrabia interesował się plagą kłusownictwa, o czym zamierzał nawet sam napisać, a także teatrem, i to w szczególności teatrem regionalnym. Główne niebezpieczeństwo dla tej idei upatrywał w kinematografii — takiej mianowicie, jaką ona jest teraz, w internacjonalnym zbolszewizowanym filmie.

— Cóż to dziwnego — powiedział, chociaż widoczne było, że sam zdziwieniu nie umiał się oprzeć. — Cóż to dziwnego, kiedy ja sam nieraz wolę sobie tu w mieście wpaść do kina niż nudzić się w teatrze przez cały wieczór.

Nie o to więc szło widocznie. Konflikt ześrodkował się szybko na osobie panny Luci Wisłowskiej. Takie to jeszcze po prostu dziecko i taki talent. Prawdziwie dany od Boga, idealne, niebiańskie natchnienie... Znowu z kieszeni na piersi wynikł portfel, a z niego złożony starannie, wytarty na zgięciach wycinek z „Niwy”. Któż to pisuje recenzje teatralne sygnowane przez małe „x”? Tutaj z jednej strony brak poparcia w prasie, z drugiej faworyzowanie pewnych zazdrosnych starszych aktorek, role drugorzędne, niedające naprawdę zabłysnąć. A obca firma kinematograficzna, oczywiście żydowska, kusi propozycjami. Panna Wisłowska się waha, w jej wieku te rzeczy tak niepewne wydają się karierą. Więc strata dla teatru, dla ojczystej sztuki i — już po ludzku rzecz biorąc — po prostu zguba tego dziecka.

Wygolone szczęki starego pana chodziły miękko, jakby obluzowane w zawiasach, ręce chybotliwie składały brudny świstek, a na szlachetną twarz wypływał z głębi ciała rumieniec wzruszeń sekretnych i wstydliwych.

Tak mniej więcej wyglądała z bliska ta cała chązebiańska sytuacja. I tutaj dno rzeczy było oczywiste. I tutaj goły, żałosny schemat obrastał w strzeliste pióra interpretacji, karmiony po prostu krwią serca, nasycony wszelką najwyższą wartością.

Było znowu lato — upalne, duszne, podesłane rozgrzanymi dachami i kamieniami miasta. Gdzieś daleko, po wielu tysiącach dziesięcin włości chązebiańskich, chodziły w skwarze słonecznym woły, konie, traktory i ludzie, mrowie czarnych, bosych pięt przemierzało we wszystkich kierunkach ich ścieżki, zagony i miedze. W zbożach klekotały żniwiarki, przy stodole w Boleborzy, w płynnym cieniu dwóch starych brzóz podwórzowych, targał gorące powietrze pamiętany od dzieciństwa dygot lokomobili2. Cały ogromny kawał ziemi, powleczony lasami, polami i łąkami, związany był w jedno robotą codzienną tego mrowiącego się, rojącego i szeleszczącego mnóstwa ludzkiego. I karmił sobą na sam wierzch wydźwigniętą sprawę tych paru osób. Tysiączne nici połączeń doprowadzały na to miejsce zgęszczoną energię pracy, w tym węźle szczytowym przecinały się kierunki wszystkich wysiłków i przymusów, by tu osiągnąć swe usprawiedliwienie i swój najwyższy sens.

To byli władcy Chązebnej, Popłoszny, Gwareckiego Folwarku, Pieszni, Boleborzy, lasów Dramińskich, tartaków, młynów i gorzelni, Tczewscy dzieciństwa, ci, dla których ojciec pilnował ludzi, by pracowali, bił chłopaków i dziewczęta, by nie kradły, ujadał się z najemnikami3 o robociznę, ci, których pobłażliwej łasce zawdzięczał „spokojny kawałek chleba na stare lata”.

Czechliński domagał się, aby na razie „nie ruszać” Tczewskiego, i Zenon nie zamieścił listu do redakcji, którego autor — bardzo co prawda naiwnie — krytykował oszczędności w majątkach chązebiańskich, zaprowadzone przez nowego plenipotenta. Wydrukował natomiast sprawozdanie szczegółowe, omawiając uroczyste poświęcenie Agencji Gospodarczej Koła Pań, którą założyła w mieście pani Tczewska, oraz artykuł samego Wojciecha Tczewskiego o kłusownictwie. Szczególne obrzydzenie sprawiało Zenonowi, gdy machinalnie przebiegając oczami kronikę miejscowych wypadków w tym niby to własnym piśmie, oglądał dramaty małego miasta, kradzieże, bijatyki i samobójstwa, podane w sposobie żartobliwym. Tytuły opowiadanek, nieoczekiwane zakończenia — to robił mały, chudy chłopak, Chąśba Marian, piszący poza tym zjadliwe wiersze i protegowany tutaj przez Elżbietę jeszcze za redakcji Czechlińskiego. Wykonywał te dowcipy za grosze — głodny, gorzki, ironiczny, zawsze coś cichaczem knujący — sam jakby na to przeznaczony, by kiedyś żartobliwie wyskoczyć przez okno albo powiesić się w ustępie.

Zenon robił nie to, co chciał, i inaczej. Rzeczy od dawna rozstrzygnięte narzucały się świadomości swym istnieniem, kazały się jeszcze raz przemyślać od początku, zmuszały do wiadomych skonstatowań. Napór codzienny obcych światów wytwarzał w nim stan ciągłego niepokoju. To wszystko wydawało mu się jakimś prowizorium4, poprzedzającym życie właściwe. Obliczał to sobie na parę miesięcy — czas potrzebny, by strącany z pensji redaktorskiej dług paryski, zaciągnięty u Czechlińskiego, całkowicie spłacić, urządzić jakieś małe mieszkanie, wziąć do siebie Elżbietę, żyć jak człowiek. Wszystko tymczasem odbywało się na wierzchu i niejako w cudzysłowie.

Pewien niepokój tkwił w tym, że cudzysłowy odpadały powoli od słów przyjmowanych umownie, w miarę jak te słowa powtarzały się co dnia i stanowiły skrót konieczny w pośpiechu życia.

Tylko popołudnia były dobre. Meble w mrocznym, natłoczonym salonie zatracały kontury i sama Elżbieta wydawała się pomieszana ze swym tłem w zasłonie wiszącego kurzu wibrującego od słonecznych rykoszetów, na przekór swej chęci całkowicie wrośnięta w ten dom, któremu nigdy nie umiała się dość nadziwić. Nie tylko dlatego, że ludzie mieszkają w nim na sobie warstwami, ale że w jego ścianach pod tynkiem i tapetą biegną ukryte arterie roznoszące wodę i odprowadzające nieczystości, a do odbiorników i mikrofonów mknie po nerwach drucianych mówiąca, śpiewająca i dzwoniąca elektryczność. I że ostatniej zimy zaczęły pod jego skórą chlupotać i szeptać rury ogrzewania centralnego, które od dawna były ambicją pani Kolichowskiej.

Elżbieta nie zapomniała dodać, że do obu mieszkań pod dachem rur nie dało się przeprowadzić. I że mieszkania pod ziemią nie mają nawet wodociągów.

Wieczorem ożywiały się pająki ukryte w zakątkach pokoju, ciężkie, z włochatymi łapami, udręczone codzienną ruiną pajęczyn, które bezmyślnie miotłą z kogucich ogonów omiatała Ewcia. Okna otwarte na ogród zasilały stale tę imigrację. Pająki nadciągały z ciemności — wielkie, czarne, rozczochrane — nieruchomiały na ścianie lub na suficie, nic nie wiedząc, jak są wstrętne i przerażające. Inne, mniejsze, bardziej powiewne, nagłym rzutem opadały z sufitu i zatrzymywały się w dowolnym miejscu pośród powietrza, jakby urzeczone przez doskonałość wyznaczonego sobą pionu.

Wtedy po stole, poprzez książki i niemodne albumy, rozpoczynał ukośną wędrówkę stwór najdziwniejszy, pająk nie większy od biedronki, na nogach wysokich dla niego, jak wielopiętrowe rusztowania, a miękkich i cieniutkich jak włosy. Idąc, balansował tanecznie i każdą nóżkę stawiał niedbale zarazem i etykietalnie, z jakąś egzaltowaną elegancją. Było widoczne, że jest wytworny i wrażliwy, ostrożny i wybredny, mógł przy tym robić się na przemian wyższy albo niższy, zależnie od swej chęci. Tak podszedł z bliska do opartej o stół Elżbiety i dotknąwszy nieumyślnie jedną z łapek jej nagiej ręki, cofnął się od razu z przesadną delikatnością, jakby głęboko urażony, by, spiesznie falując po nierównościach, odejść innym ukosem i przepaść w zwisających fałdach serwety.

Elżbieta utrzymywała, że pająki nie rażą w salonie. Jednakże z zachowaniem wszelkich ostrożności wyrzucała je za okno.

W mieście Elżbieta załatwiała sprawunki. Mimo upału wnętrza sklepów w hali, nieogrzewane przez całą zimę, dotąd miały zapach i chłód piwnicy. Zenon z upodobaniem patrzył, jak kupowała różne głupstwa o kobiecym, nieważnym przeznaczeniu. Stara, wysuszona na mrozie wielu zim Żydówka tasowała na kontuarze stos płaskich pudełek kartonowych, powolna i obojętna. Wreszcie otwierała jedno z nich i, zdjęty wierzch gładko podsuwając pod pudło, prezentowała towar. Były tam świecące tasiemki, różowe gumki obwiedzione karbowanymi falbaneczkami, węższe i szersze koronki. W jednym pudle nawinięty na papierowe rolki jedwab do szycia wyglądał jak różnokolorowe papierosy. Przez cały czas, gdy Elżbieta wybierała, kupcowa nie patrzyła w jej stronę i nic jej nie doradzała, nie chcąc widać wpływać na jej decyzję, wywierać jakiejkolwiek presji moralnej, tylko zakrzywionym palcem wskazującym drapała się powoli pod odchyloną nad czołem peruką5, a dziwna rzecz ze spłaszczonych kokardek, strzępków czarnej koronki i fiołkowych paciorków poruszała się przy tym na jej głowie. Podnosiła głowę dopiero, gdy Elżbieta spytała o cenę, i sennymi ruchami rytuału odmierzała metry, jakby od dawna straciwszy resztę wiary w sens odprawianego obrzędu. Elżbieta płaciła, a gdy zdarzyło się, że kupcowa nie miała reszty, Zenon musiał wyjmować pieniądze i zmieniać na drobne albo pożyczać. To wszystko było ważne i sprawiało niezmienną przyjemność. Ich miłość przewleczona przez różne strefy życia, robiła się zwykła i zrozumiała.

Najbliższą drogą wychodzili za miasto. Idąc, mieli obok siebie nawzajem swoje profile jako dobro niewątpliwie należne i codzienne, jako rzecz pewną. Gdy zwracali. głowy ku sobie, wymowne spotkanie ich oczu znaczyło, że wszystko jest w porządku, że nie zmieniło się nic.

Ulica, zamknięta szlabanem, przecinała szeroki w tym miejscu tor kolejowy. Rozgałęzione szyny, gdzieniegdzie spięte zwrotnicami, schodziły się tu i rozchodziły, skupiając wzdłuż siebie różne akcesoria swoich przeznaczeń. Zakopcone magazyny, remizy z poczerniałych cegieł, brudne szklane dachy, słupy z drzewa i żelaza wydźwigające w powietrze różne barwy, światła i kształty swych symbolów, pompy, pryzmy węglowego miału, długie złoża desek, druty w niebie i na ziemi. Na prawo, w stronę dworca, stał trzymający się na uboczu długi sznur towarowych wagonów i pustych platform w oczekiwaniu na jakieś decyzje. Z niewyraźnych domeczków, wznoszących się na rozwidleniach, wychodzili uczernieni ludzie, by z chorągiewką w ręku postać chwilę na oznaczonym miejscu i, spełniwszy swą rolę w całości zjawiska, powrócić znowu w swą samotność. Przed zamkniętym szlabanem przejechała wolno lokomotywa ciągnąca jeden wagon, a po niedługiej chwili wróciła torem następnym, popychając ten sam wagon przed sobą. Jej ciężki oddech ogarnął niebo nagłą ciemnością i szybko rozbiegł się po dachach, murach i ziemi, by zniknąć. Od lokomotywy odstawał ukośnie wychylony człowiek i trzymając się jedną ręką wysokiej poręczy, drugą dawał sygnały komuś niewidzialnemu daleko przed sobą.

Szlaban poszedł w górę i Zenon z Elżbietą wstąpili na niski, drewniany pomost przejazdu. Linie szyn przechodziły tu w wyżłobieniach, deski obok poplamione były czarnymi kroplami smaru. Dalej między podkładami drobne szare chwasty wydobywały ze żwiru swe błagalnie pokręcone łodygi.

Za wielkim zielonym zagonem umęczonej trawy stał długi parkan pomalowany na żółto i zakończony u góry wycinanymi w drzewie ząbkami. Sponad tych ząbków wychodziły na niebo trzy chude akacje, jeszcze wśród dymu i sadzy kwitnące.

Słońce piekło, daleki błękit robił się od skwaru zupełnie biały i całe to wczesne popołudnie, zawisłe nad odcinkiem toru kolejowego, było wprost niewiarogodnie obojętne, jak pusta bania.

— Dlaczego tu jest tak smutno? — spytała Elżbieta.

Znaleźli się na terenie nowego przedmieścia, wśród rozparcelowanych ugorów i nieużytków. Drewniane szopy, parkany i sztachety wyrastały prosto z trawy, ubogie domki tkwiły w małych ogrodach, gdzie nic jeszcze nie chciało rosnąć. Wąska uliczka między posesjami wychodziła wprost na mokradło objęte gdzieś daleko niskim sosnowym lasem i wiodła przez kładkę z paru desek nad ciemną wodą kanału. Ledwie stąpnęli na mostek, rozległ się głośny plusk trzech po kolei spłoszonych żab, które spadały do wody ciężko jak kamienie.

Od dzieciństwa znali doskonale te strony, ubogi, jedyny spacer podmiejski do lasu. Pamiętali czas, gdy nie było tu wcale domów, tylko rozległe, chude pastwiska z jedną cegielnią rozsiadłą szeroko na horyzoncie. Teraz na skraju osady budowano dom, który miał być gotowy do jesieni. Zatrzymywali się tutaj i oglądali budowę, projektując, że w tym domu wynajmą sobie malutkie mieszkanie z dala od ulicy Staszica.

Tymczasem wracali tam jednakże. Późnym wieczorem byli razem na tarasie albo w głębi ogrodu na białej ławce pod bzami. Letnie powietrze kołowało nad nimi z cichym szumem. Za gałęziami wielkie niebo było teraz dalekie i czarne, pełne gwiazd biało świecących, o których niepodobieństwem było myśleć, że to są słońca i światy.

I tak rzecz cała ułożyła się ściśle według wiadomego schematu: dziewczyna wiejska i panna z mieszczańskiej kamienicy, narzeczona i kochanka, miłość idealna i zmysły.

A przecież wyglądało tak tylko z zewnątrz, jakby przez ironię losu, czysty zbieg okoliczności. Zenon bronił się przed tym skonstatowaniem, czuł na pewno, że istotna prawda jest inna.

Przede wszystkim nic nie byłoby się stało, gdyby nie to, że Justynie umarła matka i że starej Bogutowej nie wypłacili w Boleborzy całej pensji. Właśnie pierwsze, co byłby jej powiedział, to to, że się zaręczył i że nie mogą się więcej widywać. Jakże miał ją odepchnąć od siebie płaczącą, „samą na świecie” i witającą go jak jedynego bliskiego człowieka! Następne spotkania były już tylko wynikiem pierwszego. Wszystko było zupełnie inaczej, niż się myśli, że jest u innych.

A miłość idealna dla Elżbiety — to też nie było takie proste, nie wchodziło wcale w dualistyczny6, naprzemianległy schemat duszy i ciała. To prawda, że brał pod uwagę jej opór — jakby ta ostateczna sprawa nie była tu najważniejsza, w ich szczęściu był jeszcze na to czas. Przystawał, by ją odłożyć na później — nie wystawiać na zależność od niezamkniętych drzwi, od mogącej o każdej chwili wejść pani Kolichowskiej albo Ewci. Myślał, że jest w tym zwykła delikatność z jego strony lub może miłość własna, niedozwalająca prosić o to, co powinno być dane.

Jednakże gatunek upojeń, które wyzwalał ten stan rzeczy, był zupełnie wyraźnie cielesny. Same niektóre słowa Elżbiety działały fizycznie jak pieszczota, dreszczem przeciekały przez skronie i powieki. Z milczącego bycia blisko, z długiego całowania suchymi wargami jakiegoś jednego wycinka ręki lub stopy, z wielbiącego przylgnięcia czołem do kolan, wynikało wzruszenie pełne zmysłowej słodyczy, rozkoszy kontemplacyjnej, niejako upojenie „wyższego rzędu”. Ta rozkosz niezlokalizowana i rozlewna wystarczała na teraz zupełnie.

Może więc nie kierowała nim ani delikatność uczuć, ani miłosna ambicja. Może nie był delikatny, tylko nie dość silnie pragnący. Jego miłość dla Elżbiety nie zestąpiła jeszcze w te ciemności instynktu, w których panowała dotąd Justyna.

Czemuż w takim razie bronił się przed uznaniem tego schematu, skoro rzecz ostatecznie miała się tak jak u wszystkich w podobnej sytuacji. Czy że każda najpospolitsza sprawa od wewnątrz wydaje się jedyna i każdy schemat uczucia za każdym razem jest nowy. Czy że ujrzenie siebie samego oczami ludzi, pomyślenie siebie ich sądem — zawiera to niepokojące, czego nie możemy znieść.

Już w dzieciństwie Zenon znał ten niepokój. Dziwił się, że on jeden jest sobą pośród świata — i w tym odkryciu była groza, była jakaś nie do zniesienia samotność. Próbował się odnaleźć między ludźmi na innej drodze, ustalić się obiektywnie, wyprowadzić się ze świata, określić siebie jak każdego innego człowieka. Z wysiłkiem osiągał wreszcie to widzenie. Wyobrażał sobie, że jest Zenonem Ziembiewiczem, synem rządcy w Boleborzy, w folwarku należącym do dóbr chązebiańskich. Że po przejściu z celującymi stopniami do klasy czwartej7 przyjechał na wakacje do rodziców, że w tym właśnie charakterze stoi w pewne południe przy sztachetach odgradzających podwórze od podjazdu z gazonem, w tym charakterze, to znaczy jako syn Waleriana Ziembiewicza, tak widziany od strony ludzi prowadzących konie do stajni, pędzących z pastwisk krowy. Próbował tędy się odnaleźć i właśnie najbardziej się gubił. Wewnętrzne czucie siebie odpadało z przerażeniem od tego widzenia. To czucie siebie było czymś całkowicie odmiennym — i na to nie ma na świecie słów. I nie ma słów na wyrażenie udręki, która z tej odrębności wypływa.

Dotąd Zenon nie był wolny od niepokoju tych przeciwstawień. I wejście sobą w jakiś gotowy schemat wyczuwał jako nowe potwierdzenie, że należy do tej rzeczywistości, którą przez to tylko poznać możemy, że nam się całkowicie przeciwstawia.

Jakkolwiek zresztą było ze sprawą Justyny, należało położyć jej koniec. Na początku miesiąca Zenon miał wreszcie w ręku tę sumę, która stanowiła formalną podstawę jej odwiedzin. Na ten raz mógł więc przystąpić do rzeczowych wyjaśnień.

Ale wbrew jego przewidywaniu pierwsza do wyjaśnień przystąpiła Justyna. Oznajmiła mu mianowicie, że jest w ciąży.

Targowy dzień wypadł tym razem w niepogodę. Na świecie było wietrzno i chłodno, deszcz lał od samego rana. Justyna przyszła zmoknięta. Otworzył jej drzwi, zanim zastukała — słyszał bowiem przez dłuższą chwilę, jak za drzwiami wycierała podeszwy, by nie zabłocić pokoju. Gdy ją wpuścił, rozwinęła się z mokrej chustki i popatrzyła naokoło, czyby jej nie można gdzie rozwiesić. Za jego radą poprzestała na haczyku wkręconym w drzwi.

Nie od razu powiedziała, o co chodzi. Przez chwilę przygotowywała swój efekt naiwnym, przestraszającym sposobem. Zarazem jednak była godniejsza niż zwykle, troszeczkę uroczysta. Gdy ją zapytał: „No mów, co takiego?” — spłoszyła się i ze śmiechem powiedziała, że tak tylko udaje, że nic nie ma.

Ciemny dzień wchodzący spod uniesionej rolety, klapanie deszczu i ta jej minoderia8 zesumowały się w coś nieznośnego.

— Dajże pokój z głupstwami — powiedział szorstko. I zaraz, hamując zniecierpliwienie, dodał łagodniej: — No mów, coś chciała powiedzieć.

Stała na środku pokoju, niezdecydowana i niezręczna. Spuściła głowę i przyciszonym głosem wypowiedziała takie słowa:

— Bo nie jest ze mną tak, jak powinno być.

Teraz dopiero Zenona owiał niepokój.

— Co to znaczy, Justyno? — pytał, dość jeszcze daleki od pewności. — Jak to nie jest tak, jak powinno być?

— Myślałam sobie jeszcze i tak, i tak. Ale już teraz nie może być nic innego, tylko to.

Powoli zrozumiał. Ale nie podszedł do niej, nie ruszył się z miejsca. Zbierał myśli, żeby pojąć, dlaczego tej możliwości wcale dotąd nie brał w rachubę. Dlaczego nie przyszło mu do głowy, że to się może stać.

Zobaczyła jego nieruchomą, zamkniętą twarz.

— Nic się nie bój, Zenon — powiedziała prędko. Jednym skokiem znalazła się przy nim, mocno objęła go wpół i z bliska mówiła: — Ja się wcale tym nie martwię, pamiętaj. Nie myśl sobie, że jestem taka głupia jak inne. Co mnie ludzie obchodzą, co oni powiedzą, jak ja mam ciebie.

Nie chciał jej od siebie odsunąć, tylko łagodnie próbował rozluźnić uścisk jej rąk. Ale nie dały się rozpleść.

— Poczekaj, poczekaj, pozwól — bąknął i i niezaradnym gestem gładził jej łopatki. Było mu strasznie niewygodnie i duszno od zapachu jej przemokniętego ubrania i jej zmęczenia. — Pozwól, co też ty mówisz — perswadował.

Ale ona powtarzała w uniesieniu:

— Nic się nie bój. Ja się nawet cieszę, naprawdę. Ja zawsze tak lubiłam dzieci, że nie wiem. Nie bój się, ja sobie sama dam z dzieckiem radę, ja zawsze mogę zarobić. I mama wychowała mnie sama, a przecież nikogo nie miała. A ja mam ciebie, Zenon, to wiem, że nie zginę.

Udało mu się wreszcie uwolnić z jej uścisku. Osiągnął to, że usiadła zwyczajnie na krześle.

— Uspokój się, dziecko, trzeba jeszcze poczekać. Może ci się tylko wydaje, może to naprawdę nic nie jest.

Głos Zenona był ciepły i serdeczny.

— Po co to wszystko mówić, po co się denerwować, kiedy jeszcze nic nie wiadomo.

Nie przerywała mu teraz. Słuchała. Starała się go dobrze zrozumieć. Nawet nie patrzyła na niego, gdy mówił. Słuchając uważnie, ściągnęła usta tak mocno, że wystawały naprzód, jak dziób u ptaka, i wydawały się smutne.

Dopiero gdy umilkł, podniosła głowę i poważnie, powoli zaprzeczyła:

— Nie, już mi się to na pewno nie wydaje.

— No więc gdyby nawet — ustąpił Zenon. — Gdyby nawet... Ja nie chcę ci nic radzić, ale sama musisz zrozumieć... — Bezmyślne, spłoszone słowa biegły same, niepodległe żadnej kontroli. Rzeczą najobrzydliwszą w tym nieznośnym stanie była niechęć do Justyny pomieszana z niepokojem o nią, ze wstydliwą litością i niepohamowaną irytacją. Jakże straszliwie jest głupia, o Boże. Po cóż ją spotkał, po cóż zaniosło go tamtego lata do Boleborzy! Przecież nie on jej szukał, przecież właściwie unikał jej, wiedziony mądrym instynktem, omijał z dala ławkę, na której siadywała, haftując (i „kosztując tylko tyle, co zje”). Nie szukał jej ani wtedy w Boleborzy, ani tu.

Myślał te myśli, wiedząc dobrze, jak są obrzydliwe — by tylko się upewnić, że nie jest winien, że to ona sama...

To, co mówił, nie było konkretne. Pamiętał o jednym i to stanowiło w tym wypadku niejako minimum, jakiego wymagał od siebie: że decyzja, czy to dziecko ma być, czy nie, wyłącznie do niej należy. Zarazem jednak czuł w sposób jak najbardziej niewątpliwy, że mieć wspólne, to samo dziecko z tą obcą już i obojętną dziewczyną byłoby czymś potwornym.

Powściągał się i uważał na swoje słowa. Zdaje się, że nie powiedział nic z tego, co nie powinno było być powiedziane. Ona słuchała spokojnie, jakby nie dowierzała jeszcze swemu losowi.

— No, Zenon, dajże pokój, naprawdę. Tak jakbyś miał na mnie jaką złość...

Pospiesznie przerwał.

— Nie, nie, gdzie tam, nie mam żadnej złości. Ale przecież nie jesteśmy dziećmi. Trzeba mieć trochę rozsądku.

Przez chwilę było cicho. I słychać było, jak Justyna z wysiłkiem i lekkim chrzęstem w gardle przełknęła ślinę.

Zenon otworzył okno. Deszcz już nie padał, było pochmurno i zimno. Do dusznego pokoju wtargnęło rzeźwe powietrze, jak wtedy w boleborzańskiej jadalni, gdy pierwszy raz mówił z Justyną. Łoskot wozów, odjeżdżających z placu targowego, wydawał się ogłuszający.

— Och, a ja tu siedzę! — zawołała Justyna ze zgrozą.

Wykręciła się, zdjęła spiesznie wilgotną chustkę z drzwi.

— A na co te pieniądze? — spytała.

— Jak to, nie pamiętasz? Przecież akurat tyle zostało jeszcze z tego, coście nie odebrały z Boleborzy.

Machnęła ręką niechętnie, że jak gdyby to wcale nie jest ważne. Ale pieniądze wzięła.

— I gdyby ci tylko było coś potrzeba, to pamiętaj!

Przymrużyła oczy, patrząc w jeden punkt. Przez chwilę wahała się, zafrasowana9.

— To już ty sobie tym głowy nie zawracaj, com ci powiedziała. To już ja sama.

— Włóż do torebki, bo zgubisz — przypomniał Zenon.

Torebkę miała w koszyku przy drzwiach. Schyliła się, by ją wyjąć. Schowała pieniądze, owinęła się mocno chustką w burą krateczkę i już z koszykiem w ręku powiedziała: — Może to się jeszcze jakoś na inne odmieni.